

D4068

@#། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པཉྩ་སྐན་དྷ་བྷཱ་ཥྱཾ། བོད་སྐད་དུ། ཕུང་པོ་ལྔའི་བཤད་པ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བཤད་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་དང་པོར་བསྟན་དགོས་ཏེ། དོན་རྣམ་པ་བཞི་ནི་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་བརྗོད་པ དང་།འབྲེལ་པ་དང་། དགོས་པ་དང་། དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པའོ། །དེ་ལ་མཆོད་པའི་ཆོ་ག་བརྗོད་པ་ནི་བདག་གང་ལ་དད་པའི་ལྷའི་ཡོན་ཏན་བསྟོད་ཅིང་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་དང་མཐུན་པར་བྱ་བ་དང་། བགེགས་ཀྱིས་བར་ཆད་མ་བྱས་པར་ གཙུག་ལག་བརྩམས་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་པོར་མི་བརྗོད་དུ་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ལ་གཙུག་ལག་འདི་ཡང་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་ལ་འཇུག་པའི་སྒོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བ་དང་དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་པ་། བསྟོད་པའི་ཆོ་ག་ནི་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་ཀྱི་མགོར་གླེངས་ཟིན་པས། དེར་ འདུས་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་བཤད་དོ།།འབྲེལ་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་མངོན་པའི་ཆོས་ལེའུ་འབུམ་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་གཞུང་མངས་པས་ཀུན་གྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཡི་གེ་ཉུང་ངུ་གཙུག་ལག་ཆུང་ངུ་འདི་ཙམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་ མངོན་པའི་ཆོས་འབུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་མངོན་པའི་ཆོས་འབུམ་དང་གཙུག་ལག་འདིར་འབྲེལ་ཏོ། །དགོས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཙུག་ལག་འདི་བརྩམས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དགོས་ པའོ།།དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། ། དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་བོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བར་དུ་ལྔའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་དཔེར་ན སའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་སྲ་བ་དང་།ཆུའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཤེར་བ་དང་། མེའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཚ་བ་དང་། རླུང་གི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གཡོ་བའོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་སྟེ། གཙུག་ལག་འདི་ཐོས་ན་ཆོས་དེ་དག་ གི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་འགྱུར་རོ།།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པ་ནི་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་དང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་ལས་ཀྱང་དཔྱད་ཟིན་པས་ན་འདི་བརྩམས་པ་དོན་མེད་དོ་ཞེ་ན། ལན་དུ་སློབ་མ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་དང་། གླེངས་པས་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་ནི་གཞུང་ཞིབ་ཏུ་བཤད་ན། དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་དོན་དུ་ནི་མངོན་པའི་ཆོས་མཛོད་ལ་སོགས་པ་ཡང་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །གླེངས་པས་ཤེས་པ་ནི་མདོ་ཙམ་དུ་བསྟན་ན་དོན་མང་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་གཙུག་ལག་འདི་བརྩམས་པས་ན་བརྩམས་པ་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་། །ཡང་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ཁ་ཅིག་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་མཁས་པར་འདོད་ལ་ཞིང་དང་ཚོང་ལ་སོགས་པ་འཕྲལ་གྱི་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པས་གཞུང་མང་པོར་ཉན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། རབ་ཏུ བྱུང་བ་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁ་ཅིག་གཞུང་མང་པོ་མཉན་ན།རྣལ་འབྱོར་གྱི་བར་ཆད་དུ་འང་འགྱུར་དུ་དོགས་ལ། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལའང་མཁས་པར་འདོད་པ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་པས་བརྩམས་པ་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་ མཁས་པ་ན་ཡང་ཇི་དགོས་ཤེ་ན།ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་མ་བྱས་ན། ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ན་འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ལས་མི་ཐར་རོ། །འཁོར་བ་ལས་མཐར་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་མི་ཐོབ་པོ། །དེ་བས་ན་ ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ།

梵语：Pañca-skandha-bhāṣyam，藏语：五蕴论。敬礼文殊童子！
对于解释此论，首先需要阐明四种内容。四种内容是：宣说供养仪轨、关联、必要性和必要性的必要性。
其中宣说供养仪轨是赞颂和宣说自己所信仰的本尊功德，这也是为了随顺诸圣者的传统，以及为了使著作不受障碍而圆满完成，因此开始时不能不说。
此论是作为趣入阿毗达磨藏的门径和其支分，而供赞仪轨已在阿毗达磨藏开首说过，因此包含在其中，故此处不另行宣说。
关联是：世尊为众生利益宣说了十万品阿毗达磨法，由于内容浩繁，并非人人都能领悟。而通达此简略教法，即能通达十万阿毗达磨的性相，如是此论与阿毗达磨藏有所关联。
必要性是：著此论是为了通达诸法性相，通达法性相即是必要。
法有二种：无漏五蕴和有漏五蕴。其中有漏五蕴是色蕴乃至识蕴等五蕴。无漏五蕴是戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴和解脱智见蕴。
诸法性相也有二种：自相和共相。其中自相如地的自相是坚性，水的自相是湿性，火的自相是热性，风的自相是动性。共相是无常、苦、空、无我。听闻此论能通达这些法的自相和共相。
若问：诸法的自相和共相在阿毗达磨藏和瑜伽师地论中已经详述，著此论岂非无义？答：学人有二种：由广说而知和由提要而知。其中由广说而知者，详细解说教法才能理解，为此等人阿毗达磨藏等是必要的。由提要而知者，略说即能广解，为此等人著此论，故非无义。
或者，有些在家人欲通达法相而为农商等现世事务所牵，不能听闻众多教法；有些出家修行者担心听闻众多教法会妨碍修行，但也想通达法相。为此等人著此论，故非无义。
若问通达法相有何必要？若不通达法相，则无有断除烦恼的方便。若不断除烦恼，则不能从轮回牢狱中解脱。若不出离轮回，则不能获得涅槃境界。因此，通达法相则能断除烦恼。

།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ན། འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ལས་འབྱུང་ངོ་། །འཁོར་བའི་བཙོན་ར་ལས་བྱུང་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་ཐོབ་སྟེ་། དེ་ནི་དགོས་པའི་ཡང་དགོས་པའོ། །ཡང་ན་གཙུག་ལག་འདིས་ མགོ་ནས་མཇུག་ཏུ་དོན་རྣམ་པ་བཞི་སྟོན་ཏེ།གྲངས་དང་། མིང་དང་། རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བས་གྲངས་སྟོན་ཏོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བས་མིང་བསྟན་ཏོ།།གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་། མེའི་ཁམས་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་ཏོ། །སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན། སྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མཚན་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་ པོ་ལའང་ཅི་རིགས་པར་བྱའོ་།།ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྨྲས་པ། ཕུང་པོ་དྲུག་ལ་སོགས་པར་མང་དུ་ཡང་མ་བཤད། བཞིར་ཉུང་ངུ་ཡང་མ་བཤད་པར་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་ཁོ་ནར་གྲངས་ངེས་པར་བསྟན། དེའི་ཡང་ལན་དུ་བདག་དང་བདག་གི་དངོས་པོ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཁོ་ན་ ལས་མང་དུ་ཡང་མ་བཤད་ཉུང་ངུ་ཡང་མ་བཤད་དོ།།དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་བདག་གི་བའི་དགོས་པ་དངོས་པོ་སྟེ། སེམས་ཅན་དག་ཕལ་ཆེར་དེ་ལ་བདག་གི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཆགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཕུང་པོ་ནི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་སྟེ།སེམས་ཅན་དག་དེ་ལ་བདག་ཅེས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྣོད་དང་། ཟས་དང་། ཚག་ཙེག་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཟབ་པོའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་ཀྱི་དྲུག་དང་བཞི་ལ་སོགས་པ་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ སྣོད་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ།སྣོད་ལ་ཁ་ཟས་བརྟེན་པ་དང་འདྲ་བར་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟས་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་སྟེ། ཁ་ཟས་བཟའ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མྱོང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚག་ཙེག་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། ཁ་ཟས་ཚོད་མ་ལ་སོགས་པ་ཚག་ཙེག་དང་བསྲེས་ན་ལྷག་པར་བཟའ་བར་ནུས་པ་བཞིན་དུ་མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བར་འཛིན་པའི་འདུ ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡོད་ན་ལྷག་པར་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ལ་ཆགས་པར་བྱེད་པས་སོ།།བྱེད་པ་པོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟ་བ་བོར་གྱུར་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཕུང་པོ་སྟེ།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མཇུག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མྱོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་དང་པོར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད། དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བ། དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས། དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད། དེའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། རིམ་པ་འདི་ ལྟར་ཅིའི་ཕྱིར་བཀོད་ཅེ་ན།སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་སྤོམ་རིམ་མམ་རགས་རིམ་གྱིས་རིམ་པ་འདི་ལྟར་བཀོད་དེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། མིག་ནས་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་རགས་ཤིང་པས་ན་དང་པོར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ལས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ བས་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་རགས་ཏེ།བདག་གི་མགོ་ན་བར་ཚོར་རོ། །རྐང་པ་ན་བར་ཚོར་རོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པ་དག་གསལ་བར་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ།

如果断除烦恼，就能从轮回牢狱中解脱。从轮回牢狱中解脱后，就能获得涅槃境界，这就是究竟的目的。
或者，这部论典从头到尾宣说四种内容：数量、名称、分类和性相。
其中'五蕴'表示数量。'色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴'表示名称。从'何为色'到'火界和风界'表示分类。'何为地界？坚硬'等表示性相。受等蕴也应如理类推。
关于'五蕴'有人问：为什么不说六蕴等更多，也不说四蕴等更少，而一定要说五蕴？对此回答：为了显示我和我所，所以不多说也不少说，就只说这五蕴。
其中色蕴、受蕴、想蕴、行蕴这四蕴是我所的事物，因为众生大多执著这些为我所有。识蕴是我的事物，因为众生执著它为我。
或者，为了显示器皿、食物、调味料、作者和食者的事物，所以说五蕴而不说六蕴或四蕴等。
其中，色蕴如器皿，因为如同食物依托器皿一样，受、想等蕴也依托色蕴。受蕴如食物，因为如同食物是用来食用的一样，乐受和苦受也是用来感受的事物。想蕴如调味料，因为如同食物加入调味料更容易食用一样，当有将不净执为净、将苦执为乐的颠倒想时，就会更加执著受蕴。行蕴如作者，因为它能造作善业、不善业以及其果报苦乐。识蕴如食者，因为善业和不善业的果报苦乐最终都由识来感受。
那么，为什么要先说色蕴，其次是受蕴，然后是想蕴，接着是行蕴，最后是识蕴，为什么要按这个次序安排呢？回答说：是按照粗细的次第来安排的。
色蕴因为有碍，作为从眼识到身识五识的所依，以及从眼识到意识六识的所缘，所以最粗显，因此首先说色蕴。
在四种无色蕴中，受蕴比想蕴、行蕴、识蕴粗显，因为世间人明显地说'我头痛'、'我脚痛'，所以其次说受蕴。

།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རགས་ཏེ་། འདི་ནི་བུད་མེད་འདི་ ནི་སྐྱེས་པ་ཞེས་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་རྟོགས་པར་སླ་བས་ན་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རགས་ཏེ། ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་སླ་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་ པ་སེམས་ལས་བྱུང་ཞིང་སྐྱེས་པ་ན་འདོད་ཆགས་ཤིག་སྐྱེས་སོ།།ཞེ་སྡང་ཞིག་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཞེ་སྡང་ཚོར་ཞིང་ཤེས་པར་སླ་བས་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཕྲ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཇུག་ཏུ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་ རིམ་པས་ཕུང་པོ་ལྔའི་རིམ་པ་དེ་ལྟར་བཀོད་དེ།ཁམས་གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་བརྟེན་པས་དང་པོར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་དོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏོ།།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏོ། །རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནི་དེ་དག་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མཇུག་ཏུ་སྨོས་སོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ། །བརྒལ་བ་གོང་དུ་མིང་ཙམ་དུ་བསྟན་པའི་ཚེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་བོ་ཞེས་སྨྲས་ལ། འདིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་མི་འདྲི་བར་ ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འདྲི།སྨྲས་པ། གཟུགས་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཕུང་པོ་ལོགས་ཤིག་ན་མེད་དེ། ནས་དང་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ནས་དང་འབྲས་གྲུབ་ན་ཕུང་པོ་ཡང་ཟླ་ལ་གྲུབ་པ་དང་འདྲ་བར་གཟུགས་གྲུབ་ན་ཕུང་པོ་ཡང་ཟླ་ལ་གྲུབ་པས་ གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཀྱང་ཉེས་པ་མེད་དོ།།ཡང་ན་གཟུགས་ཀྱི་དོན་སྔར་བསྟན་ནས་ཕུང་པོའི་དོན་ཕྱིས་འཆད་པས་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་མ་དྲིས་སོ། །ཅུང་ཟད་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ སུ་གཞག་པ་འདས་པའི་གཟུགས་དང་།མ་འོངས་པའི་གཟུགས་དང་། ད་ལྟར་གྱི་གཟུགས་དང་། གཟུགས་བཟང་པོ་དང་། གཟུགས་ངན་པ་དང་། གཟུགས་རིང་བ་དང་། གཟུགས་ཐུང་བ་དང་། གཟུགས་ཕྲ་བ་དང་། གཟུགས་སྦོམ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་གཟུགས་དང་།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སུ་འདུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་གཟུགས་རྣམ་པ་གཉིས་པ་བསྟན་ཏེ། རྒྱུའི་གཟུགས་དང་། འབྲས་བུའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཞེས་བྱ་བས་རྒྱུའི་གཟུགས་བསྟན་ ཏེ།གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བས་འབྲས་བུའི་གཟུགས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་འབྱུང་བའི་དོན་ཅི་དཀར་པོ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཆེན་པོ་དེ་དག་དེ་ལས་ འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་བས་ན་འབྱུང་བའོ།།རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་ལ་ཁྱབ་པས་ན་ཆེན་པོའོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་ཞིང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་ན་འབྱུང་པའོ། །ཡང་ནས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་འདི་དག་སེམས་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འབྱུང་བས་ན་འབྱུང་བའོ། །ཆེན་པོ་ནི་སའི་ ཁམས་འདི་དག་གནས་པ་ཆེ་སྟེ།ཐོག་ཐག་ཏུ་ཁྱབ་པར་མངོན་སུམ་དུ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆུའི་ཁམས་ཀྱང་ཆེ་སྟེ། ནམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བ་ན་། ཆུའི་བསྐལ་པ་བྱུང་བས་བསམ་གཏན་དང་པོ་པ་མན་ཆད་འཇིག་པར་བྱེད་དོ།

行蕴和识蕴比想蕴粗重，因为容易理解'这是女人，这是男人'等对境相的执取，所以在其后解说想蕴。
识蕴比行蕴粗重，因为容易理解善业和不善业造作的特征，且贪欲、嗔恨等心所生起时，容易感知和了知'生起了贪欲'、'生起了嗔恨'，所以在其后解说行蕴。
识蕴是最为微细的，所以最后提及。或者说是按照三界的次第安立五蕴的次第。三界即欲界、色界和无色界。
其中在欲界，因为识依赖于色，所以首先解说色蕴。色界的四禅，因为识依赖于禅定的乐受，所以其后显示受蕴。
在无色界中，空无边处、识无边处、无所有处，因为识依赖于想，所以其后显示想蕴。在有顶处即非想非非想处，因为识依赖于心所组合的行法，所以其后显示行蕴。
识蕴因为遍行于这一切处，所以最后提及。为了显示色蕴的详细分类而问'什么是色'。
质疑：在前面仅仅显示名称时说'色蕴'，此处为何不问'什么是色蕴'而问'什么是色'？
答：除色之外别无蕴，如稻谷等的蕴。譬如稻谷成立时蕴也随之成立，同样色成立时蕴也随之成立，所以问'什么是色'也无过失。
或者说先显示色的含义后解释蕴的含义，所以问'什么是色'而不问'什么是色蕴'。
'凡是任何色'是指一切可归类为色的种类，过去的色、未来的色、现在的色、好的色、坏的色、长的色、短的色、细的色、粗的色，这一切都摄于四大种色和四大种所造色中，这是其义。
然后显示色的两种：因色和果色。其中'四大种'显示因色，因为四大种是一切色的因。'四大种所造色'显示果色。
其中'大种'的含义是什么？白色、黄色等各种色从其中生起，故称为'大种'。遍及十一种所造色，故称为'大'。
或者说因为是生灭法故称为'大种'。或者说地、水、火、风这些由有情的业而生起，故称为'大种'。
'大'是指地界等广大安住，因为明显遍及一切处。水界也大，当有情们贪欲炽盛时，水劫生起，能毁坏初禅以下。

།མེའི་ཁམས་འདི་ ཡང་ཆེ་སྟེ།ནམ་སེམས་ཅན་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ན་། མེའི་བསྐལ་པས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་མན་ཆད་སྲེག་པར་བྱེད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཀྱང་ཆེ་སྟེ། ནམ་སེམས་ཅན་གཏི་མུག་བདོ་བ་ན་རླུང་གི་བསྐལ་པས་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མན་ཆད་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །འོ་ན་ ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་ལ་ལྔ་དང་གསུམ་ལ་སོགས་པར་བཤད།སྨྲས་པ། ས་བོན་གྱི་རྟེན་དང་། ས་བོན་བརླན་པ་དང་། ས་བོན་སྨིན་པ་དང་། འཕེལ་བར་འདི་བཞི་ཁོ་ནས་བྱེད་དེ། ལྔར་བཤད་དུ་ནི་དགོས་པ་མེད་གསུམ་དུ་བཤད་ན་མི་ནུས་པས་ཁྲིའི་རྐང་པ་ བཞིན་ཏེ་བཞི་ཁོ་ནར་བཤད་དོ།།དེ་ལ་ས་བོན་གྱི་རྟེན་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ས་བོན་བརླན་བར་ནི་ཆུའི་ཁམས་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ས་བོན་སྨིན་པར་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ས་བོན་འཕེལ་བར་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །བསྐལ་པ་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཀྱང་ས་བོན་སྐྱེ་བ་ ལ་གོ་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་ན་དེས་བསྣན་ཏེ་ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལྔར་མི་གཞག་།སྨྲས་པ། གོ་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱིས་བྱེད་ལ་ནམ་མཁའ་ལ་ནི་གཟུགས་མེད་པས་གོ་སྐབས་འབྱེད་པ་མེད་པ་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་སྐྱེ་བ དང་།འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ་ནམ་མཁའ་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་མེད་པས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་མི་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའམ་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདི་དག་ལས་མཐོང་བའི་ གཟུགས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་།དེའང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། །དེ་ལས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་དེ་། རྒྱུ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་སྐྱེད་པ་ དང་།བརྟེན་པ་དང་། གནས་པ་དང་། རྟོན་པ་དང་། འཕེལ་བའོ། །དེ་ལ་ས་བོན་མེད་ན་མྱུ་གུ་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་མེད་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་མི་སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་མ་བརྟེན་པར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དག་ལོགས་ ཤིག་ཏུ་གནས་པའི་མཐུ་མེད་དེ།དེ་བས་ན་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །ཤིང་བཅད་ན་གྲིབ་མ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ཉམས་སམ་སྣང་རྨས་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་ན་གནས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ དཔེར་ན་རྒན་པོ་འཁར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བ་དང་འདྲ་བར་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་སྐྱེ་བ་དང་།རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་ཀྱང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་རྟོན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་བརྟས་ཤིང་སྨིན་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ བརྟས་པར་འགྱུར་བས་ན་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གྲངས་ཙམ་བསྟན་པ་དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་སྟེ། བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ནས་། སའི་ཁམས་དང་། ཆུའི་ཁམས་དང་། མེའི་ཁམས་དང་། རླུང་གི་ཁམས་སོ་ཞེས་ བཤད་དོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་། སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་སྲ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ་། །གང་སྲ་བ་དང་། མཁྲང་བ་དང་། ལྕི་བ་ནི་ སའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ།།ཆུའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །གཤེར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གཤེར་བ་དང་སྣུམ་པ་དང་བརླན་པ་ནི་ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །མེའི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མའི་ ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའོ།།ཚ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཚ་བ་དང་། དྲོ་བ་དང་ཚིག་པར་བྱེད་པ་ནི་མེའི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའོ།

这火界也很大，当众生嗔恨心重时，以火劫烧毁二禅天以下。风界也很大，当众生愚痴炽盛时，以风劫毁坏三禅天以下。那么为什么只说四大而不说五大或三大等？答：种子的依托、种子的滋润、种子的成熟、种子的增长，只由这四者完成。说五大没有必要，说三大则不够，如同椅子的四条腿一样，所以只说四大。
其中，种子的依托由地界完成。种子的滋润由水界完成。种子的成熟由火界完成。种子的增长由风界完成。虽然虚空界也为种子生长开辟空间，那为什么不加上它成为五大？答：开辟空间是由有形之法完成，而虚空无形故不能开辟空间，且四大有生灭性而虚空无生灭，故不称为大种。
关于'四大所造色'，是指从四大种因所生，或从这四大中所见之色即是四大所造，下文将解释这包括眼根等十一种。其中四大以五种方式作为所造色之因：生因、依因、住因、持因、长因。
如同无种子则不生芽，无四大则不生所造色，故为生因。所造色离开四大不能独立存在，故为依因。如同砍断树则无影，四大若损坏则所造色也随之损坏，故为住因。四大如同老人依拐杖行走般，以刹那相续而生，使所造色也相续不断，故为持因。四大若强盛成熟，所造色也随之强盛，故为长因。
为了详细说明仅仅列数的四大，问道'何为四大'，答：地界、水界、火界、风界。为说明四大的性质，问'何为地界'等。问'何为地界'是询问地界的性质。坚硬、固实、沉重是地界的性质。
问'何为水界'是询问水界的性质。湿润、油滑、潮湿是水界的性质。问'何为火界'是询问火界的性质。炽热、温暖、能烧是火界的性质。问'何为风界'是询问风界的性质。

།ཡང་ཞིང་གཡོ་བ་ཉིད་ནི་ རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་ཡང་བ་ནི་འགུལ་བར་བྱེད་པའོ།།གཡོ་བ་ནི་དངོས་པོའི་རྒྱུན་ཡུལ་གཞན་དུ་ཕྱིན་ཅིང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའོ། །བརྒལ་བས་ས་དང་ཆུ་དང་མེའི་གསུམ་ལ་མཚན་ཉིད་རེ་རེ་བསྟན་ལ། རླུང་གི་ཁམས་ལ་ནི་ཡང་བ་དང་གཡོ་བ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་གཉིས་ སུ་བཤད།ལན་དུ་གལ་ཏེ་ཡང་བ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ལ། གཡོ་བ་མ་སྨོས་ན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་བ་ལ་ཡང་འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་སྟེ་། རླུང་གི་ཁམས་སུ་འགྱུར་དུ་དོགས་པའི་སྐྱོན་ དུ་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་གཡོ་བ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ཀྱི་ཡང་བ་མ་སྨོས་ན་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སེམས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་གཡོ་བའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་སེམས་པ་དེ་རླུང་གི་ཁམས་སུ་འགྱུར་དུ་དོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་གང་ཡང་བ་ དང་གཡོ་བའི་ཆོས་གཉིས་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ་།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་བཤད་ནས་ལས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ལས་ནི་བརྟན་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། སྨིན་པ་དང་། འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །སའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ནི་བརྟན་པར་བྱེད་པའོ། ། ཆུའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ནི་སྡུད་པར་བྱེད་པའོ། །མེའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ནི་སྨིན་པར་བྱེད་པའོ། །རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ནི་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །འོ་ན་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཅི། ཁམས་ཀྱི་དོན་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ་སྟེ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་འཛིན་པས་ན། སའི་ཁམས་ཆུའི་ཁམས་མེའི་ཁམས་རླུང་གི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ན་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ས་སྲ་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་ཆུ་གཤེར་བའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ དང་།བདག་མེད་པ་སྟེ། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་སོ། །ཡང་ན་གང་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཅིག་གི་ནང་ན་ཡང་བཞི་ཆར་ཡང་ཡོད་དོ། །དཔེར་ན་ས་གང་ན་ཡོད་པ་ན་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་ཡང་ཡོད། ཆུ་གང་ན་ཡོད་པ་ན་ས་དང་མེ་དང་རླུང་ཡང་ཡོད་པ་ལས་དེ་ན་གང་ མཐུ་ཆེ་ཞིང་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ནི་ས་ཞེས་དངོས་སུ་མིང་གིས་སྨོས་ལ།ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་ལྟ་བུ་ཤས་ཆུང་ཞིང་མཐུ་ཆུང་བར་གནས་པ་ལ་ནི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་དཔེར་ན་ཕྱེ་ཕུལ་གང་དང་ལན་ཚྭ་ཕུལ་གང་བསྲེས་པ་ལས་ལན་ཚྭ་མཐུ་ཆེ་ཞིང་ཤས་ཆེ་བར་གྱུར་པས་ལན་ཚྭ་ཁ་ཞིང་དངོས་སུ་ མིང་གིས་འབྱིན་ཀྱང་ཕྱེ་དེ་ན་ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་ཡོད་དོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཡོད་པ་ན་ཀུན་ཡོད་པར་ཅི་མངོན། ལན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་མདོ་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ལ་རིགས་པས་བརྟགས་ན་ཡང་མངོན་ནོ། །ལུང་ལས་འབྱུང་བས་ནི་མངལ་དུ་འཕོ་བའི་མདོར་ དགའ་བོ་ཕ་དང་མའི་མི་གཙང་བ་སྐ་བ་ལས་ལུས་སུ་གྱུར་པ་ལ་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་རྣམས་སྲ་བ་དང་སྡུད་པ་དང་།སྨིན་པ་དང་འཕེལ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་ཅིང་གནས་སོ། །གལ་ཏེ་དགའ་བོ་དེ་ན་སའི་ཁམས་ཡོད་ལ་ཆུའི་ཁམས་མེད་ན་ནི་ཕྱེའམ་ཐལ་བའི་ཆང་བུ་བཞིན་དུ་སྐམས་པའམ་འཐུལ་ བར་འགྱུར་ཏེ།ཆུས་བསྡུས་པས་ན་མི་འཐུལ་ཞིང་མི་འཇིག་གོ། །གལ་ཏེ་ཆུ་ཡོད་ལ་ས་མེད་ན་ནི་འབྲུ་མར་རམ་ཡུངས་མར་བཞིན་དུ་འཛག་ཅིང་འབོ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ས་དང་ཆུ་ཡོད་ལ་མེ་མེད་ན་ཤ་རུལ་བཞིན་དུ་མྱགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་ཡོད་ལ་རླུང་མེད་ན་ ནི་ཇི་ཙམ་དུ་གནས་པ་ལས་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།རིགས་པས་བརྟགས་ན་ཡང་གཅིག་གང་ན་ཡོད་པ་ན་ཀུན་ཡོད་པར་མངོན་ཏེ་རྡོ་བ་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འབྱར་ཞིང་སོ་སོར་མ་གྱེས་པས་ན་སའི་ཁམས་ལ་ཆུའི་ཁམས་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །རྡོ་དང་ཤིང་ལ་ སོགས་པ་གཡོ་ཞིང་འགུལ་བས་ན་རླུང་གི་ཁམས་ཡོད་དོ།།རྡོ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དུ་ཕྲད་པ་ལས་མེ་སྟག་འབྱུང་བས་ན་མེའི་ཁམས་ཡོད་དོ། །ཆུའི་ཁམས་ལ་ཡང་གྲུ་དང་འདབ་མ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཅིང་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ཆུའི་ཁམས་ལ་ཡང་སའི་ཁམས་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།

再者，轻动性是风界的特征，其中轻性是能够运动，动性是使事物的相续转至他处并生起。有人问难道：对于地、水、火三界各说一个特征，而对风界却说轻性和动性两个特征，为什么要说两个特征？
答：如果只说轻性而不说动性，则所造色身中也有柔软、粗糙、沉重、轻盈等所造色，就会有成为风界的过失。如果只说动性而不说轻性，则在解说心所法时所说的'什么是思？即是心的运动'中的思心所就会有成为风界的过失。因此，凡是具有轻性和动性两种性质的，那就是风界的特征。
解说了四大种的特征后，应当说明其作用。其中作用是：稳固、摄聚、成熟和增长。地界的作用是使稳固，水界的作用是使摄聚，火界的作用是使成熟，风界的作用是使增长。
那么，界的含义是什么？界的含义是执持的意思，因为执持十一种所造色，所以称为地界、水界、火界、风界。或者说因为执持自相和共相而称为界。地界执持坚硬的特征，水界执持潮湿的特征等，以及执持无常、痛苦、空性、无我等共相。
或者说，凡是有四大种中的一种存在之处，在其中也必定具有其他四大种。例如，哪里有地，那里也有水、火、风；哪里有水，那里也有地、火、风。其中力量大而份量多的，就直接用名称称呼，如'地'等；而份量少力量小的则称为'界'。
就像一升面粉和一升盐混合后，因为盐的力量大而份量多，所以有咸味并直接称为盐，但这并非意味着其中没有面粉的界相，是存在的。
为什么当一大种存在时其他大种也都存在呢？答：这既见于世尊经典的教证，也可以通过理证而了知。从教证来看，在《入胎经》中说：'喜生！父母不净凝固成身时，地、水、火、风诸界以坚固、摄聚、成熟、增长的作用而安住。'
'喜生！如果其中有地界而无水界，就会像面粉或灰尘团一样干枯或崩散，因为有水的摄聚作用，所以不会崩散和毁坏。如果有水而无地，就会像芝麻油或芥子油一样流散漏失。如果有地和水而无火，就会像腐肉一样腐烂。如果有地、水、火而无风，就只会停留在原状而不会增长广大。'
通过理证观察也可以看出一界存在时其他诸界也都存在：石头和树木等能够黏着而不分散，由此可见地界中有水界；石头和树木等能动能摇，由此可见有风界；两石相击能生火花，由此可见有火界。水界中也能托持船只和树叶等，由此可见水界中也有地界。

།ཆུའི་ ནང་དུ་ཤིང་གི་འདབ་མ་དང་རྩཝ་ལྷུང་བ་འདྲུལ་ཞིང་ཆུ་དྲོན་པོ་དག་ཀྱང་དམིགས་པས་ན་ཆུའི་ནང་ན་མེ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།།ཐུར་དུ་འབབ་ཅིང་གཡོ་བས་ན་རླུང་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །རླུང་གི་ཁམས་ལ་ཡང་འདབ་མ་དང་རྩཝ་འཛིན་ཅིང་འདེགས་པས་ན་སའི་ཁམས་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །རླུང་དྲོ་བ་དག་ ཀྱང་དམིགས་ལ་རྫས་བརླན་པ་རྣམས་རླུང་ལ་ཕྱར་ན་སྐམ་པར་འགྱུར་བས་མེའི་ཁམས་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།།ཚུབ་མ་དང་རླུང་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཤིང་འགྱུར་ཞིང་འབྱུང་བས་ན། ཆུའི་ཁམས་ཀྱང་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །མེའི་ཁམས་ལ་ཡང་མེ་ལྕེ་གཅིག་གིས་གཅིག་འཛིན་པ་དང་། མེ་ལྕེས་འདབ་མ་དང་རྩཝ་ལ་སོགས་པ་འདེགས་ཤིང་འཛིན་པས་ན་སའི་ཁམས་ཡོད་པར་ཡང་མངོན་ནོ། །མེ་ལྕེ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་མི་འགྱེས་པར་གཅིག་ཏུ་འབར་བས་ན་ཆུའི་ཁམས་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །འགུལ་ཞིང་གཡོ་བས་ན་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱང་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །འབྱུང་བ་ཆེན པོ་བཞི་དག་བཤད་ནས།རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ཕྱེ་ན་གྲངས་དུ་ཡོད་པ་དང་མིང་གིས་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དང་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དེའི་དོན་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་གྲངས་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད། མིང་གིས་ ནི་གང་དང་གང་ཡིན།གཟུགས་ནས་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་མཚན་ཉིད་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་དྲིས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མིག་གི་དབང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་གྲངས་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་དབང་ པོ་ལྔ་དང་།གཟུགས་ནས་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་བར་དུ་ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་བསྣན་ཏེ་བཅུ་གཅིག་གོ། །དེ་དག་གི་མིང་ཡང་། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་ དབང་པོ་དང་།གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་མིང་གིས་སྨོས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མིག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དེ་ཡང་མིག་གི་དབང་པོའི་མཚན་ ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། དཔེར་ན་མེ་ལོང་དང་ཤེལ་དང་ཆུ་ལ་སོགས་ པ་གཟུགས་དང་ཞིང་གསལ་བས་གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ།མིག་གི་དབང་པོ་ཡང་གཟུགས་དང་ཞིང་གསལ་སྟེ། གཟུགས་དང་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ན། གཟུགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བར་འགྱུར་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དེ་དང་མཐུན་པ་ཁོ་ནར་མིག་གི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ།དེ་བས་ན་གཟུགས་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་མིག་གི་སྤྲིན་གྱི་ནང་ན་ཟར་མའི་མེ་ཏོག་ཁ་འབུས་ལྟར་གནས་སོ། །སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་ན་དང་བའི་སྒྲ་སྨོས་པས་ཆོག་མོད་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲ་སྨོས་པ་ཇི་དགོས། སྨྲས་པ། གཟུགས་ཀྱི་སྒྲ་མ་སྨོས་པར་དང་བ་འབའ་ཞིག་སྨོས་པ་ན་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་དད་པ་གང་ཞེ་ན། སེམས་དང་བའོ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་མིག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡིད་གོལ་བར་འགྱུར་བས་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲ་སྨོས་ཏེ་། དད་པ་དང་བ་ཡིན་ཡང་སེམས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང བཞིན་མ་ཡིན་ལ།མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་ནོ་། །དང་བའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་པས་སོ། །སྨྲས་པ། འོ་ན་གཟུགས་ཞེས་སྨོས་པས་ཆོག་མོད། དང་བའི་སྒྲ་སྨོས་ཇི་དགོས་ལན་དུ་གཟུགས་འབའ་ཞིག་སྨོས་ལ་དང་བ་མ་སྨོས་ན་རྡོ་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་ གཟུགས་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡིད་གོལ་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལིང་ཏོག་གིས་ཁེབས་པ་དང་དམུས་ལོང་དག་ལ་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ཡོད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བས་ན་དང་བའི་སྒྲ་སྨོས་ཏེ། རྡོ་དང་ཤིང་ལ་སོགས་པ་དང་ལིང་རྟོག་གིས་ཁེབས་པ་དང་དམུས་ལོང་ལ་སོགས་པ་ལ་གཟུགས་ ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མིག་གི་དབང་པོ་མ་ཡིན་ནོ།

由于在水中看到树叶和茎根腐烂，也能感知到温水，因此可见水中有火。由于向下流动和摇动，可见有风。在风界中也能看到叶子和茎根被托举和支撑，因此可见有地界。也能感知到暖风，潮湿的物质在风中晾干会变干燥，因此可见有火界。由于尘埃和风聚合并变化出现，因此可见也有水界。在火界中，由于火焰相互连接，火焰能托举和支撑叶子和茎根等，因此也可见有地界。由于火焰不会分散而是一起燃烧，因此可见有水界。由于运动和摇动，因此也可见有风界。
讲述了四大元素之后，为了说明以此为因所造色有多少数量、名称是什么，以及它们的特征，因此问道：'什么是所造色？'这句话的含义是：所造色有多少数量？名称是什么？从色到触的特征是什么样的？这是问句的意思。为了说明这些，提到'眼根等'，所造色的数量是从眼根到身根的五根，从色到触一分的五境，加上无表色共十一种。
它们的名称是：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、色、声、香、味、触一分和无表色，这些是以名称列举的。为了说明它们的特征，问道：'什么是眼根？'这也就是问眼根的特征是什么的意思。为了说明其特征，解释说：'是对色境清净的。'眼根的对境是蓝、黄、白、红等，就像镜子、水晶、水等物体清净透明能显现影像一样，眼根也是清净透明的，当与色境相遇时，会产生色境的影像，然后依照色境的本性产生相应的眼识，因此称为清净色。
眼根的微尘在眼膜内如同豌豆花开放般安住。有人问：既然如此，说'清净'就够了，为什么还要说'色'字？答：如果不说'色'字只说'清净'的话，在解释心所时说'什么是信？是心清净'，会误认为那就是眼根，所以要说'色'字。虽然信心是清净的，但心所不是色的本性，而眼根既是色的本性也是清净的本性。
有人问：那么说'色'就够了，为什么要说'清净'？答：如果只说'色'不说'清净'，会误认为石头和树木等色法也是眼根，而且会有眼膜覆盖和盲人也有眼根的过失，所以要说'清净'。因为虽然石头和树木等物以及眼膜覆盖和盲人等虽然是色法，但因为没有清净性所以不是眼根。

།ཡང་སྨྲས་པ་དེ་ལྟར་ན། གཟུགས་དང་བ་ཞེས་སྨོས་པས་ཆོག་མོད་ཡུལ་ཁ་དོག་ཞེས་སྨོས་པའི་སྒྲ་ཇི་དགོས། ལན་དུ་དེ་ཡང་དགོས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་ཡུལ་ཁ་དོག་ཅེས་མི་བརྗོད་དུ་མི་རུང་སྟེ། གཟུགས་དང་བ་འབའ་ ཞིག་སྨོས་ལ་ཡུལ་ཁ་དོག་མ་སྨོས་ན།རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཡང་གཟུགས་དང་བ་ཡིན་པས་དེ་མིག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡིད་གོལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། མེ་ལོང་དང་། ཤེལ་དང་ཆུ་ལ་སོགས་པ་ཡང་གཟུགས་དང་བ་ཡིན་པས། དེ་དག་མིག་གི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཡིད་གོལ་ བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་གཟུགས་དང་བ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཡུལ་ཁ་དོག་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་གང་ཡུལ་ཁ་དོག་ཀྱང་ཡིན་གཟུགས་ཀྱང་ཡིན་དང་བ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མིག་གི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་སོ་སོར་ཅི་རིགས་ པར་སྦྱར་ཞིང་བཤད་དོ།།རྣ་བའི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣ་བའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྣ་བའི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་སྒྲ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣ་བའི་དབང་པོའི་ཡུལ་ ནི་སྒྲ་སྙན་པ་དང་།མི་སྙན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ་དེའི་གཟུགས་ཀྱང་ཤེལ་དང་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བ་དང་ཞིང་གསལ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་གསལ་བའི་མཐུས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །དེའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་གྲོ་ག་གཅུས་པའི་མདུད་པ་འདྲ་བར་རྣ་བའི་ནང་ན་ གནས་སོ།།སྣའི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྣའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དེ་ཡང་སྣའི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཡུལ་དྲི་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། སྣའི་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་དྲི་ཞིམ་པ་དང་། མི་ཞིམ་ པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ།དེའང་ཤེལ་དང་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་ལྟར་གཟུགས་དང་ཞིང་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ན་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །དེའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་མིག་སྨན་བསྐུ་བའི་ལྕགས་ཐུར་ལྟར་མཚུལ་ནང་ཐོག་ཐག་གནས་སོ། །ལྕེའི་དབང་པོའི་ མཚན་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ལྕེའི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལྕེའི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཡུལ་རོ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། ལྕེའི་དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་རོ་མངར་བ་དང་སྐྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། དེའང་མེ་ལོང་དང་ཤེལ་ ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་ཞིང་གསལ་བ་སྟེ།དེའི་རྒྱུས་ན་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །ལྕེའི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་འདྲ་བར་ལྕེའི་དབུས་ཐོག་ཐག་སྐྲའི་ཁྱོན་ཙམ་ཞིག་དབང་པོས་མ་ཁྱབ་པར་གནས་ཏེ། དེའང་དབང་པོས་ཁྱབ་ན་ནི་གླད་རྒྱས་རྒྱུན་དུ་འཛག་ པས་སྙིང་པོའི་ཕྱིར་ཡི་ག་འཆུས་པར་འགྱུར་རོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ཡུལ་རེག་བྱ་གཟུགས་དང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དབང་ པོའི་ཡུལ་ནི་འཇམ་པ་དང་།རྩུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་རེག་བྱ་ཡིན་ལ། དེའང་ཤེལ་དང་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་ཞིང་གསལ་བ་སྟེ། དེའི་རྒྱུས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དོ། །དེའི་རྡུལ་ཕྲན་ནི་པགས་པའམ་ཀོ་བ་བཞིན་དུ་ལུས་ཐོག་ཐག་ཁྱབ་པར་གནས་ སོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་བཻ་ཌཱུརྱའི་ཁ་དོག་འདྲ་བར་ལུས་ཀྱི་དབུས་ནས་ཡར་གནས་ཏེ། གང་དུ་རེག་བྱ་བྱུང་བ་དེར་རྒྱུག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དབང་པོའི་དོན་ཅི་བདག་པོ་བྱེད་པའམ་དབང་བྱེད་པའི་དོན་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏེ་ཅི་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོའི་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དཔེར་ ན་གཟུགས་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོས་མཐོང་གི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱིས་མི་མཐོང་བ་དང་།སྒྲ་ཡང་རྣ་བའི་དབང་པོས་ཐོས་ཀྱི་མིག་ལ་སོགས་པ་གཞན་གྱིས་མི་ཐོས་པས། སོ་སོའི་ཡུལ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །དབང་པོ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ཏོ།

又问道：如此说来，说'形色清净'就足够了，为何还要说'境色'这个词呢？答复说，这也是因为两种必要性而不得不说'境色'：如果只说'形色清净'而不说'境色'的话，耳等诸根也是形色清净的，会误以为那就是眼根；而且镜子、水晶和水等也都是形色清净的，会误以为它们就是眼根，虽然它们是形色清净的，但不是境色。因此，既是境色又是形色且清净的，那就是眼根的特征，这就是其含义。
同样，对于耳等其余诸根也要分别适当地配合解释。为了说明耳根的特征，问道：'什么是耳根？'意思是问'什么是耳根的特征？'为了说明其特征，说'境声形色清净'，耳根的对境是悦耳和不悦耳等声音，其形色如同水晶和镜子等一样清净明亮，通过这种明亮的力量而成为产生耳识的因。其微尘如同卷曲的茅草结一样存在于耳内。
为了说明鼻根的特征，问道：'什么是鼻根？'这也是在问'什么是鼻根的特征？'作为回答说'境香形色清净'，鼻根的对境是香和臭等气味，它也如同水晶和镜子等一样形色清净明亮，因此成为产生鼻识的因。其微尘如同涂眼药的铁针一样正好位于鼻腔内。
为了说明舌根的特征，问道：'什么是舌根？'意思是问'什么是舌根的特征？'作为回答说'境味形色清净'，舌根的对境是甜味和酸味等味道，它也如同镜子和水晶等一样形色清净明亮，因此成为产生舌识的因。舌根的微尘如同半月形一样正好位于舌头中央，有一发丝大小的地方不为根所遍，这是因为如果根遍及的话，脑髓会经常流出，因此会厌食。
为了说明身根的特征，问道：'什么是身根？'意思是问'什么是身根的特征？'作为回答说'境触形色清净'，身根的对境是柔软和粗糙等触感，它也如同水晶和镜子等一样形色清净明亮，因此成为产生身识的因。其微尘如同皮革一样遍及整个身体。
有些人说，如同青金石的颜色一样从身体中央向上存在，无论触觉在哪里产生就往那里运行。根的含义是什么？主宰或支配的含义就是根的含义。支配什么呢？支配色等各自的对境，例如色只能被眼根看见，而不能被耳根等其他根看见，声音只能被耳根听到，而不能被眼等其他根听到，因此支配各自的对境。五根已经解释完毕。

།ད་ཡང་ཡུལ་ལྔ་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་ གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།གཟུགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་མིག་གི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་དང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་གཞན་ གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ།།གཟུགས་ལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་གི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གཟུགས་ལ་ཕྱེ་ན་གསུམ་སྟེ། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །སྨྲས་པ། གཟུགས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད། ལན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་གཟུགས་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ ཞེས་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཏོ།།དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གཟུགས་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེས་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའོ། །ལོག་པར་འཛིན་པ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་ཞིག་ ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པའོ།།མི་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ལ་བྱ་མི་ཤེས་པའོ། །དེ་དག་ལ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གཟུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པས་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་དང་། ལོག་པར་འཛིན་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་མེད་པར་ འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཡོད་དེ་། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། སྤྲིན་དང་། དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག་རྣ་དང་། གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མའི་འོད་དང་། སྣང་ བ་དང་།མུན་པ་དང་། བླ་གབ་མེད་པ་དང་། ནམ་མཁའོ། །དེ་ལ་ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་འུར་མོའོ། །གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་སྣང་བའོ། །ཉི་མའི་འོད་ནི་ཉི་ཟེར་རོ། །སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་དང་སྨན་དང་ནོར་བུའི་འོད་དོ། །མུན་པ་ནི་གང་ན་གཟུགས་མི་སྣང་བའོ། །བླ་གབ་མེད་པ་ ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཀྱི་བར་གང་ཅིའང་ཐོགས་པ་མེད་པའོ།།ནམ་མཁའ་ནི་གང་སྟོང་པའི་གོང་ན་གང་ཁ་དོག་སྔོན་པོར་སྣང་བའོ། །ལྷག་མ་བེ+ེ་བ་རྣམས་ནི་དངོས་སུ་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བས་མ་བཤད་དོ། །དབྱིབས་ནི་བརྒྱད་དེ། རིང་བ་དང་། ཐུང་བ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། ཟླུམ་པོ་དང་། སྒང་དང་། གཤོང་དང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པའོ། །དེ་ལ་རིང་བ་དང་། ཐུང་བ་གཉིས་ནི་ལྟོས་པ་ལས་གདགས་ཏེ། དཔེར་ན། ཕ་ལ་ལྟོས་ནས་བུ་ཞེས་གདགས། བུ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཕ་ཞེས་གདགས་པ་བཞིན་དུ་རིང་པོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཐུང་ངུ་ཞེས གདགས།ཐུང་ངུ་ལ་ལྟོས་ཏེ་རིང་པོ་ཞེས་གདགས་སོ། །ལྷམ་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་དཀྱིལ་འཁོར་རམ་གྲུ་བཞི་པའོ། །ཟླུམ་པོ་ནི་རིལ་རིལ་པོའོ་། །སྒང་ནི་རི་ལ་སོགས་པ་མཐོ་བའོ། །གཤོང་ནི་ཁྲོན་པ་ལ་སོགས་པ་དམའ་བའོ། །མཉམ་པ་ནི་ངོས་ཐག་ཐུག་མེད་པ་ལ་ཕྱ་ལེ་འདུག་པའོ། །མི་ མཉམ་པ་ནི་དབྱིབས་མི་མཉམ་པ་སྟེ་ཐག་ཐུག་ཅན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་གོམས་པས་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བ་དང་། ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ཚེ་རབས་སྔ་མ་ལ་མི་དགེ་བ་ལ་གོམས་པས་ཁུ་ཚུར་བཅངས་པ་དང་། རྡེག་པ་ལ་སོགས་ པས་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཅེས་གདགས་ཤེ་ན། ཐལ་མོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དེའི་སེམས་དང་བ་ཞིག་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གཞན་གྱིས་རིག་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཁུ་ཚུར་བཅངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ སྒོ་ནས།དེའི་སེམས་ཞེ་སྡང་བ་ཞིག་སྐྱེས་སོ་ཞེས་གཞན་གྱིས་རིག་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།

现在讲述五境。其中为了说明色的定义，问道：'什么是色？'这是在问色的定义是什么。回答说'是眼根的对境'，这是说明色是眼根和眼识的对境，而不是耳等其他根的对境，这样独特地说明。
为了说明色分几种，说'颜色、形状和表色'。眼根的对境色分为三种：颜色、形状和表色。有人问：'为什么要将色境分为三种来说明？'回答：为了让那些对色的分类有疑惑、颠倒执著和不了解的人知道色分为三种，所以分为颜色、形状和表色三种来说明。
其中疑惑是指对颜色、形状和表色是否是色产生怀疑。颠倒执著是认为颜色、形状和表色不是色，而认为色是其他什么东西。不了解是指不知道色分几种，不知道什么叫做色。对这些人说明颜色、形状和表色是色，就能消除疑惑、颠倒执著和不了解。因此将色分为三种来说明。
其中颜色分为十四种：蓝色、黄色、红色、白色、云、烟、尘、雾气、影子、阳光、光明、黑暗、无遮蔽和虚空。其中雾气是指浮尘。影子是指能显现形色之处。阳光是指日光。光明是指月亮、星星、药物和宝石的光。黑暗是指形色不显现之处。无遮蔽是指有障碍的色之间任何无障碍处。虚空是指空旷处显现蓝色的地方。其余显而易见的就不解释了。
形状有八种：长、短、方、圆、高、低、平、不平。其中长短二者是相对而立，比如依父而立子，依子而立父一样，依长而立短，依短而立长。方是指四方形或圆形。圆是指圆形。高是指山等高处。低是指井等低处。平是指没有凹凸平坦的地方。不平是指形状不平有凹凸的地方。
表色是指因前世修习善法而形成的合掌、礼拜等身体行为，以及因前世习惯不善而形成的握拳、打击等身体行为称为表色。
为什么称之为表色呢？因为通过合掌等身体行为，他人能了知其心生起信心；通过握拳等身体行为，他人能了知其心生起嗔恨，所以称为表色。

།སྒྲའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་། །སྒྲ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ་། །ལན་དུ་རྣ་བའི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྒྲ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །སྒྲ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་དང་གཉི་ག་སྟེ་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ སྨོས་ཏེ།སྒྲ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། ཟིན་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མ་ཟིན་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། གཉི་གའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དེ་ལ་ཟིན་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་སྟེ། གང་ ལུས་སུ་གཏོགས་པ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལག་པ་དང་ངག་གི་སྒྲ་ནི་ཟིན་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཞེས་བྱའོ།།མ་ཟིན་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་སྟེ། གང་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་དང་ཆུའི་སྒྲ་ནི་མ་ཟིན་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ བའི་སྒྲ་ཞེས་བྱའོ།།གཉི་ག་ནི་གང་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡང་ཡོད་ལ་མ་ཟིན་པ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ཡང་ཡོད་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་ཡང་ལག་པ་དང་། རྔ་ལ་སོགས་པ་ཕྲད་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་གཉི་གའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་ཞེས་བྱའོ། །དྲིའི་ མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དྲི་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དྲིའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་སྣའི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དྲི་ནི་སྣའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། དྲི་ལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མི་ཞིམ་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་གོ། །དེ་ལ་དྲི་ཞིམ་པ་ནི་དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། གླ་རྩི་དང་ཙནྡན་དང་གུར་གུམ་ལ་སོགས པའི་དྲིའོ།།དྲི་མི་ཞིམ་པ་ནི་དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ངན་སྐྱུགས་ལ་སོགས་པའི་དྲིའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ཕན་པར་ཡང་མི་བྱེད་གནོད་པར་ཡང་མི་བྱེད་པ་སྟེ། དྲི་ཞིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་དྲི་མི་ཞིམ་ པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།དེ་ཡང་དུང་ཕོར་དང་ཉ་ཕྱིས་ལ་སོགས་པའི་དྲིའོ། །དྲི་ཞིམ་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་སྦྱར་བ་དང་སྨིན་པའོ། །དེ་ལ་ཙནྡན་དང་། གུར་གུམ་ལ་སོགས་པའི་དྲི་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །བདུག་པའི་རིལ་བུ་ལ་སོགས་པ་ རྣམས་ནི་སྦྱར་བའོ།། མྲའི་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དྲི་ནི་སྨིན་པའོ། །དྲི་མི་ཞིམ་པ་ལ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་སྦྱར་བ་དང་སྨིན་པ་ཡོད་པར་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་རོ། །རོའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ་། རོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་ལྕེའི་དབང་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རོ་ནི་ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི། དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ་། །རོལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བསྐ་བའོ་ཞེས་སྨོས་ཏེ། རོལ་ཕྱེ་བ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་མངར་བ་ནི། ཀ་ར་དང་། བུ་རམ་དང་། སྦྲང་རྩི་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱུར་བ་ནི་ཚ་དང་སྐྱུར་རྩི་ལ་སོགས་པའོ། །ལན་ཚྭ་ནི་བྲོ་བ་སྟེ་ལན་ཚྭ་རྣམ་པ་ལྔའོ། །ཁ་བ་ནི་མཁྲིས་པ དང་།ཏིག་ཏ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚ་བ་ནི་པི་པི་ལིང་དང་། ན་ལེ་ཤམ་དང་སྒ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྐ་བ་ནི་ཨ་རུ་ར་དང་བ་རུ་ར་ལ་སོགས་པའོ།

为了说明声音的定义。当问到什么是声音时，即是在问声音的定义是什么。作为回答说'是耳的对境'，这表明声音是耳根和耳识所了知的对境，而不是眼等其他根的对境，这是独特的说明。
为了说明声音分类有几种，说'有执受、非执受和二者，是从四大种因所生'。声音分为三种：执受四大种因所生、非执受四大种因所生、二者四大种因所生。
其中执受是被心和心所摄持的，即属于身体的有情的手和语言的声音，称为执受四大种因所生声。非执受是未被心和心所摄持的，即风、树林和水的声音，称为非执受四大种因所生声。二者是既有执受的四大种又有非执受的四大种因所生的，如手和鼓等相触所生的声音，称为二者四大种因所生声。
为了说明香的定义。当问到什么是香时，即是在问香的定义是什么。作为回答说'是鼻的对境'，这表明香是鼻根和鼻识的对境，而不是其他根的对境，这是独特的说明。
为了说明香分几种，说'有好香、臭香和其他'。分为这三种。其中好香是对根和四大种有益的，如麝香、檀香和郁金香等的香。臭香是对根和四大种有害的，如呕吐物等的香。其他是对五根和四大种既不有益也不有害的，即既不是好香也不是臭香，如贝壳和鱼鳞等的香。
好香又分三种：俱生、和合、成熟。其中檀香和郁金香等的香是俱生的。香丸等是和合的。熟透的芒果等的香是成熟的。臭香也相应有俱生、和合、成熟三种。
为了说明味的定义。当问到什么是味时，即是在问味的定义是什么。作为回答说'是舌根'，这表明味是舌根和舌识的对境，而不是其他根的对境，这是独特的说明。
为了说明味分几种，说'甜、酸、咸、苦、辣、涩'，味分为六种。其中甜味如白糖、糖蜜、蜂蜜等。酸味如酸菜和醋等。咸味即咸味，有五种咸味。苦味如胆汁和根苦等。辣味如胡椒、生姜和萝卜等。涩味如诃子和余甘子等。

།རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་ཚིག་སྟེ། རེག་བྱའི་ ཕྱོགས་གཅིག་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་དབང་པོ་གཞན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །རེག་བྱ་ལ་ ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་གཞག་སྟེ། འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། བྲུ་བ་དང་། སྐོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་ཡུལ་རེག་བྱ་ལ་ཕྱེ་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་སྟེང་དུ་འཇམ་པ་ནས་སྐོམ་པའི་བར་དུ་ རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བདུན་གྱིས་བསྣན་ཏེ་བཅུ་གཅིག་ཡོད་དོ།།སྨྲས་པ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གཞག་སྟེ། ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྟེ་ཅིར་དགོས། ལན་དུ་དེ་ལ་དགོས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཚན་ཉིད་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པས་ད་འདིར་བཤད་མི་ དགོས་པའི་ཕྱིར་གཞག་པ་དང་།འདིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་གྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་མ་ཡིན་པས་གཞག་གོ། །སྨྲས་པ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པས་ད་བཤད་མི་དགོས་ན་ཡང་མ་སྨོས་པས་མི་ཆོག་གམ་། ལན་དུ་ཡང་ མི་སྨོས་སུ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡང་ལུས་ཀྱི་ཡུལ་རེག་བྱའི་ནང་དུ་གཏོགས་པར་བསྟན་དགོས་པས་མི་སྨོས་སུ་མི་རུང་ངོ་།།དེ་ལྟར་ན་རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པ་རྩུབ་པ་ལ་སོགས་པ་བདུན་ནོ། །དེ་ལ་འཇམ་པ་ནི་མཉེན་ པ་མི་རྩུབ་པ་རེག་པར་བཟོད་པའོ།།རྩུབ་པ་ནི་མི་མཉེན་པ་རེག་པར་མི་བཟོད་པའོ། །ལྕི་བ་ནི་གང་གི་དབང་གིས་སྲང་གི་མགོ་མཐུར་དུ་དམའ་བར་འགྱུར་བའོ། །ཡང་བ་ནི་བོང་ཆེར་ཟིན་ཀྱང་བོང་ཆུང་ངུ་ལྕི་བ་ལ་ལྗིད་ཀྱིས་མི་ཐུབ་སྟེ། སྲང་གི་མགོ་མཐོ་ལ་མཇུག་དམའ་བར་འགྱུར་བའོ། །གྲང་བ་ནི་གང་གིས་ཉེན་ན་ དྲོ་བར་འདོད་པའོ།།བྲུ་བ་ནི་གང་ཟ་བར་འདོད་པ་སྐྱེ་བའོ། །སྐོམ་པ་ནི་གང་འཐུང་འདོད་པ་སྐྱེ་བའོ། །བརྒལ་བ། ཟ་འདོད་པ་དང་འཐུང་འདོད་པ་ནི། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་ན། དེ་ཇི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཡུལ་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་ སུ་གཞག་།ལན་དུ་འདི་ནི་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་སྟེ་། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་བདེ་བ་དང་། །ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །ཚིགས་བཅད་འདི་ཡང་རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཐམས ཅད་དུ་སྡུག་བསྔལ་བར་བཤད་པས་བདེ་བ་མ་ཡིན་མེད་ཀྱི།སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་བས་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་རྒྱུ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ་འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དེ་རྒྱུ་སངས་ རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་བཏགས་ནས།སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་བདེ་བ་དང་། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཆོས་བཤད་པ་ཡང་། འབད་པ་ཆེན་པོས་བྱ་དགོས་པས་བདེ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རྒྱུ་དེ་ལས་བདེ་འགྲོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་འཐོབ་པའི་བདེ་བ་འབྱུང་སྟེ། འབྲས་བུ་དེ་རྒྱུ་ ཆོས་བསྟན་པ་ལ་བཏགས་ནས།ཆོས་བསྟན་པ་ཡང་བདེ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དང་འདྲ་པར་རླུང་གི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བར་གྱུར་ན་ལྟོའི་ནང་དུ་ཕོ་བ་ཁ་འབྱར་བའི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ཞིག་འབྱུང་སྟེ། དེས་རྒྱུ་བྱས་ནས་ཟ་འདོད་པ་སྐྱེའོ། །ཕོ་བ་ཁ་འབྱར་བ་ནི་ཟ་འདོད་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་ཟ་འདོད་པ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ།ཟ་འདོད་པའི་འབྲས་བུའི་མིང་དེ་རྒྱུ་ལ་བཏགས་ནས། ཕོ་བ་ཁ་འབྱར་བ་ལ་ཟ་འདོད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་མེའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་བར་གྱུར་ན། ལྟོའི་ནང་དུ་ལྒང་པ་ཁ་འབྱར་བའི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་རྒྱུ་ལ་འཐུང་འདོད་ པ་སྐྱེའོ།།དེ་ལ་ལྒང་པ་ཁ་འབྱར་བ་ནི་དེའི་རྒྱུའོ།

为了说明触境一分的性相，以'什么是触境一分'来提问，即是问触境一分的性相是什么。
回答说'身体的对境'，这是说明触境唯独是身根和身识的对境，而不是其他根的对境的特殊性质。
为了说明触境分类的数量，安立四大种，柔软、粗糙、沉重、轻盈、寒冷、饥饿、干渴。身体对境的触境分类有四大种，再加上从柔软到干渴等七种所造色，共有十一种。
问：'安立四大种'这句话有何必要？答：这里有两种必要：一是因为四大种的性相在前面已经说过，此处不需要再说所以安立；二是此处是说明所造色的场合，不是说明四大种的场合，所以安立。
问：如果因为四大种在前面已经说过此处不需要再说，那么干脆不提不就行了吗？答：不能不提，因为还需要说明四大种也属于身体对境触境的范畴。
如此，触境有两种：四大种和由四大种为因所生的粗糙等七种。
其中，柔软是指柔韧、不粗糙、可触摸的。粗糙是指不柔韧、不可触摸的。沉重是指由于它的力量使天平的一端向下倾斜的。轻盈是指即使体积大但也不能在重量上胜过体积小的重物，使天平的一端上升另一端下降的。寒冷是指接触时想要温暖的。饥饿是指产生想吃的欲望。干渴是指产生想喝的欲望。
质疑：想吃和想喝是心所法，那么怎么能把它们安立为身根对境触境中由四大种所生的法？
回答：这是以果名标因，如同经中所说：'佛陀出世安乐，说法亦安乐。'
这个偈颂也是以果名标因，因为佛陀出现于世间虽然在一切生中都说是苦的而非安乐，但因为佛陀出现于世间宣说正法的因，使众生获得善趣和涅槃的果报，所以将天人善趣和涅槃果报的安乐安立于佛陀出世的因上，而说'佛陀出世安乐'。
说法也是需要很大的努力，并非安乐，但因为这个因使人获得善趣和涅槃的安乐果报，将这个果报安立于说法的因上，所以说'说法亦安乐'。
同样，当风大增盛时，在腹中会产生胃部紧缩的特殊触感，由此产生想吃的欲望。胃部紧缩是想吃的因，想吃是它的果，将想吃这个果的名称安立于因上，所以说胃部紧缩为饥饿。
同样，当火大增盛时，在腹中会产生膀胱紧缩的特殊触感，由此产生想喝的欲望。其中膀胱紧缩是其因。

།འཐུང་འདོད་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ་། འབྲས་བུ་འཐུང་འདོད་པའི་མིང་ལྒང་པ་ཁ་འབྱར་བ་ལ་བཏགས་ནས་འཐུང་འདོད་པའོ་ཞེས་བཤད་དེ་། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པས་ན་ཉེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ལ་ཆུ་དང་མེའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་འཇམ་ པའོ།།ས་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རྩུབ་པའོ། །ས་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ལྕི་བའོ། །མེ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་ཡང་བའོ། །ཆུ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་གྲང་བའོ། །རླུང་གི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་བྲུ་བའོ། །མེའི་ཤས་ཆེ་བ་ནི་སྐོམ་པའོ། །ཡུལ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དང་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ཏེ། བལྟར་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུའོ། །དེའི་རང་བཞིན་ནི་བལྟར་མེད་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །དེ་ལ་སྲོག་མི་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་དང་། མི་ཚངས་བར་མི་སྤྱོད་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དགེ་བའོ།།སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མི་དགེ་བའོ། །རི་མོ་འདྲི་བ་དང་བཙེམ་འདྲུབ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཟོའི་ལས་རྣམས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །ངག་གི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །དེ་ལ་བརྫུན་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ངག་འཁྱལ་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་སྤངས་པ་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དགེ་བའོ། །བརྫུན་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་རྩུབ་མོ་དང་། ངག་འཁྱལ་པ་སྨྲ་བ་དག་ ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མི་དགེ་བའོ།།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཕར་སོང་ཚུར་ཤོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བ་ནི་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེ་ལས་ འོག་མ་ལ་སྐྱོན་དུ་ལྟ་ཞིང་ས་གོང་མ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བའི་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་མི་ལྕོགས་སུ་མི་རུང་བ་དང་།བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། དྲུག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཏོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། འདོད་པར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་མེད་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྡོམ་པ་ཡང་ མ་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པ་སྟེ་། དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་སྦྱོང་ཕ་དང་། དགེ་སྦྱོང་མ་དང་། དགེ་སློབ་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་ཕ་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་དང་། དུས་ཁྲིམས་ པ་དང་བརྒྱད་དོ།།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ནི་བདག་གི་ལུས་དང་སྲོག་ལ་ཡང་ཕངས་པ་མེད་པར་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པར་ཞུགས་པའོ།

渴饮是果，果的渴饮名称是喉咙粘连，称为渴饮，因为将果安立于因上，所以没有过失。其中水和火的成分大的是柔软的。地和风的成分大的是粗糙的。地和水的成分大的是沉重的。火和风的成分大的是轻的。水和风的成分大的是冷的。风的成分大的是饥饿的。火的成分大的是口渴的。五境已经讲完。
为了显示无表色的性相，问道：'什么是无表色？'即是问无表色的性相是什么的意思。为了显示无表色的因是什么以及自性如何，说道：'表色和由定所生的色，是不可见无对碍的。'表色和定是无表色的因。其自性是不可见无对碍的。
其中表色有两种：身表色和语表色。身表色也有三种：善、不善和无记。其中不杀生、不偷盗、不邪淫是身表色善业。杀生、偷盗、邪淫是身表色不善业。绘画、缝纫等工艺之业是身表色无记业。
语表色也有三种：善、不善和无记。其中远离妄语、离间语、绮语、恶语是语表色善业。说妄语、离间语、恶语、绮语等是语表色不善业。说'往那边去'、'来这边'等世间语言是语表色无记业。
定也有两种：有漏定和无漏定。其中观下地为过患，观上地为功德的世间禅定不可缺少，初禅和殊胜禅、第二禅、第三禅、第四禅等六种是有漏定。入于八支圣道是无漏定。
无表色也有三种：欲界所摄无表色、色界所摄无表色和无漏无表色。其中欲界所摄无表色有四种：别解脱戒、菩萨戒、无戒律和非戒非不戒。
其中别解脱戒是从身语门中止息损害他人，这又有比丘、比丘尼、式叉摩那、沙弥、沙弥尼、优婆塞、优婆夷、近住八种。菩萨戒是对自己的身命也不吝惜，从身语意三门中以一切方式投入利益他人。

།སྡོམ་པ་མེད་པ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པར་ཞུགས་པ་སྟེ།དེའང་བྱ་བ་དང་། ཉ་པ་དང་། རྔོན་པ་དང་། ཤན་པ་དང་། བརྩོན་སྲུང་དང་། གཤེད་མ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་ཕྱོགས་རེ་རེ་ལ་ཞུགས་པ་ སྟེ་ཕན་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་ནི་ཡང་ཉིན་རེ་ཞིང་དཀྱིལ་འཁོར་མ་བྱས་པར་ཟན་མི་བཟའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པས་འཆའ་འམ་ཟན་ཆང་གཅིག་ཙམ་ཡང་གཞན་ལ་མ་བྱིན་པར་ཟན་མི་བཟའོ་ཞེས་དམ་འཆའ་བའོ།། གནོད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་ནི་ཉིན་རེ་ཞིང་ མི་འགའ་གཞན་ལ་མི་བརྡེག་པར་ཟན་མི་བཟའོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་འཆའ་བའོ།།དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་། ཕན་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་ནི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། བརྫུན་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡོག་པ་ངག་གི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་དགེ་བ་དང་།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡོག་པ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དགེ་བའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །སྡོམ་པ་མེད་པ་དང་། གནོད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཞུགས་པ་ནི་བརྫུན་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པ་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མི་དགེ་བ་དང་། སྲོག་གཅོད་ པ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་ངོ་།།གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་སུ་མི་རུང་བ་དང་། བསམ་གཏན་ཟག་པ་ཅན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་སྡོམ་ པའི་གཟུགས་སྐྱེ་བ་སྟེ་།དེ་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལས། གང་སྡོམ་པའི་གཟུགས་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བས་ན་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཉིས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་སོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་སོ། །སྨྲས་པ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མེད་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་ སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་འདི་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ། སྨྲས་པ། དེ་དག་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས། འབྱུང་ཞིང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་མཐུ་མ་ཉམས་ཤིང་དེ་ རྣམས་གཏོང་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་འཁྲུགས་པ་དང་།མ་འཁྲུགས་པ་དང་སེམས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་དུས་ན་ཡང་ཆུའི་རྒྱུན་བཞིན་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བས་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསླབ་ པ་ཕུལ་བ་དང་།ཤི་འཕོས་པ་དང་། མཚན་གཉིས་སྐྱེས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལོག་པ་ལ་ཞུགས་པའོ། །དུས་ཁྲིམས་པའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ནི་གོང་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་ཉིན་ཞག་ཟད་པས་བསྣན་ཏེ་ལྔའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྡོམ་པ་ཕུལ་བ་དང་། ལོག་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞུགས་པའོ། །སྡོམ་པ་མེད་པའི་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ནི་བཞི་སྟེ། སྡོམ་པ་བླངས་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཐོབ་པ་བདེན་པ་མཐོང་བ་དང་། ཤི་འཕོས་པ་དང་། མཚན་གཉིས་སྐྱེས་པའོ། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་གཏོང་བའི་རྒྱུ་གཅིག་སྟེ། དམ་བཅས་པ་བཏང་བའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་གཅིག་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་ལངས་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བལྟར་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའོ།

无戒律者是以身语意三门一切方式从事损害他人的行为，即农夫、渔夫、猎人、屠夫、狱卒、刽子手等。
非戒非无戒者是从事部分利益或损害的行为，其中从事部分利益的行为是指每日未作坛城不进食的誓言，或未施舍他人一口食物不进食的誓言。
从事部分损害的行为是指每日不打某人不进食的誓言。
其中别解脱戒、菩萨戒和从事部分利益的行为是由皈依、远离妄语等语表业善行，以及远离杀生等身表业善行而生。
无戒和从事部分损害的行为是由妄语等语表业不善行，以及杀生等身表业不善行而生。
属于色法的无表色是色界四禅定、未至定和有漏禅定入定时所生的防护色法，这称为禅定戒。
无漏无表色是从入无漏定、八正道所生的防护色法，这称为无漏戒。
因此，属于色法的无表色和无漏无表色二者称为由定所生色，其中属于色法的无表色是由有漏定所生色。
无漏无表色是由无漏定所生色。
问：为何别解脱戒、菩萨戒、无戒、非戒非无戒、定生戒和无漏戒这些称为等起色？
答：因为这些依于四大种而生，只要四大种力量未衰退且无舍弃因缘，即使在心散乱、不散乱或无心时也如水流般相续不断而生，故称为等起色。
其中别解脱戒的舍因有四种：舍戒、死亡、双性生、入邪见。
时分戒的舍因在上述四种基础上加上日期终了共五种。
菩萨戒的舍因有二种：舍戒和入邪见。
无戒的舍因有四种：受戒、获得法性见解证见真谛、死亡、双性生。
非戒非无戒的舍因一种：舍弃誓言。
禅定戒和无漏戒的舍因一种：出定。
无表色的自性是不可见无对。

།དེ་ལ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག བྱེད་དག་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གནས་འདི་ན་འདུག་ཅེས་བདག་གིས་ཀྱང་བལྟར་རུང་ལ།གཞན་ལ་ཡང་བསྟན་དུ་རུང་བལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གནས་འདི་དག་ན་གནས་སོ་ཞེས་བདག་གིས་ཀྱང་བལྟར་མེད་གཞན་ལ་ཡང་བསྟན་དུ་མེད་པས་ན་བསྟན་ དུ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།རང་གནས་པའི་ཕྱོགས་སུ་དངོས་པོ་གཞན་སྐྱེ་བ་སྐྱེར་མི་སྟེར་ཞིང་གེགས་བྱེད་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་རང་གི་གནས་སུ་གཞན་འབྱུང་བ་ལ་གེགས་བྱེད་མི་སྲིད་པས་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ གཟུགས་ཐམས་ཅད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདུས་ཏེ།བལྟར་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་། བལྟར་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་བལྟར་ཡང་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་བལྟར་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ གཟུགས་ནི་མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་དུ་གཞག་པ་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ།།བལྟར་ཡང་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་དང་ཡུལ་བཞི་སྟེ་དགུའོ། །བལྟར་ཡང་མི་སྣང་ལ་ཐོགས་པ་ ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ།།སྡོམ་པའི་གཟུགས་ཏེ་དེ་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་གདགས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ཐལ་མོ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལུས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ སྒོ་ནས།ནང་གི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་རིག་པར་རུང་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་བ་དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཀྱང་ཡིན་མོད་ཀྱི་། དེའི་སྒོ་ནས་ནང་གི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་རིག་པར་བྱར་མི་རུང་བས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པའི་བར་དེ་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཞེས་བྱ་།སྨྲས་པ། གཞིག་ཅིང་གནོད་པར་བྱེད་རུང་བས་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་གཞིག་ཅིང་གཞོམ་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སྨྲས་པ། འོ་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བལྟར་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པས་གཞིག་ཅིང་གནོད་པ་བྱར་མི་རུང་ན་དེ་ཇི་ལྟར་གཟུགས་སུ་འགྱུར། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་གཞིག་ཅིང་གནོད་པ་བྱར་མི་རུང་ཡང་ཤིང་བཅད་ན་གྲིབ་མ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་བཅག་ན འོད་མེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཉམས་པར་བྱས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་བས་གཟུགས་ཞེས་བྱས་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་པའི་འོག་ཏུ་ཚོར་བའི་ ཕུང་པོ་སྨོས་པས་དེ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཕྱིར།ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཚོར་བའི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་མ་དྲིས་ཀྱི་། ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་འདྲི་ཞེ་ན། ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ སྐབས་སུ་ལན་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།།དྲིས་པའི་ལན་དུ། མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱོང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་སིམ་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་གདུང་བ་དང་། ཡུལ་གྱི་རང་བཞིན་སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན། གདུང་ བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་རྣམ་པ་གསུམ་མྱོང་ཞིང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་ན་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ལས་དགེ་བ་དང་ལས་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གསུམ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཚོར་བ་ཞེས་ བྱའོ།།ཚོར་བ་ལ་ཡང་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ།

对于色、形状和表示，我可以看到这里有这样的东西，也可以向他人展示。对于不表示的，我自己也看不到，也不能向他人展示，所以称为不可示。在自己所处的方位上，不允许其他事物生起并阻碍它，这叫做有碍。而不表示色对于在自己位置上生起的其他事物不可能造成阻碍，所以称为无碍。
如是，一切色归纳为三种：可见有对色、不可见有对色、不可见无对色。其中可见有对色是眼根境界中的颜色、形状和表示。不可见有对色是五根（眼等）和声、香、味、触四境，共九种。不可见无对色是不表示色。
戒色等为什么称为不表示呢？答：如同表示是色的自性，通过合掌等身业可以了知内心的状态。而不表示虽然也是色的自性，但不能通过它了知内心的状态，所以称为不表示。
从四大种到不表示色，为什么称为色呢？答：因为可以被破坏和损害，所以称为色。世尊也说：'诸比丘，因为可以被破坏，所以称为色取蕴。'
问：那么不表示色既不可见又无对，不能被破坏和损害，怎么能称为色呢？答：虽然不表示色本身不能被破坏和损害，但就像砍断树木就没有影子，打碎宝石就没有光芒一样，四大种被损坏时，不表示色也会损坏，所以称为色并无过失。色蕴解说完毕。
在解说完色蕴之后，提到受蕴，因为到了解说受蕴的时候，所以问'什么是受'，即问受蕴的定义是什么。这里不问'什么是受蕴'而问'什么是受'的原因，如同色蕴部分所解释的那样。
作为问题的回答说：'有三种领受'。受是指领受，即领受境界性质的愉悦、境界性质的痛苦、既非愉悦也非痛苦的境界性质这三种性质，因为能领受和现证这些，所以称为受。
或者说，因为能领受善业、不善业和无记业的果报——乐、苦、不苦不乐这三种，所以称为受。
为了说明受有几种分类，说：'乐受、苦受、不苦不乐受'。受分为三种：乐受、苦受、不苦不乐受。

།སྨྲས་པ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་གཉིས་ནི་སོ་སོར་རང་གི་རིག་པར་འབྱུང་བ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །དེ་གཉིས་ལས་མ་གཏོགས་པར་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཡོད་པར་ཅི་མངོན། ལན་དུ། དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱི་ལུང་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ལ།རིགས་པས་བརྟགས་ན་ཡང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །ལུང་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མདོ་སྡེ་ལས་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དང་། བདེ་ བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།ཡང་མདོ་སྡེ་གཞན་དག་ལས་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ནས་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་གཉིས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་ བ་སོ་སོར་མྱོང་བ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།རིགས་པས་བརྟགས་ན་ཡང་ནམ་ཡང་ཚོར་བ་དང་བྲལ་བའི་སེམས་འབྱུང་མི་སྲིད་ལ་བར་སྐབས་སུ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡང་མི་འབྱུང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡང་མི་འབྱུང་བའི་སེམས་དམིགས་ པས་ན།དེའི་སྐབས་སུ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །བདེ་བའི་ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདེ་བ་ནི་གང་འགག་པ་ལས་གང་ཕྲད་པར་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོ་གང་ཞིག་དང་ཕྲད་པ་ ལས་བྲལ་བར་འགྱུར་བ་དང་།ཡང་དེ་དང་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །འགག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྲལ་བ་ལ་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ནི་བྱུང་བ་ལས་གང་བྲལ་བར་འདོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བྱུང་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དངོས་པོ་གང་དང་ཕྲད་པར་གྱུར་བ་ལས་དེ་དང་ཕྱིས་བྲལ་བར་འདོད་ཅིང་མི་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ ཡིན་པ་ནི་གང་གཉི་གར་འདོད་པར་མི་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དངོས་པོ་གང་དང་ཕྲད་ཀྱང་བྲལ་བར་འདོད་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་དངོས་པོ་གང་དང་བྲལ་ཡང་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་དངོས་པོ་གང་དང་ ཕྲད་པའི་ཚེ་ནི་བྲལ་བར་མི་འདོད་ལ་བྲལ་བའི་ཚེ་ནི་སླར་ཕྲད་པར་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ།།དངོས་པོ་གང་དང་ཕྲད་པའི་ཚེ་ནི། བྲལ་བར་འདོད་ལ་བྲལ་བའི་ཚེ་ནི་སླར་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་སྔར་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། ། ཡང་ན་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་ལུས་བརྟས་པ་དང་སེམས་བརྟན་པར་བྱེད་པ་དང་ཡིད་དང་མཐུན་པར་བྱེད་པས་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་ཕྱིར་དེ་འགགས་ན་ཡང་སླར་དེ་དང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་སྐྱེའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་ལུས་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་སེམས་ཉམས་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་དུ་མི འོང་བས་ཉམས་སུ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་ཕྲད་ན་ཡང་སླར་འབྲལ་བའི་འདོད་པ་སྐྱེའོ་།།སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་ཅིང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་བྱེད་པ་ཡང་མེད། བདེ་བའི་ཚོར་བ་བཞིན་ དུ་ལུས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་ཅིང་ཡིད་དུ་འོང་བར་བྱེད་པ་ཡང་མེད་པས་དེ་དང་ཕྲད་ན་ཡང་འབྲལ་བར་འདོད་པ་ནི་མི་སྐྱེ་ལ་།བྲལ་ན་ཡང་ཕྲད་པར་འདོད་པ་མི་སྐྱེ་བའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཚོར་བའི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྨོས་པ་དེ་བཤད་པའི་སྐབས་ སུ་བབ་པའི་ཕྱིར།འདུ་ཤེས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛི་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ཡུལ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔའོ། ། ཡུལ་དེའི་མཚན་ཉིད་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་བྱ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པའོ།

问道：乐受和苦受二者似乎是各自能被自己所觉知的。除此二者之外，还有非苦非乐受存在吗？
答：这在世尊的教言中有说，通过理证观察也可以证明非苦非乐受的存在。
在经典中说：'受有三种：乐受、苦受和非苦非乐受。'
在其他经典中又说：'舍弃了乐和苦，首先灭除喜和忧二者，成就非苦非乐受的单独体验，进入第四禅定而安住。'
通过理证观察，心识不可能完全离开感受，而在某些时候既不生起乐受也不生起苦受的心识是可以观察到的，因此应当了知在这种情况下会生起非苦非乐受。
为了说明乐受的特征，说道：'乐是对已消失的事物想要再次遇到。'即是说，与某事物相遇后分离，而后又想与之相遇的，称为乐受。'消失'是指分离。
为了说明苦受的特征，说道：'苦是对已生起的事物想要分离。'这里'已生起'是指与某事物相遇后想要与之分离、不想再相遇的，称为苦受。
为了说明非苦非乐受的特征，说道：'非苦非乐是对两者都不生起欲求。'即是说，无论与什么事物相遇都不生起想要分离的欲望，无论与什么事物分离也不生起想要相遇的欲望，这就称为非苦非乐受。
或者说，当与某事物相遇时不想分离，当分离时想要再次相遇的，那就是乐受。
当与某事物相遇时想要分离，当分离时不想再相遇的，那就是苦受。
舍受如前所述。
或者说，乐受是因为能增强身体、稳定心识、令人愉悦，所以人们会体验它，因此当它消失时会生起想要再次与之相遇的欲望。
苦受是因为会损害身体、扰乱心识、令人不悦，所以当与之相遇时会生起想要分离的欲望。
非苦非乐受既不像苦受那样损害身心、令人不悦，也不像乐受那样有益身体、令人愉悦，所以与之相遇时不会生起想要分离的欲望，分离时也不会生起想要相遇的欲望。
受蕴的解释完毕。
在受蕴之后提到想蕴，现在到了解释想蕴的时候，因此问道：'什么是想？'即是在问想蕴的特征是什么。
为了说明其特征，说道：'是对境取相。'其中，境是指色、声、香、味等五境。境的特征是指境的差别，如蓝、黄、红等。

།འཛིན་པ་ནི་འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སེར་པོ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོག་པའོ། །སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས པ།སྤྱིར་གཟུགས་ཙམ་མོ་ཞེས་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །གཟུགས་ཀྱང་འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སེར་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ཏེ་དེ་བས་ན་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཕྲ་བ་དང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་ཚད་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། འདུ་ཤེས་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཙམ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཁམས་གཞན་ལ་ལྟོས་ན ངན་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་པས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་ཚད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནམ་མཁའ་ནི་མཐའ་ཡས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཚད་མེད་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡུངས་ཀར་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་ཞེས བྱའོ།།ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཚད་མེད་པ་ཞེས་འཆད་དོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྨོས་པས། དེ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་བའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ དྲིས་ཏེ།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ཤིང་ཚོགས་ནས་བྱས་ཤིང་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ། གོང་དུ་གཟུགས་དང་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ནི་གཟུགས་གང་ཞེ་ན། ཚོར་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཀྱི་གཟུགས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། ཚོར་བ་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་མ་དྲིས་ལ། འདིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་འདུ་བྱེད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་མི་འདྲི་བར་ཅིའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་འདྲི། སྨྲས་པ། གཟུགས་དང་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི སྐབས་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་མང་དུ་བསྟན་ཅིང་འཆད་པས་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ།།ལན་དུ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཞན་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏམ་བཀོལ་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།མདོར་ན་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་གཞག་གམ་བཀོལ་ཏེ་སེམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་ཆོས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་པའི་དོ་ཏོ། །སྨྲས་པ། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ཚིག་སྨོས་པ་དེ་ཅིར་དགོས། ལན་དུ་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ་། །ད་འདིར་བཤད་མི་དགོས་པས་ན་གཞན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ་། དེ་གཉིས་འདིར་མི་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

执取即是分别认知'这是蓝色而非黄色'。有人问：那么眼识和想两者有何差别？答：总的了知仅是色法，这是识；而分别'这是蓝色而非黄色'的区分，是想，因此有差别。
为了说明想蕴分类有几种，故说：'彼有三种，即微细、广大及无量。'想若分类有三种。其中，欲界之想称为微细，因为缘取色等五种欲妙，且相对其他界是劣等的。色界之想称为广大，因为胜过欲界之想，且缘取三摩地境界。无色界之想称为无量，因为缘取'虚空无边'等无量行相。
或有些论师说：缘取芥子等的想称为微细，缘取须弥山等的想称为广大，缘取虚空等的想称为无量。想蕴解说完毕。
在想蕴之后说行蕴，因为到了解说行蕴的时候，故问：诸行是什么？即问行蕴的相与自性是什么。对此，因为诸因缘聚合而作、而生，故称为行。
有人问：前面解说色和受等时，是问'色是什么？''受是什么？'而不问'诸色是什么？''诸受是什么？'，为何在此解说行蕴时不问'行是什么？'而问'诸行是什么？'答：因为相比解说色蕴和受蕴，解说行蕴时所说明的法更多，所以问'诸行是什么？'
回答说：'除受想之外的心所法和心不相应法。'其中'除'字的含义是舍置或除外。总之，舍置或除外受想二法后，所有的心所法和心不相应法称为行蕴。
有人问：为何要说'除受想之外'这句话？答：因为这两者的相已在前面说过，此处不需再说，所以说'除'字，意思是此处不说这两者。

།སྨྲས་པ་དེ གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྟག་ཏུ་བཤད་ཟིན་ཏོ་།།འདིར་བཤད་མི་དགོས་ན་ཡོད་ཡེ་མ་སྨོས་པས་མི་ཆོག་གམ། ལན་དུ་དེ་གཉིས་ཀྱང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་སུ་གཏོགས་ཏེ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་སུ་གཏོགས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་དགོས་པའི་ཕྱིར་འདིར་ མིང་སྨོས་སུ་མི་རུང་ངོ་།།སྨྲས་པ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་པ་ལས་གཞན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་ཕུང་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ལ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ཅིའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཀར་ཏེ། ཕུང་པོ་རེ་རེར་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད། སྨྲས་པ། ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བར་ བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ།དེ་ལ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་བཀར་ཏེ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བཤད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ནི་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པའི་དངོས་པོ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་དང་རྟོགས་པ་ ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མཚན་མར་བཟུང་ནས་མཐོང་ངོ་ཐོས་སོ་རྟོགས་སོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པས་ན་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཀར་ཏེ་ཕུང་པོ་རེ་རེར་བྱས་ཏེ་བཤད་དོ།།ཡང་ན་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ནི་རྩོད་པའི་རྩ་བ་བྱེད་པ་དང་འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པས། སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལྷག་པར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོ་རེ་རེ་བྱ་སྟེ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་རྩོད་པའི་རྩ་བ་གཉིས་ཏེ་། འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པའོ། །རྩོད་པ་ཡང་ཕྱོགས་རྣམ་པ གཉིས་ཏེ།ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕྱོགས་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་ཕྱོགས་ནི་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་རྩོད་དོ་། །མདོ་ལས་ཀྱང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་ཆགས་ཤིང་རྣམ་པར་བཅིངས་པ་དང་རབ་ཏུ་ཞེན་པའི་རྒྱུས་ཁྱིམ་པ་ རྣམས་ཀྱང་ཁྱིམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྩོད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ཁྱིམ་ན་གནས་པ་རྣམས་རྩོད་པའི་རྩ་བ་ནི་ཚོར་བས་བྱེད་དོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ལྟ་བ་ལ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་རྩོད་དེ། མདོ་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་ལ་ཀུན་ཏུ་ཆགས་ཤིང་རྣམ་པར་བཅིངས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་ཞེན་པའི་ རྒྱུས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་།ལྷན་ཅིག་རྩོད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལྟ་བ་ལས་རྩོད་པའི་རྩ་བ་ཡང་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། རྟག་པར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོ་རེ་རེར་གཞག་གོ། འཁོར་བའི་རྒྱུ་ནི་གང་ཟག་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྲེད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །སྲེད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་འཁོར་བར་འཁོར་ལ། ལྟ་བ་ལ་ཆགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདུ ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་རྒྱུས་འཁོར་བར་འཁོར་བས་ན།དེ་གཉིས་འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོ་རེ་རེར་བཤད་དོ། །སྨྲས་པ། ཇི་སྟེ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་ལས་གཞན་པ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་དང་། རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་ སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་འདིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་བཤད་ན་མདོ་དང་འགལ་ཏེ།མདོ་ལས་ཀྱང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཞེ་ན། སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་རེག་པ་ནས་བྱུང་བའི་སེམས་པའོ་ ཞེས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་ལོ།།ལན་དུ་མདོ་ལས་སེམས་པ་དྲུག་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་གསུངས་པ་ནི་གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། གསུངས་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་གཙོ་བོ་ཞེ་ན། སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་གཙོ་བོ་སྟེ། སེམས་ པའི་དབང་གིས་དགེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད།མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད་དེ་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་སེམས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་ཞིང་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་མདོ་ལས་སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ འབའ་ཞིག་སྨོས་པ་དེར་གཞན་ཡང་ཞར་གྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།

所说：这二者的性质在前面已经说过了。在此不需要说明，那么是否可以完全不提及？答：这二者也属于心所法，为了说明它们属于行蕴中的心所法，所以在此不能不提及其名称。
问：在五十一个心所法中，其他的归纳为一个行蕴，为什么要将受和想二者单独分开，各自解释为一蕴？
答：受是感受的本性，由于它能感受善与不善的果报、苦与乐，所以将它分开作为单独的一蕴来解释。想是假立名言的事物，由于想通过执取所见、所闻、所觉等义的相，世人们假立为'见到了'、'听到了'、'觉察到了'等名言，所以将它分开作为单独的一蕴来解释。
或者，受和想二者是诤论的根本和轮回的因，比其他心所法更能增长烦恼的因，所以虽然是心所法，但要分开作为各自的蕴来解释。
其中诤论的根本有二：贪著欲望和贪著见解。诤论也有两类：在家众一类和出家众一类。其中在家众因贪著欲望而诤论。经中也说：'由于贪著欲望、系缚和执著的缘故，在家人与在家人相互诤论。'如是，在家众诤论的根本是受。
出家众则因执著见解而诤论。经中也说：'由于执著见解、系缚和执著的缘故，出家人与出家人相互诤论。'出家众诤论的根本是由于执我、执常等颠倒想，所以将这二者分开各立为一蕴。
轮回的因有两类补特伽罗：行贪的和行见的。行贪的补特伽罗因贪著受而轮回，行见的补特伽罗因无我中执我等颠倒想而轮回，所以这二者是轮回的因，因此分开解释为各自的蕴。
问：如果除受和想二者之外，将触等心所法和得等心不相应法在此解释为行蕴，则与经典相违。因为经中说：'什么是诸行蕴？即六思聚：从眼触所生思乃至意触所生思。'与此相违。
答：经中说六思为行蕴是就主要而言，所以无相违。怎样是主要呢？思能造作和推动心，所以是主要。由思的力量使心趣入善、趣入不善、趣入无记。作意等也是随顺思而生起的，所以经中只说六思聚，应当了知其他的也是顺便说的。

།གཙོ་བོའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ནི་དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་གཤགས་ཞེས་སྨྲས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། གཞན་ཞམ་འབྲིང་འོང་ངོ་ཞེས་མ་སྨྲས་ཀྱང་དེ་དག་ཀྱང་དེ་ན་མ་འོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་ པོར་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་བསྡུས་པ་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་སུ་གང་ལ་བྱ་མི་ཤེས་ཏེ།དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ནས་ལན་དུ་ཆོས་གང་སེམས་དང་ལྡན་པ་ རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་དོ།།སེམས་ལས་སྐྱེས་ཤིང་སེམས་ལས་འཐོན་པས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆོས་གང་སེམས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་ལྡན་པའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། རིག་པ་ནས་སྤྱོད་པའི་བར་དུ་ ཆོས་འདི་དག་གནས་མཉམ་པ་དང་དམིགས་པ་མཉམ་པ་དང་།རྣམ་པ་མཉམ་པ་དང་། དུས་མཉམ་པ་དང་། རྫས་མཉམ་པ་སྟེ། མཉམ་པ་ལྔས་མཉམ་དུ་སྐྱེ་ཞིང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་མཉམ་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་གནས་ཤིང་བརྟེན་ན།རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ཅིང་གནས་ཀྱི་གཞན་རྣམས་ལ་མི་གནས་སོ། །དམིགས་པ་མཉམ་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་དམིགས་ན་རེག་པ་ ལ་སོགས་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་གི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་གཟུགས་ཉིད་ལ་དམིགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ལ་མི་དམིགས་སོ།།རྣམ་པར་མཉམ་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་སྐྱེས་ན་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་དེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡང་སྔོན་ པོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་སྐྱེའི་སེར་པོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུར་མི་སྐྱེའོ།།དུས་མཉམ་པ་ནི་གང་གི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་དེའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་རེག་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའང་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྐྱེའི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ལ་མི་སྐྱེའོ། ། རྫས་མཉམ་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྫས་གཅིག་བྱུང་ན་རེག་པ་ལ་སོགས་པའང་རེག་པ་རྫས་གཉིས་མི་འབྱུང་གི་རེག་པའི་རྫས་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ཀྱང་གང་དང་གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པ་དང་གྲངས་སུ་ཡོད་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་གང་ཞེ་ན ཞེས་དྲིས་ཏེ།དེའི་དོན་ནི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་དེ་དག་མིང་གིས་ནི་གང་དང་གང་ཡིན། གྲངས་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་གི་མིང་ནི་རེག་པ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ཚོར་བ་ཞེས་ དངོས་སུ་མིང་གིས་སྨོས་པའོ།།གྲངས་ནི་རིག་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། དཔྱོད་པའི་བར་དུ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་སྟེ། ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་པོ་ལ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ལས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ནི་དུ། ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ནི་དུ། དགེ་བ་ནི་དུ། ཉོན་མོངས་པ་ནི་དུ། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་དུ། གཞན་པ་ནི་དུ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་རྣམས་ལས་ལྔ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སེམས་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལས་རེག་པ་ནས་སེམས་པའི་བར་དུ་ལྔ་ནི་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་དོན་ནི འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་ན་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་བའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅར་གྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ བས་ན་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་དགེ་བའི་སེམས་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་བས་ན་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།

以主要为准，例如说'国王来了'这样的话，虽然没有说其他随从也来，但并非其他人没有来。在行蕴中摄集了心所法和心不相应法两种，其中所谓心所法具体指什么不知道，为了说明这个，问道'什么是心所法'，回答说是'与心相应的诸法'。
因为从心而生，从心而出，所以称为心所，凡是与心相应的诸法即称为心所法。那么与心相应的含义是什么呢？从触到寻之间的这些法，具有所依同分、所缘同分、行相同分、时同分、事同分五种同分，同时生起并随顺于心，故称为与心相应。
所依同分是指，如果眼识依止并安住于眼根，则触等随之而生的心所法也同样依止安住于眼根而不依止其他。所缘同分是指，如果眼识缘取色境，则触等随之而生的心所法也同样缘取色境而不缘取声等其他境。
行相同分是指，如果眼识以青色行相生起，则触等随之而生的心所也以青色行相生起，而不会以黄色行相生起。时同分是指，在眼识生起的那一刹那，触等心所也在同一刹那生起，而不会在后一刹那生起。
事同分是指，如果眼识生起一事，则触等也是触生起一事，而不会生起两事。对于这些与心相应的行蕴，不知道具体是哪些，也不知道数量有多少，因此问道'是哪些'，这句话的含义是问与心相应的法具体是哪些，数量有多少。
因此说'触、作意'等，它们的名称就是明确提到的触、作意、受等。数量上从触开始到寻为止共五十一个，这五十一个称为与心相应的行蕴。为了说明其中遍行有几个，别境有几个，善法有几个，烦恼有几个，随烦恼有几个，其他有几个，因此说'其中五个是遍行'等。
在五十一个心所法中，从触到思这五个称为遍行，遍行的含义是遍于欲界、色界、无色界三界众生的一切心，故称为遍行。或者说，从眼识到阿赖耶识八识都随之而行，故称为遍行。
或者说，因为随顺于一切善心、不善心、无记心和无漏心，故称为遍行。

།ལྔ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ་ཞེས་པ་ལ། འདུན་པ་ནས་ཤེས་ རབ་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་ནི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་དག་གི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་ཤིང་ཆད་པ་ཡིན་གྱི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་དེ་དག་གི་ཡུལ་མ་ཡིན་ཞིང་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་དག་མི་འཇུག་པས་ན་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཡུལ་གང་དུ་ལྔ་པོ་ལས་གཅིག་ འབྱུང་བ་དེར་ལྔ་ཅར་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བས་ན་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའོ་ཞེས་འཆད་དོ།།བཅུ་གཅིག་ནི་དགེ་བའོ་ཞེས་པ་ལ་དད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། མི་འཚེ་བའི་བར་དག་ཏུ་བཅུ་གཅིག་ལ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དགེ་བའི་དོན་ནི་མ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནག་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཉེན་ པོར་གྱུར་པ་དང་།འདོད་མི་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དྲུག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་བར་དུ་དྲུག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གིས་ལུས་དང་ སེམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཞིང་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པ་དང་།སེམས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱེད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཁྲོ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ཤེས་བཞིན་མེད་པའི་བར་དུ་ལྷག་མ་ཉི་ཤུ་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ངན་སྐྱུགས་དང་ དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁུ་བ་དང་འདྲ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བས་ན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ངན་སྐྱུགས་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གོ། །དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཁུ་བ་ལྟ་བུ་ནི་ལྷག་མ་ཉི་ཤུའོ། །ཡང་ན་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གི་ཡན་ལག་ཏུ་ གཏོགས་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བཞིན་དུ་ལུས་དང་སེམས་ལ་གནོད་པ་བྱེད་ཅིང་སེམས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱེད་པས་ན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་ཞེས་པ་ལ་འགྱོད་པ་ནས་དཔྱོད་པའི་བར་དུ་བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞི་ལ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ པ་འབའ་ཞིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི་།དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད། །མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པས་ན་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་ཞེས་བྱའོ། །ད་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ། ། སུམ་ཅུ་པའི་གཙུག་ལག་དང་མངོན་པའི་ཆོས་བསྡུས་པའི་གཙུག་ལག་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་ལས་གཉི་ག་བཤད་པ་ལྟར། ཕུང་པོ་ལྔའི་གཙུག་ལག་འདི་གླེངས་པས་ཤེས་པ་འདུལ་བའི་དོན་དུ་བྱས་ཏེ། མདོ ཙམ་དུ་བསྟན་པས་ན་རང་བཞིན་འབའ་ཞིག་བཤད་ནས་ལས་མ་བསྟན་མོད་ཀྱི།སློབ་མ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་བྱ་བ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་རང་བཞིན་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བདག་གིས་ནི་རང་བཞིན་དང་ལས་གཉི་ག་བསྟན་ནོ། །ལྔ་ཀུན་ཏུ་ འགྲོ་བ་ལས་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་གཉིས་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པས་ན་བཤད་མི་དགོས་ཏེ།ད་ནི་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་སེམས་པ་གསུམ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་རེག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རེག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རེག་པའི་རང་བཞིན་ནམ་མཚན་ཉིད་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་གསུམ་འདུས་ནས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གསུམ་ནི་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། །དེ་དག་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚོགས་པ་ནི་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གསུམ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་རེག་པ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། གསུམ་འདུས་པའི་རྒྱུ་ལས་གང་བྱུང་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་ལ་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་དུས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ལས། དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་ཚོར་ བ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གསུམ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའམ་ཚོར་བ་གསུམ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལྟ་བུར་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་རོ།

关于'五是各自决定境'这句话，从欲到慧这五种是各自决定境，所谓各自决定境是指它们的境是各自确定而限定的，并非一切境都是它们的境，它们也不能趣入一切境，所以称为各自决定境。有些人说，在某一境中，五者中任何一个生起时，其余四个必定也会生起，所以称为各自决定境。
关于'十一是善'这句话，从信开始直到不害为止的十一种称为善，善的含义是作为不信等黑暗面的对治，以及具有无贪、无嗔、无痴善根的缘故称为善。
关于'六是烦恼'这句话，从贪欲开始直到疑为止的六种称为烦恼，因为它们使身心痛苦烦恼，使心染污，所以称为烦恼。
关于'其余是随烦恼'这句话，从忿开始直到不正知为止的其余二十种称为随烦恼，如同呕吐物及由此产生的液体一样，因为是从烦恼中生起的缘故，所以称为随烦恼。如同呕吐物的是六种烦恼，如同由此产生的液体的是其余二十种。或者说，这二十种属于六种烦恼的支分，如同六种烦恼一样能损害身心并使心染污，所以称为随烦恼。
关于'四是其他'这句话，从悔到寻为止的四种称为其他，这四种不仅仅是随烦恼的自性，也有善的自性，也有不善的自性，也有无记的自性，所以称为其他。
现在要解释这些心不相应行的性质。如同《三十论》和《阿毗达磨集论》中解释了五十一种心所的自性和作用两者一样，这《五蕴论》是为了调伏所知而宣说的，因为只是略说，所以只说了自性而未说作用。但是为了使学人精通法的性质，使这些心所的自性容易理解，我将解说自性和作用两者。
五遍行中的受和想两者已在前面解释过了，所以不需要再解释，现在解释触、作意和思三者。其中为了说明触的自性，问道：'什么是触？'即是问触的自性或性质是什么。
回答说：'三和合而决定'。三是指根、境和识三者。这些作为因果事物和合称为和合，境、根和识三者是因。由此因所生的触是果，从三和合的因所生的心所法称为触。当境、根和识三者同时和合时，在那个时候，能生起乐受、苦受和不苦不乐受三种，或者随顺于此，根转变为三受生起的因。

།ཅི་ལྟར་དབང་པོ་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་ བའམ།ཚོར་བ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལྟ་བུར་འགྱུར་བ་དེ་དང་འདྲ་བར་ཡུལ་དང་ཚོར་བ་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའམ། ཚོར་བ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ལྟ་བུར་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེའི་ལས་ནི་ཚོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ཚོར་བ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་བས་ན་དེ་མདོ་ལས་ཀྱང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་འབྱུང་ཞེས་བཤད་པ་དང་མདོ་གཞན་དག་ལས་ཚོར་བ་མྱོང་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བདེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རང བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གང་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའམ་དེར་ལྟ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། བསྒོམ་ པར་བྱ་བ་ཡུལ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་སེམས་མངོན་དུ་ལྟ་ཞིང་དེར་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལྟ་བུར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའོ། ། དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཀེང་རུས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་དུ་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེའི ལས་སུ་བཤད་ཀྱི།།སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་དེ་ལ་དམིགས་ནས། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་ལ་དམིགས་པ་དེ་ནི་དེའི་ལས་སུ་མི་གཞག་གོ། །སེམས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སེམས་པའི་ རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། །མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཉེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་འགུལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ་། སེམས་འདི་ཅི་འང་མི་བྱེད་ཅིང་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ན་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་ལས་བྱུང་བས་བསྐྱོད་ནས། སེམས་དགེ་བ་ ལ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་ཡང་འཇུག་།སེམས་མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་ལ་ཡང་འཇུག་།སེམས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར ན་ཁབ་མི་གཡོ་ཞིང་བྱེད་པ་མེད་མོད་ཀྱི།རྡོ་ཁབ་ལོང་གི་དབང་གིས་ཁབ་གཡོ་ཞིང་འགུལ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་སེམས་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་སེམས་ཤིང་ལྟ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་ཉེས་པ་ཅན་དུ་སེམས་ཤིང་ལྟ་བ་དང་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་ཉེས་པ་ཅན་གཉི་གར་མི་སེམས་མི་ལྟ་བར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་ཞིང་སེམས། གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཉེས་པར་ལྟ་ཞིང་སེམས། བར་མ་ལ་ནི་གཉི་གར་ཡང་མི་སེམས་མི་ལྟ་བར་ བྱེད་པ་ནི་སེམས་པ་ཞེས་བྱའོ།

就像根据感官产生乐受等感受并与之相应，或者成为感受生起的因一样，同样地，对境和乐受等感受的生起相应而转变，或者成为感受生起因的对境形相是什么样的，能够决定这些的就叫做触。
它的作用是作为感受的所依，也就是作为感受生起的因。因此，经中也说'以触为缘而生起感受'，其他经中也说'依靠能感受的触，生起乐受'。
为了显示作意的本性，问'什么是作意'，意思是问作意的本性和特征是什么。
回答说'是心的趣入'。所谓趣入是指心趣向对境或观察对境，也就是对所修习的对境特征等任何所缘境，心直接观察并趣向于彼，因此称为心的趣入，如此作为即称为作意。
它的作用是使心执持所缘。
什么是使心执持所缘的含义呢？对骷髅等所缘境反复安置其心，这就叫做心的执持。因此，相续不断地缘取所缘境的心的刹那相续，被说为它的作用，而不是缘取一个心的刹那后，在第二刹那等时缘取其他刹那，这不被安立为它的作用。
为了显示思的本性，问'什么是思'，意思是问思的本性和特征是什么。
回答说'是对功德、过失和非二者，心的造作，是意业'。其中，善法是功德，不善法是过失，无记法称为非二者。
所谓心的造作是指令心活动、运转的意思。心本来是不作为、不活动的，思这个心所令心活动后，令心造作善法并趣入行善，令心造作不善法并趣入作恶，令心造作无记法并趣入无记，这就叫做思。
比如针本来不动也无作为，但因磁铁的力量使针活动和运转一样。
或者，对善法心思维并视为具功德，对不善法心思维并视为具过失，对非二者即无记法既不思维也不视为具功德和过失的，这就叫做思。
或者，对有益之事视为功德并思维，对有害之事视为过失并思维，对中性之事既不思维也不视为二者，这就叫做思。

།སྨྲས་པ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བས་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་མ་བརྗོད་ཀྱང་། སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅེས་བརྗོད་པས་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཞར་གྱིས་ཐོབ་ན། ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཅིར་དགོས། ལན་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་། སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་ལས་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ལས་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་པས་བྱེད་ཀྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བ གཞན་གྱིས་མི་བྱེད་པས་ན་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་བཀར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བས་སེམས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ། །ཡོན་ཏན་དང་ཉེས་པ་གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་དེའི་ལས་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ལྔ་ཀུན་ ཏུ་འགྲོ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་འདོད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འདོད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ་། །དེའི་ལན་དུ་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པའོ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་།འདོད་པ་ཡང་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་འདོད་པ་སྐྱེའི། འདོད་པ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་མི་སྐྱེ་བས་ཡུལ་ངེས་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ནི་བལྟ་བར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་གཟུགས་དང་མཉན་པར་འདོད་པའི་དངོས་པོ་སྒྲ་ལ་སོགས་པའོ། །འདོད་ པ་ནི་བལྟ་བར་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་མཉན་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་བལྟ་ཇི་ལྟར་མཉན་སྙམ་སྟེ།བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་མཉན་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་མཐོང་ཞིང་ཐོས་ཀྱང་ཇི་མ་རུང་སྙམ་དུ་སྨོན་པ་ནི་འདོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ། འདོད་པ་ནི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་སྲིད་པ་ ཡང་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་ཡིན་པས་སྲིད་པ་དང་དེ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད།སྨྲས་པ། སྲེད་པ་ནི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ། འདོད་པ་ནི་དངོས་པོ་ལ་གཅིག་ཏུ་ཞེན་པ་མེད་ཀྱི། །སྨོན་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ན་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །དེའི་ལས་ ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ།འདོད་པ་ཡོད་ན་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མོས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མོས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མོས་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་དེ་ བཞིན་དུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མོས་པའི་ཡུལ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། མ་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་མོས་པ་མི་འཇུག་པས་ན་ཡུལ་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། །མི་སླུ་བའི་ལུང་དང་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་རིགས་པས་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གཏན་ལ་དབབ་པར་བྱས་ཤིང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བྱས་པ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཛིན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་ཡིད་ཆེས་པར་བྱས་པ་དེ་ལ་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ནར་བདེན་པའི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གཟུགས་ནི་དབུ་བའི་གོང་བུ་ལྟ་བུ་ཚོར་བ་ནི་ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་འདྲ་བ། འདུ་ཤེས་ནི་སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ། འདུ་བྱེད་ནི་ཆུ་ཤིང་གི་སྙིང་པོ་དང་འདྲ་བ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་པར་བྱས་ནས་དེ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་བདེན་ནོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ངེས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དེ་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། གཟུགས་ནི་དབུ་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། །ཚོར བ་ཆུ་ཡི་ཆུ་བུར་འདྲ།།སྨིག་རྒྱུ་ལྟ་བུ་འདུ་ཤེས་ཏེ། །འདུ་བྱེད་ཆུ་ཤིང་འདྲ་བའོ། །རྣམ་ཤེས་སྒྱུ་མ་འདྲ་བར་ནི། །ཉི་མའི་གཉེན་གྱིས་རབ་ཏུ་གསུངས། །ཞེས་བཤད་དོ།

问：所谓意业，是指令心动摇的作用，即使不说意业，说心的造作也就是意业，既然可以间接得知是意业，为何还要说意业？答：分别、寻伺等虽然也是心的造作本性，是令心动摇的作用，但不是意业。因为令不动的识法动摇是思心所的作用，而不是其他心所的作用，所以称为意业。这就排除了其他心所。其中'意业'表明了思的本性。对于非善非恶的心造作，说明是它的业。
五遍行已经讲完了。下面要讲五别境，首先为了说明欲的本性，问：什么是欲？这是在问欲的本性和特征是什么。回答说：对所欲境生起欲。欲只对所欲境生起，对非所欲境不生欲，所以境是确定的。其中所欲境是想看的色境、想听的声境等。欲是对于想看的境和想听的境，想着怎么看怎么听，虽然见到听到所见境和所闻境，但想着怎么办才好的希求称为欲。
问：如果欲是对所欲境的欲，那么贪也是对所欲境的欲，这样欲和贪有什么区别？答：贪是对所欲境执著耽著的本性，而欲对境并非一向执著，仅仅是希求而已，所以有区别。它的作用是作为精进的所依，因为有欲才会发起精进。
为了说明胜解的本性，问：什么是胜解？这是在问胜解的本性和特征是什么。回答说：对确定的事物如实地执持。胜解的对境唯一是确定的事物，对不确定的事物胜解不会生起，所以说明境是确定的。通过不欺诳的教证、现量和比量的正理，对诸法无常、苦、无我的本性作了抉择并断除怀疑，这就是确定的事物。'如实执持'是指对已经抉择并确信的无常、苦等，认为诸法确实是无常、苦等，而常等是不真实的，这种执持称为胜解。
或者，对五蕴，色如水泡聚，受如水泡，想如阳焰，行如芭蕉树，识如幻化，确信后如实地执持为真实，这就是'对确定的事物如实执持'，这就是胜解。因此世尊也说：'色如聚沫团，受如水上泡，想如春时焰，诸行芭蕉然，如幻化识阴，日亲之所说。'

།དེའི་ལས་ནི་མི་འཕྲོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཡིད་ཆེས་ པར་གྱུར་ན།རང་གི་ལྟ་བ་ལས་མུ་སྟེགས་ཅན་ལ་སོགས་པ་རྒོལ་བ་གཞན་གྱིས་ལྟ་བ་གཞན་དུ་བསྒྱུར་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲན་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དྲན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དྲན་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ ལན་དུ།འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་མ་བརྗེད་པ་སྟེ། སེམས་ལ་གསལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དྲན་པ་ཡང་འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་མ་བརྗེད་པར་འབྱུང་གི་མ་འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ལ། སེམས་མ་བརྗེད་པ་མི་འབྱུང་བས་ཡུལ་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། །སྔོན་མཐོང་བ་དང་ཐོས་ པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་མྱོང་བར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ནི་འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ།།མ་བརྗེད་པ་ནི་སྔོན་མྱོང་བའི་དངོས་པོ་སེམས་ལ་བཟུང་བ་དེ་མེད་པར་མ་གྱུར་ཅིང་བརྗེད་པ་དང་ཆུད་ཟ་བར་མ་གྱུར་པ་ནི་མ་བརྗེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་བརྗེད་པའི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སེམས་ལ་གསལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྔོན་མྱོང་བའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པར་བྱས་པས་སྨྲ་ལ་རག་པ་བཞིན་དུ་གསལ་བར་དྲན་པའི་ཕྱིར་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མ་བརྗེད་པ་དང་གསལ་བ་གཉིས་དོན་ཐ་དད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ལས་ནི་གཡེང་བ་མེད པ་སྟེ།འདྲིས་པའི་དངོས་པོ་སེམས་ལ་གསལ་བར་གྱུར་ན། གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ལས་དམིགས་པ་གཞན་སྒྲ་ལ་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དཀར་པོའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པ་ལས་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་གཞན་ལ་སེམས་གཡེང་བར་མི་འགྱུར་བས་ན་ གཡེང་བ་མེད་པའི་ལས་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།འདིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཀྱང་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་མ་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བས་ན་ཡུལ་ངེས་པར་བསྟན་ཏོ། །བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་དང་ཉེས་པའི་དངོས་པོ་གཉིས་ལ་ བྱའོ།།དེའང་བདེན་པ་བཞི་ལས་འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོར་བརྟགས་། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་དངོས་པོ་ལ་ནི་ཉེས་པའི་དངོས་པོར་བརྟགས་སོ་། །དེ་ལ་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོར་བརྟག་པ་ཡང་འགོག་པའི་བདེན་པ་ལ་ནི་ཞི་བ་ དང་འགོག་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ལྟ་བུར་ཡོན་ཏན་དུ་བརྟག་པ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཡང་ལམ་དང་རིགས་པ་དང་།།བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ལྟ་བུར་ཡོན་ཏན་དུ་བརྟག་གོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་ཉེས་པར་བརྟག་ པ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་།སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་ཉེས་པས་བརྟག་གོ། །ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་ལ་ཡང་རྒྱུ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་རྐྱེན་དང་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་ཚུལ་ལྟ་བུར་ཉེས་པར་བརྟགས་པས་ན་བདེན་པ་བཞི་ལ་བརྟག་པའི་ དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ།།རྩེ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པ་གཅིག་པར་བྱས་པ་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་ཀྱི་གཞན་དུ་སེམས་མ་གཡེངས་པ་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་ལས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ་སེམས་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། དེ་དག་ཉིད་རང་བཞིན་དུ་འབྱེད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་དག་ ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྟག་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདེན་པ་བཞི་ཉིད་ལ་བྱའོ།

其业用是使不被夺取，即对诸事物生起无常等的信解后，自己的见解不会被外道等其他论敌转变为其他见解。
为显示念的自性，问道：'何为念？'即问念的自性和相状是什么之义。
对此回答说：'对熟悉的事物不忘失，即心中明了。'念也是对熟悉的事物心不忘失而生起，对不熟悉的事物则不会生起心不忘失，故显示境确定。
先前通过见闻等门而经历的事物称为熟悉的事物。不忘失即先前经历的事物心中所持不失、不忘失、不消失称为不忘失。
为明了不忘失之义而说'心中明了'，由于对先前经历的事物反复串习，如同说话般明了忆念，故称明了。不忘失与明了二者义无差别。
其业用是无散乱，即当熟悉的事物在心中明了时，从缘色的所缘不会转为缘声等其他所缘，从缘白色相不会散乱转向青等其他相，故称具无散乱业。
为显示三摩地的自性，问道：'何为三摩地？'即问三摩地的自性和相状是什么之义。
对此回答说：'于所观察的事物心一境性。'此中三摩地也唯于所观察的事物心成一境性，于未观察的事物心不成一境性，故显示境确定。
所观察的事物是指功德事物和过失事物二者。
其中于四谛中，灭谛和道谛的事物观察为功德事物，苦谛和集谛的事物观察为过失事物。
其中于灭谛和道谛观察为功德事物者，于灭谛观察为寂静、灭尽、妙善、出离等功德相，于道谛观察为道、如理、所修、能出离等功德相。
于苦谛和集谛观察为过失者，于苦谛观察为无常、苦、空、无我相等过失，于集谛观察为因、集、缘、生等过失相，故称为于四谛所观察的事物。
一境性即所缘一境，唯缘四谛而心不散于他处，称为心一境性。
其业用是作为慧的所依，因为心等持时能生如实了知的智慧。
为显示慧的自性，问道：'何为慧？'即问慧的自性和相状是什么之义。
对此回答说：'分别彼等自性。'彼等即指所观察的四谛事物。

།རབ་ཏུ་འབྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མ་ནོར་བར་འབྱེད་ཅིང་ཤེས་པའམ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འབྱེད་ཅིང་ཤེས་པ་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་མ་འདྲེས་ཀྱང་འདྲེས་པ་འདྲ་བར་ གནས་པ་ལ་འདི་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འདི་ནི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ་ཞེས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་བའམ།ཡང་དག་པའི་ཆོས་ལ་ཡང་ཡང་དག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས། ལོག་པའི་ཆོས་ལ་ཡང་ལོག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཡུལ་ བརྟག་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་གཞན་ལ་མ་ཡིན་པར་ཡུལ་ངེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱང་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་འབྱེད་ཀྱི་གཞན་མི་འབྱེད་པས་ན་ཡུལ་ངེས་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།ཤེས་རབ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་དུ་ཡོད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རིགས་པ་དང་མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་དང་ གཞན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཤེས་རབ་ལ་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། གཞན་ཡང་སྟེ་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་མི་སླུ་ བའི་ལུང་དང་།རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཚད་མ་དང་། མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་གསུམ་ལ་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་པ་དེ་གསུམ་མཉན་བསམས་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་སྤངས་པ་དང་སྡུག་ བསྔལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་དེས་བཤད་པའི་ཚིག་ལ་གོམས་པར་བྱས་ན།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱེས་བུའི་ཚིག་ནི་མི་སླུ་བའི་ལུང་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་ན་ཡོད་པ་དང་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ན་ཡོད་པ་དང་། ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པ་ན་ མེད་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་ཚད་མ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ན་ཡོད་པ་ནི་གང་ན་དུ་བ་འཐུལ་བར་སྣང་བ་དེ་ན་མེ་ཡོད་པར་དཔག་པའོ། །ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་དེ་ན་ཡོད་པ་ནི་གང་ན་དུ་བ་འཐུལ་བ་དེ་ན་མེ་ཡོད་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ཚང་མང་ཆེན་པོ་ན་དུ་བ་ འཐུལ་བར་མཐོང་བས་དེ་ན་མེ་ཡོད་པར་སྣང་བའོ།།ཕྱོགས་དང་མི་མཐུན་པ་ན་མེད་པ་ནི་མེ་དང་ཆུར་མི་མཐུན་པ་སྟེ། དེ་བས་ན་གང་ན་མེ་ཡོད་པ་དེ་ན་དུ་བ་ཡོད་ཀྱི་གང་ན་ཆུ་ཡོད་པ་དེ་ན་དུ་བ་མི་འཐུལ་ལོ། །མངོན་སུམ་ནི་མིག་གི་དབང་པོས་བུམ་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེའང་རྣལ་འབྱོར་པའི་སེམས་དང་དབང་པོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་སོ་སོར་རང་གིས་རིག་པ་དང་བཞིའོ། །མི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སླུ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་དང་རྗེས་སུ་དཔག པར་སྣང་བ་དང་།ལོག་པར་བཤད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གསུམ་མཉན་པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་མི་རིགས་པ་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བརྫུན་གྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་མ་སྤངས་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ ཐམས་ཅད་མ་སྤངས་པ་དང་།དེའི་ཚིག་བསྒོམས་ན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། མུ་སྟེགས་པ་གྲངས་ཅན་དང་བྱེ་བྲག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ནི་མི་སླུ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལུང་ཞེས་བྱའོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པར་སྣང་བ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དངོས་པོ་མ་ཡིན་གྱི་རྟགས་ ཀྱིས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་ཚུལ་འདྲ་བ་སྟེ།དཔེར་ན་ཨ་མྲའི་ཤིང་གི་ཡལ་ག་འདི་ལ་འབྲས་བུ་གཅིག་སྨིན་པས་ན་ཐམས་ཅད་སྨིན་ཏོ་ཞེས་དཔོག་པ་ལྟ་བུའོ། །ལོག་པར་བཤད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་བཤད་པའི་ཆོས་ལ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་ པའོ།།རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་གང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་དང་། ཚེམ་དྲུབ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་བཟོ་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །དེའི་ལས་ནི་ཐེ་ཚོམ་སེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ ཀྱིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་ཕྱེ་ནས།ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་དེ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་སྙམ་པའི་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།

'分别'是指无误地分别了知或不颠倒地分别了知，即对四谛的自相和共相虽然不混杂却似乎混杂而住的情况下，能够不颠倒地了知'这是自相，这是共相'，或者对正确的法知道是正确的，对错误的法知道是错误的，这就称为智慧。
就像三摩地的对象是所观察的事物而不是其他，对境是确定的一样，智慧也是分别所观察的本质而不分别其他，因此说是对境确定。
为了说明智慧分类有几种，故说'由正理和非正理所生以及其他'。智慧分为三种：由正理所生的智慧、由非正理所生的智慧，以及其他，即既非由正理所生又非由非正理所生的智慧。
其中，不欺诳的教证、比量和现量这三者称为正理。由听闻、思维、修习这三种正理而产生的智慧称为由正理所生的智慧。
完全断除烦恼、断除一切苦，若熟习他所说的言教，能够断除诸烦恼的补特伽罗的言教，称为不欺诳的教证。
在所推理处存在、在同品处存在、在异品处不存在，这称为比量。其中，在所推理处存在是指在有烟冒起处推理有火。在同品处存在是指若问'在有烟冒起处为何显然有火'，譬如在大厨房见到烟冒起，显然那里有火。在异品处不存在是指火与水相违，因此在有火处有烟，而在有水处不冒烟。
现量是如同眼根现见瓶子，这也包括瑜伽行者的心、根识、意识以及心心所法各自的自证四种。
所谓非正理是指非不欺诳的教证、似比量和邪说的三摩地，由听闻、思维、修习这三种非正理而产生的智慧称为由非正理所生的智慧。
其中，虚妄的因是未断一切烦恼、未断一切苦，修习其言教也不能断除烦恼，如数论派、胜论派等外道的言教称为非不欺诳的教证。
似比量是指非真实的比量，而是以相似的方式推理，例如说'因为这芒果树的一个枝条上的果实成熟，所以全部都成熟了'这样的推理。
邪说的三摩地是指对无我说为有我的法一心专注。
既非由正理所生又非由非正理所生的智慧是指生来就具有的智慧，以及裁缝等世间各种工艺的智慧。
其作用是断除疑惑，即智慧能够清楚分别诸法的自相和共相，不颠倒地了知后，就不会产生'是这个还是不是'的疑惑。
以上已经解释完五种对境的确定。

།བཅུ་གཅིག་དགེ་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།དད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེ་བ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ལས་ནི་རྣམ་པ་ གསུམ་སྟེ།བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་དང་མི་གཡོ་བའི་ལས་སོ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ནི་གང་འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་དུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བའི་ལས་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུ་ལ་བྱའོ། །བསོད་ ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱང་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ལ་བྱའོ། །མི་གཡོ་བའི་ལས་ནི་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་སྙོམས་པར་ འཇུག་པ་བཞིའི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ལ་རྟག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་ལས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རླུང་གིས་གཡོ་བར་མི་ནུས་ཤིང་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པས་མི་གཡོ་བའི་ལས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་སྔར་ལས་གཅིག་ ཏུ་བྱས་ཏེ་འབྲས་བུ་འཕངས་པ་ལས་ཕྱིས་ལས་གཞན་བྱས་ན་སྔ་མའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྐྱོད་ནས་ལས་ཕྱིས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ལ་གཡོ་བ་ཡོད་པ་ལྟར།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་ལས་སྔར་བྱས་ཏེ། འབྲས་བུ་ འཕངས་ན་ཕྱིས་ལས་གང་བྱས་ཀྱང་སྔར་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་སྨིན་པར་འགྱུར་གྱི་ལས་ཕྱི་མས་སྔ་མའི་འབྲས་བུ་བསྐྱོད་པར་མི་ནུས་པས་ན་མི་གཡོ་བའི་ལས་ཞེས་བྱའོ།།འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་སེམས་ཅན་ དམྱལ་བ་དང་།ཡི་དགས་དང་བྱོལ་སོང་ངོ་། །ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་ལྷ་དང་མིའོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ལས་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་བྱས་ན་ནི་ངན་སོང་གསུམ་དུ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པར་གཏོགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་བྱས་པས་ ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་དུ་ལྷ་དང་མིའི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་མི་གཡོ་བའི་ལས་དགེ་བའི་རང་བཞིན་བྱས་པ་ལས་ནི། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་ལྷའི་ནང་དུ་འབྲས་བུ་ རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་ལས་དགེ་བ་བྱས་ན་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་ལས་མི་དགེ་བ་བྱས་ན་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ལས་ཀྱང་ཡོད་ལ་འབྲས་བུ་ཡང་ཡོད་ཅེས་དེ་གཉི་ག་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཡིད་ ཆེས་པ་ནི་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།།བདེན་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེ་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་བསྐྱེད་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་འབྲས་བུར་ གྱུར་པ་ལ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ལས་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་ནོར་ཅིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ལ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་རྒྱུ་དང་ ཀུན་འབྱུང་བ་དང་རྐྱེན་དང་རབ་ཏུ་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་ནོར་ཅིང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པས་ན་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་སྤངས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡང་བཀག་པ་ལ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་འང་འགོག་པ་དང་ཞི་བ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་ངེས་ པར་འབྱུང་བར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མ་ནོར་བས་ན་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་འང་ལམ་དང་རིགས་པ་དང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་པར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཅིང་མ་ནོར་བས་ན་ བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

现在讲解十一种善法。为了显示信心的自性，问道：'什么是信心？'即问信心的自性和特征是什么的意思。回答说：'对业果、安乐和三宝生起确信。'其中业有三种：福德业、非福德业和不动业。福德业是指欲界所摄的善业，即远离杀生等十善业。非福德业也是欲界所摄的不善业，即杀生等十不善业。不动业是指色界所摄的四禅和无色界所摄的四等至的善业自性，由于他们恒时安住于禅定中，不为分别妄念之风所动摇和扰乱，故称不动业。
或者说，欲界的善业和不善业，先造一业而引生果报后，若后造其他业，则能动摇前业的果报而使后业的果报成熟，如是异熟果报有所动摇。而色界和无色界所摄的业，若先造业并引生果报，则无论后造何业，仍是先前所造业的果报成熟，后业不能动摇前业的果报，故称不动业。
果报有两种：可意和不可意。不可意指地狱、饿鬼和旁生。可意指天人和人类。其中造作欲界所摄的非福德业，则于三恶趣中感受异熟果报。造作欲界所摄的福德业，则于欲界中获得天人和人类的可意异熟果报。造作色界和无色界所摄的不动善业，则于色界和无色界天中获得可意异熟果报。
对此，造善业则感可意异熟果报，造不善业则感不可意异熟果报，确信业果皆有，此二者皆存在的确信即称为信心。四谛为：苦谛、集谛、灭谛、道谛。其中由业和烦恼所生的色等五取蕴果报称为苦谛，由于它们确实无误地具有无常、苦、空、无我的特征，故称为谛。
业和烦恼二者称为集谛，由于它们确实无误地具有因、集、缘、生的特征，故称为谛。断除业和烦恼以及遮止五取蕴称为灭谛，由于它确实无误地具有灭、寂、妙、出的特征，故称为谛。获得彼果的方便八圣道支称为道谛，由于它确实无误地具有道、理、修、出的特征，故称为谛。

།དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་གཉིས་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་དེ་། ཀུན་འབྱུང་ཡོད་དོ་ཞེས་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་ལ་འགོག་པ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བར་ནུས། ལམ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ནུས་སོ་ཞེས་མངོན་ པར་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ནོ། །དེ་གསུམ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་སྟེ་། དཔེར་ན་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དཀོན་པ་དང་རིན་ཆེ་བ་དང་། དགའ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཕན་འདོགས་པ་དང་མི་མ་ཡིན་པའི་གནོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་པ་དེ་ལྔ་བྱེད་པས་ན་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་དཀོན་ཏེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ལུས་དང་སྲོག་ལ་ཡང་མི་ཕོངས་པར་རྒྱུན་དུ་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྒྲུབས་ཀྱང་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་གསུམ་གྱིས་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བས་ན། དཀོན་པ་སྟེ་དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ནི་ཨུ་དུམ་བཱ་རའི་མེ་ཏོག་འབྱུང་བ བཞིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་དཀོན་པར་གྱུར་པས་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་གཉིས་ཀྱང་དཀོན་པ་ཉིད་དོ། སངས་རྒྱས་འབྱུང་བ་ལ་རག་ལས་པས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་གཉིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཆེ་བ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་དེ་ཡང་ བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པས་འཐོབ་པས་ན་རིན་པོ་ཆེ་རིན་ཆེ་བའོ།།དེ་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལས་སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གསུམ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཉིས་ནི་ ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་སོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གཉི་གའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའོ། །ཆོས་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཕངས་པར་བརྩི་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྤངས་པས་འཐོབ་པས་ན་རིན་ཆེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་ དཀོན་མཆོག་ཀྱང་འཁོར་བར་སྐྱེས་པའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་།འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསྒྲུབས་པས་འཐོབ་པས་ན་རིན་ཆེ་བའོ། །ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་བདོག་ན་དགའ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དཀོན་མཆོག་ གསུམ་པོ་འདི་མཐོང་ཡང་རུང་ཐོས་ཀྱང་རུང་།རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱས་ཀྱང་རུང་དགའ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་དགའ་བར་བྱེད་པའོ། །ཇི་ལྟར་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་བདོག་ན་ནོར་བུ་གཞན་ཡང་འདུ་བས་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དཀོན་མཆོག་འདི་གསུམ་ལ་བསུ་བ་དང་བསྙེན་ བཀུར་བྱ་བ་དང་།ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱས་ན། ལྷ་དང་མིའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ནས། མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་བར་དུ་འཐོབ་པར་བྱེད་པས་བདོག་པ་དོན་ཆེན་པོ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཕན་འདོགས་པའོ། །དཔེར་ན་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་ན་མི་མ་ཡིན་པའི་གནོད་པས་མི་ཚུགས་ པ་དེ་བཞིན་དུ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱས་ན་ཡང་མི་མ་ཡིན་པའི་གནོད་པས་མི་ཚུགས་པས་ན་མི་མ་ཡིན་པའི་གནོད་པ་མེད་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་སུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས། ཕུང་པོ་ལྔ་གནས་ གཞན་དུ་གྱུར་ཏེ།སྐུ་གསུམ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ནས་སྟོབས་དང་མི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་དེ་ནི་ཉེས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་པས་ཐོས་ཀྱང་རུང་། ། བདག་གིས་ཤེས་ཀྱང་རུང་། དེའི་སྒོ་ནས་མཆི་མ་དཀུ་བ་དང་བ་སྤུ་ལྡང་བ་ལ་སོགས་པའི་དད་བ་སེམས་ལས་གཡོས་པ་ནི་དད་པ་ཞེས་བྱའོ་། །ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། བཤད་པའི་ཆོས་དང་། བསྒྲུབ་པའི་ཆོས་དང་། དོན་དམ་པའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་གསུང་རབ ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་བཤད་པའི་ཆོས་སོ།།འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་སོ།

对于苦谛和集谛二者，确信有苦和有集，对于灭谛和道谛二者，确信灭谛是可以获得的，道谛是可以修行的，这就称为信仰。
所谓三宝，即佛宝、法宝、僧宝。因为这三者如同珍宝一样，所以称为三宝。就像珍宝稀有、珍贵、令人欢喜、有益、能够消除非人的危害一样，佛法僧三宝也具有这五种功德，所以称为三宝。
就像珍宝稀有，不是随时都能出现一样，佛陀也是如此。即使菩萨们不惜身命，经常积累福德智慧资粮，也要经过三个无数劫才能成佛，所以稀有。因此经中也说：'佛陀出世如优昙婆罗花开放一样稀有。'
因为佛陀出世稀有，所以法宝和僧宝二者也是稀有的。因为这二者依赖于佛陀出世而出现的缘故。
就像珍宝珍贵一样，佛陀也是通过修行福德智慧资粮而获得的，所以珍贵。
其中六波罗蜜中，布施、持戒、忍辱三波罗蜜是福德资粮。禅定和智慧二波罗蜜是智慧资粮。精进波罗蜜是二者的助伴。
所谓法宝是指涅槃，因为通过舍弃世间一切所珍视的五蕴而获得，所以称为珍贵。
僧宝也不是像轮回中所生的福德智慧那样，而是通过修行出离轮回的福德智慧资粮而获得的，所以珍贵。
就像拥有珍宝会令人欢喜一样，见到、听闻或忆念这三宝都会成为欢喜的因，所以能令人欢喜。
就像拥有珍宝能够聚集其他财宝而有益一样，如果迎请、供养和了知这三宝，就能获得从天人果报乃至涅槃的成就，因为能成就重大利益，所以有益。
就像拥有珍宝能够避免非人的危害一样，如果忆念三宝也能避免非人的危害，所以能够消除非人的危害。
所谓佛陀，实际上是指断除烦恼障和所知障，五蕴转依，自然成就三身，具足力、无畏等圆满功德的境界，称为佛陀。
对于佛陀断除一切过失、具足一切功德的境界，无论是听闻还是自己了知，由此而生起流泪、汗毛竖立等信心的感动，这就称为信仰。
所谓法有三种：教法、修法和胜义法。其中十二分教是教法，八正道是修法。

།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་སོ། །དེ་ལ་དོན་དམ་པའི་ཆོས་ནི་ཀུན་འབྱུང་དང་སྡུག་བསྔལ་སྤངས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །སྒྲུབ་པའི་ཆོས་ནི་དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།བཤད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སེམས་དང་བ་ནི་དང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དགེ་འདུན་ཡང་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་ལ་བྱ་སྟེ། བདུད་ལ་སོགས་པས་མི་ཕྱེད་པ་དང་། མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པས་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་ལས་བཟློག་ནས།བིཥྞུ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་གཞན་ལ་གཞག་པར་མི་ནུས་པས་ན་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་ལ་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་འདུན་དེ་དག་ཀྱང་འཁོར་བའི་རྫབ་ལས་བརྒལ་བ་དང་འཁོར་བའི་རྫབ་ལས་བརྒལ་བར་འགྱུར་བའི་ ལམ་ལ་གནས་པ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་དུ་གྱུར་བའོ་ཞེས་སེམས་དང་བ་ནི་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་དད་པ་འདི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འཇུག་སྟེ། ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པ་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པར་འཇུག་པ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་དང་བའི་སེམས་རྣམ་པར་འཇུག་པ་དང་། ཡོན་ ཏན་དང་ལྡན་ཞིང་ཡོད་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་།སྐྱེད་པར་ནུས་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པའི་རྣམ་པར་འཇུག་གོ། །དེ་ལ་ལས་དང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་བཞི་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་ པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དཀོན་མཆོག་གསུམ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་སེམས་དགའ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་སེམས་དང་བར་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཞིང་ཐོབ་པར་བྱ་ནུས་པ་ ཡིན་ལ།དེའི་ལམ་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པར་བྱ། ལམ་ནི་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞེས་འདོད་པ་སྐྱེས་པ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའི་རྣམ་པར་རིན་པོ་ཆེ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དད་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་། སེམས་དང་ བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དཔེར་ན་ཆུ་དངས་བར་བྱེད་པའི་ནོར་བུ་ཆུ་རྙོག་པ་ཅན་གྱི་ནང་དུ་བཅུག་ན་ཆུ་རྙོག་པ་དངས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བྱུང་བ་ན་སེམས་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ པའི་རྙོག་པ་དངས་ཤིང་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱའོ།།སྨྲས་པ། ཡིད་ཆེས་ཤིང་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་པས་ཆོག་མོད་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་ཇི་དགོས། སྨྲས་པ། དངས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཤེལ་དང་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་པས། སེམས་མ་སྨོས་ན་དེ་དག་ལ་དང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སེམས་དང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མེ་ལོང་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་གཟུགས་དང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི། དད་པ་ནི་སེམས་དང་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེའི་ལས་ནི་འདོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། དད་པ་ཡོད་ན་འདོད་པ་སྐྱེ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བའོ། །ཞེས་བྱ་ བ་སྨོས་ཏེ།འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པར་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་ན་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྡིག་པའི་ལས་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མཁན་པོའམ། སློབ་དཔོན་ནམ་སྐྱེས་བུ་དམ་ པ་རྣམས་ཀྱི་མདུན་དུ་སྨྲ་བར་མི་འོས་ཤིང་བརྗོད་དུ་མི་རུང་བའི་སྡིག་པའི་ལས་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།སྡིག་པའི་ལས་དེ་བྱས་ཀྱང་རུང་མ་བྱས་ཀྱང་རུང་བདག་གམ་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གང་སེམས་བག་འཁུམས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་བདག་གི་ དབང་དུ་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ལ་ལྟོས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་བདག་ལ་ལྟོས་ཤེ་ན། སྡིག་པའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་འདི་ལྟར་དཔྱོད་དོ།

涅槃是胜义法。其中胜义法是断除集谛和苦谛的自性。修行法是获得彼之因。所说之法是明显显示彼二者之义，如是心净即称为净信。
所谓僧伽，僧伽是指八补特伽罗，因为不被魔等所分裂，外道等不能使其背离佛陀教法而转入毗湿奴等其他教法，故称八补特伽罗为僧伽。彼等僧伽已度轮回泥沼及住于将度轮回泥沼之道，成为福田，如是心净即称为信心。
如是此信有三种行相：对实有事物以确信行相而趣入，对具德者以净信心行相而趣入，对具德且能获得、能生起之事物以欲求行相而趣入。
其中业及业果与四谛称为实有事物，于实有而确信其为实有，即称为对实有事物以确信行相而趣入。
三宝称为具德者，于彼具德而心生欢喜，即称为对具德者以净信心趣入之行相。
涅槃是具德且能获得，其道是能修行，因此对于如何获得涅槃、如何修行道路而生起欲求，即称为以欲求行相趣入。
为显示信心功德故说'心净'。譬如能净化水之宝珠放入浑浊水中能使浑浊水变清，如是称为净信之心所宝珠生起于相续中时，能使心中烦恼和随烦恼的浑浊变得清净明澈，故称为心净。
问：说'确信及净信'即可，何需说'心'字？答：清净于色法如水晶、镜子等亦有之，若不说'心'字，则会执为是彼等之净信，故说'心净'。彼等镜子等是色法清净之自性，而信心是心清净之自性。
其作用是为欲求作所依，因为有信心则能生起欲求。
为显示知惭之自性故问：何为知惭？即问知惭之自性与相状为何？
答曰：依自或法而对过失感到惭愧。诸圣者所呵责，及将感受地狱等不悦意异熟果报，故杀生等恶业称为过失。
或者在亲教师或阿阇黎或善士前不应说且不适合言说之恶业称为过失。
无论作或未作彼恶业，依自或法而心生羞惭者即称为知惭。
其中'依自'即是'观待自己'之义。
如何观待自己？对彼恶业如是思维。

།ལས་ངན་པ་འདི་ནི་འཕགས་པ་དང་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་ལ་བདག་ཀྱང་ཆོ་རིགས་འདི་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། མཁས་ ཤིང་ཤེས་པ་ཡིན་པས་འདི་བདག་གིས་བྱ་བའི་མི་རིགས་སོ་སྙམ་ནས་སྡིག་པའི་ལས་ལ་སེམས་བག་འཁུམས་པ་ནི་བདག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བའོ།།ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྡིག་པའི་དངོས་པོ་འདི་བྱས་ན་འཇིག་ རྟེན་ཕ་རོལ་དུ་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་སྨིན་པར་འགྱུར་བར་གསུང་རབ་དང་ཆོས་ཀྱི་ལུགས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་སྟེ།འདི་སྤྱད་ན་ཆོས་ཀྱི་ལུགས་དང་འགལ་བས་མི་རིགས་སོ་སྙམ་ནས་སེམས་བག་འཁུམས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བའོ། །འདིའི་ ལས་ནི་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ལས་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཡོད་ན་སྡིག་པ་ལས་སྡོམ་ཞིང་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁྲེལ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁྲེལ་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཁྲེལ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ཇི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ལ་ ལྟོས་ཤེ་ན།ལས་འདི་བྱས་ན་འཇིག་རྟེན་པས་སྨད་པ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། བཅིང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་ལ། བདག་གིས་ཀྱང་ལས་འདི་བྱས་ན་བདག་ལ་འདི་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་སྨོད་པ་དང་། བཅིང་བ་དང་། བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་འོང་ངོ་སྙམ་ནས། གང་ སེམས་བག་འཁུམས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས།ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་ངོ་ཚ་བའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་སྡིག་པའི་ལས་མ་བྱས་ན་ནི་མི་བྱེད་ལ། བྱས་ན་ཡང་ཕྱིན་ཆད་ཀྱང་མི་བྱེད་པར་སྡོམ་པས་ ན་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་སྡོམ་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།།མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་ཆགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་དང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་མ་ཆགས་པའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འཇུག་སྟེ། མེད་པ་དང་། གཞན་དང་གཉེན་པོ་རྣམས་སོ། །མེད་པ་ནི་དཔེར་ན་གྲགས་པ་མེད་པ་ཙམ་ལ་མ་གྲགས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཆགས་པ་མེད་པ་ཙམ་ལ་མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཆགས་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཞེ་སྡང་སྟེ། ཞེ་སྡང་བ་ལ་ཡང་མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། གཉེན་པོའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་ནི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་ནི་གཉེན་པོའི་དོན་དུ་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ལན་དུ། ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ། སྐྱོ་ཞིང་མི་ལེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། ཆགས་པ་སྔར་བཤད་ན། མ་ཆགས་པ་ཁོང་དུ ཆུད་སླ་བར་འགྱུར་བས་ན།ཆགས་པ་ཇེ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཞེན་པ་ནི་ཆགས་པའོ། །སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བྱའོ། །སྲིད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ནི་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱའོ། །མ་ཆགས་པ་ནི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པའི་ ལོངས་སྤྱོད་ལ་ཞེན་པ་མེད་པའོ།།དཔེར་ན་མེའི་གཉེན་པོ་ཆུ་ཡིན་པས་ཆུ་བྱུང་ན་མེ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། མུན་པའི་གཉེན་པོ་སྣང་བ་ཡིན་པས་སྣང་བ་བྱུང་ན་མུན་པ་མེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་མ་ཆགས་པ་བྱུང་ན་ཆགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་བས་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དེ་ཉིད་ བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྐྱོ་ཞིང་མི་ལེན་པའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ།སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྐྱོན་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པར་རིག་ནས་དེ་ལ་ཡིད་འབྱུང་བ་ནི་སྐྱོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡིད་བྱུང་བར་གྱུར་ནས་སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་མི་སྡུད་ཅིང་དེ་དང་བྲལ་བར་འདོད་ཀྱི་ཕྲད་པར་འདོད་ པ་མི་འབྱུང་ཞིང་ཆགས་པ་དང་ཞེན་པ་མེད་པ་ནི་མི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ།

这种恶业是圣者和贤德之人所呵责的，而我也是出身于这样的种姓，我既然是有智慧和学识的人，就不应该做这种事情，因此对罪业心生畏惧，这是从自身角度而言的惭愧。
如何从法的角度来说明惭愧呢？如果造作这种罪业，根据经典和法理，将在来世感得不悦意的果报，认为做这种事违背法理而不应该，因此心生畏惧，这就是从法的角度而言的惭愧。
它的作用是防止邪行的依止，因为有惭愧心就能防护罪业而不造作恶业。
为了说明有愧的自性，问道：什么是有愧？这是在问有愧的自性和特征是什么。
回答说：从世间角度而言对过失感到羞耻。'从世间角度而言'的意思是依据世间的观点。
如何依据世间呢？如果做这种事，世人会呵责、殴打、捆绑等，我若做这种事，世人也会对我呵责、捆绑、殴打等，因此心生畏惧，这就是从世间角度而言对过失感到羞耻。
它的作用也是防止邪行的依止，因为有惭有愧时，未造罪业则不会去造，已造罪业则不再造作而防护，所以是防止邪行的依止。
为了说明无贪的自性，问道：什么是无贪？这是在问无贪的自性和特征是什么。
其中无贪的含义有三种：无、异、对治。无，就像说无名声只是名声的缺失一样，无贪就是贪的缺失。异义，就像贪的相异是嗔，对嗔也称为无贪。对治义，就是作为贪的对治而称为无贪，这里应当理解为对治义。
因此回答说：是贪的对治，即厌离而不取著。先说明贪，则容易理解无贪，所以应当解释贪。
其中对三有和三有受用的执著是贪。三有是指轮回中的五蕴。三有受用是指饮食等。无贪就是对三有和三有受用无有执著。
比如水是火的对治，有水则无火，光明是黑暗的对治，有光明则无黑暗，同样，有无贪则无贪，所以称为贪的对治。
为了说明这个意义而说'厌离而不取著'这句话。了知三有和三有受用有生老等过患而心生厌离，称为厌离。如此生起厌离后，不积聚三有和三有受用，欲求远离而不欲求亲近，无有贪著和执著，这就是不取著。

།འདིའི་ལས་ཀྱང་ལོག་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ་། སྲིད་པ་དང་སྲིད་པའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་མ་ཆགས་ན་དེའི་དོན་དུ་སྡིག་པའི་ལས་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཞེ་མི་སྡང་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཞེ་མི་སྡང་ བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ་ཞེ་མི་སྡང་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།འདིར་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ལ་ཞེ་མི་སྡང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུ་བལྟའོ། །ལན་དུ་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་སྟེ་བྱམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཞེ་སྡང་སྔར་བཤད་ན་ཞེ་མི་སྡང་བ་ཁོང་དུ་ཆུད་ སླ་བས་ཞེ་སྡང་ཇེ་བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ལ་གནོད་པར་སེམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །སེམས་ཅན་ནི་དགྲ་ལ་སོགས་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ནི་མཚོན་ཆ་དང་། དུག་དང་། ཚེར་མ་ལ་སོགས་པའོ། །གནོད་པར་སེམས་པ་ནི་གསད་པར་བྱ་བར་སེམས་ པའོ།།ཞེ་མི་སྡང་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ལ་གནོད་པར་མི་སེམས་པ་སྟེ། སྣང་བ་བྱུང་ན་མུན་པ་བྱུང་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་ཞེ་མི་སྡང་བ་བྱུང་ན་ཞེ་སྡང་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན། ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་དངོས་སུ་བྱམས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་ ཕན་འདོགས་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའི་བྱམས་པ་ལ་ཞེ་མི་སྡང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཞེ་མི་སྡང་བ་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ནི་གཞན་ཡང་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱམས་པ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནས་ལ་གནོད་པར་ མི་སེམས་པའི་ཞེ་མི་སྡང་བ་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ།སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པའི་བྱམས་པ་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་ངན་པར་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ཞེ་མི་སྡང་བ་ཡོད་ན་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྡིག་པའི་ ལས་ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་།།གཏི་མི་མུག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཏི་མི་མུག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཏི་མི་མུག་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ། གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཏི་མུག་སྔར་བཤད་ ན།གཏི་མི་མུག་པ་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་ཇེ་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་བཞི་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་མི་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མུག་ཅེས་བྱའོ། །བདེན་པ་བཞི་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་ བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་ནི་གཏི་མི་མུག་པ་སྟེ།སྣང་བ་བྱུང་ན་མུན་པ་མེད་པར་འགྲོ་བ་བཞིན་དུ་གཏི་མི་མུག་པ་སྐྱེས་ན་གཏི་མུག་མེད་པར་འགྲོ་བས་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་ཆོས་ཀུན་ལ་གཏི་མི་ མུག་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར།ཡང་དག་པ་ལ་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡང་དག་པ་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་བྱའོ། །ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ ལོག་པར་རྟོགས་པ་སྟེ།དགེ་བའི་ཆོས་ཀུན་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ལ་གཏི་མི་མུག་པ་ཞེས་མི་བྱའི། གང་བདེན་པ་བཞི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་གཏི་མུག་གི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་དང་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། ། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་། ཆུད་པའོ། །དེ་ལ་གང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་རྟོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང བའི་ཤེས་རབ་ནི་བསམས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆུད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།

这也能作为不从事邪行的依止，因为如果不贪著于有和有的受用，就不会为此而造作恶业。
为了显示无嗔的自性，问道：'什么是无嗔？'即是问无嗔的自性和特征是什么的意思。
在此也应当理解无嗔是作为嗔恚对治的意思。
回答说：'是嗔恚的对治，即慈爱。'因为先说明嗔恚则容易理解无嗔，所以应当解释嗔恚。
其中，对有情和苦处起害心即是嗔恚。有情是指敌人等。苦处是指兵器、毒药、荆棘等。害心是指想要杀害。
无嗔是对有情和苦处不起害心，如同光明生起则无有黑暗一样，无嗔生起则无有嗔恚，因此称为嗔恚的对治。
这也直接指慈爱，对有情以利益行相趣入的慈爱称为无嗔。
或者，无嗔是嗔恚的对治，为了显示嗔恚还有其他对治，所以说慈爱。对有情和苦处不起害心的无嗔是嗔恚的对治，对有情以利益行相趣入的慈爱也是嗔恚的对治。
这也能作为不从事恶行的依止，因为有无嗔则不会从事杀生等恶业。
为了显示无痴的自性，问道：'什么是无痴？'即是问无痴的自性和特征是什么的意思。
回答说：'是愚痴的对治'，因为先说明愚痴则容易理解无痴的含义，所以应当解释愚痴。
其中，不知四谛和十二缘起支等称为愚痴。
知道四谛和十二缘起支等是无痴，如同光明生起则无有黑暗一样，无痴生起则无有愚痴，因此称为愚痴的对治。
为了遮遣认为一切善法都是愚痴的对治所以都是无痴的执著，所以说'是对正确的正确通达'。正确是指四圣谛等的自相和共相。正确通达是指无倒通达四谛的自相和共相。
虽然一切善法都是愚痴的对治，但不称它们为无痴，而是称无倒通达四谛的智慧为愚痴的对治。
这也有两种：智慧和分别。
其中智慧也有四种：异熟、领悟、思维和通达。
其中刚生起时获得的智慧称为异熟智慧。从闻所生的智慧称为领悟智慧。从思所生的智慧称为思维智慧。从修所生的智慧称为通达智慧。

།སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་བམ་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ལ་བྱ་སྟེ། དེའི་མཐུས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་རྩ་ནས་མ་ བཏོན་མ་བཅོམ་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མི་འབྱེད་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དོན་དུ་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་བཞི་དང་། སོ་སོར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ལ་གཏི་མི་མུག་པ་ཞེས་ གདགས་སོ།།སྨྲས་པ། ཤེས་རབ་ལ་གཏི་མི་མུག་པ་ཞེས་བྱ་ན། ཤེས་རབ་ནི་ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་པས། ད་ཡང་བཟླས་ཏེ་བཤད་ཅི་དགོས། སྨྲས་པ། དེར་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྤྱིར་བཤད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དེ་དགེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མི་དགེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནམ།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དམིགས་ཀྱིས་ཕྱེ་སྟེ་མ་བསྟན་ཏོ། །ད་འདིར་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་ཤེས་རབ་དེ་དགེ་བའི་ནང་དུ་གཏོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཏི་མི་མུག་པའི་སྒྲར་བཏགས་ནས་དགེ་ བ་བཅུ་གཅིག་གི་ནང་དུ་བཤད་དོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མི་འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། གཏི་མུག་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བརྩོན་འགྲུས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདིར་ཡང་ལེ་ལོ་སྔར་བསྟན་ན་བརྩོན་འགྲུས་རྟོགས་པར་སླ་བར་འགྱུར་བས་ལེ་ལོ་ཇི་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ལེ་ལོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྨད་པའི་དངོས་པོ་ལ་སྤྲོ་བའི ལེ་ལོ་དང་།སྙོམ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེ་ལོའོ། །དེ་ལ་སྨད་པའི་དངོས་པོ་ལ་བརྩོན་པའི་ལེ་ལོ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱ་བ་ལ་བརྩོན་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་ལེ་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །སྙོམ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེ་ལོ་ནི་འཕྲེས་པ་དང་། ཉལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ དགའ་ཞིང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གང་ལ་ཡང་སེམས་འཇུག་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ།དེ་ལ་ཡང་ལེ་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་ན་ལེ་ལོ་རྣམ་པ་གཉིས་མེད་པར་འགྱུར་བས་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །སྨད་པ་ལ་སྤྲོ་བའི་ལེ་ལོ་དང་། སྙོམ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེ་ལོ་གཉི་ག་ཡང་ ལེ་ལོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་བརྩོན་འགྲུས་མ་ཡིན་པ་དང་།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་། །དགེ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་མཉན་པ་དང་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ལས་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་སེམས་ནུར་བ་དང་ལྡོག་པ་མེད་པ་ནི་བརྩོན་ འགྲུས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བས་ན་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་སེམས་སྤྲོ་བ་ནི་ངན་པར་སྤྱོད་པ་ལ་ཞུགས་པས་ལེ་ལོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེ་བས་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུང་རབ་འདི་ལས་གཞན་པ་གང་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྩོན་འགྲུས་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེའི་ལས་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཡོད་ན་དགེ་བའི་ཕྱོགས་འགྲུབ་པ་དང་རྫོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་རང་བཞིན དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་སྟེ་། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་གནས་ངན་ལེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ལ་བྱའོ།

分别观察也是具有精进的智慧或具有禅定的智慧，以其力量虽然未从根本拔除或摧毁烦恼种子，但不给烦恼生起机会，这就称为分别观察。实际上，如实了知四圣谛的自相和共相的四种智慧，以及具有分别观察本性的智慧称为无愚痴。
有人问：如果说智慧是无愚痴，那么智慧在五境各别决定时已经解释过了，为什么还要重复解释？答：在那里是总的解释智慧的特征，以及如实了知法相的智慧是善或不善或无记，并未具体分别说明。而在这里是为了说明通达法相的智慧属于善法，所以安立为无愚痴的名称，将其解释在十一善法当中。
其作用也是作为不趣入恶行的依止，因为无愚痴的补特伽罗不会趣入杀生等业。为了说明精进的本性，问：什么是精进？即问精进的本性和特征是什么？答：是懈怠的对治。这里也是先说明懈怠更容易理解精进，所以应当解释懈怠。
懈怠有两种：对可诃责事精进的懈怠和具有懒惰特征的懈怠。其中，对可诃责事精进的懈怠是精进于杀生等不善业，这也称为懈怠。具有懒惰特征的懈怠是喜好散乱、睡眠等，对善法和不善法都不乐意趣入，这也称为懈怠。
有精进则两种懈怠都不会有，所以精进称为懈怠的对治。对可诃责事精进的懈怠和具有懒惰特征的懈怠二者都是懈怠而非精进，为了说明精进的特征。所谓'于善法心生欢喜'，即投入闻思等善业后，心不退缩、不退转，这称为精进。
因此，对不善法心生欢喜是趣入恶行，称为懈怠而不称为精进。所以世尊也说，除此教法之外，外道们的精进实为懈怠。其作用是圆满和成就善法，因为有精进则善法得以成就和圆满。
为了说明轻安的本性，问：什么是轻安？即问轻安的本性和特征是什么？答：是随眠的对治，使身心堪能。其中，随眠是指烦恼和随烦恼的种子以及所知障的种子。

།དེ་ལ་ ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་ནི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པོ།།ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སྒྲིབ་པོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ལ་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་ས་བོན་དང་བྲལ་ན་ལུས་ལས་སུ་ རུང་བ་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་འབྱུང་བས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་བ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་སྟེ། ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་དགེ་བའི་ཕྱོགས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ་མྱུར་དུ་འགྲུབ་པར་བྱེད་ཅིང་ལུས་ཟོ་མདོག་ བདེ་ཞིང་།ལྕི་བ་མེད་པའོ། །སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཚེ། སེམས་མི་གསལ་བ་མེད་ཅིང་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པའོ། །སྨྲས་པ། ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་ནི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ནི་ཡང་ན་འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ཡིན།ཡང་ན་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་ན། ལུས་ཀྱི་རེག་བྱའི་ཁྱད་པར་ལ་ཇི་ལྟར་ན་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱ། སྨྲས་པ། ལུས་ཀྱི་རེག་བྱ་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་དེ་ སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་ལུས་ལས་སུ་རུང་བ་དེས་རྒྱུ་བྱས་ནས་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་སྐྱེད་པས་ན།རྒྱུ་ལུས་ལ་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་མིང་བཏགས་ནས་ལུས་ལ་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་དེའི་དབང་གིས་གནས་འཕོས་པ་རྙེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པའི་ སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པར་སྤྱོད་པའོ།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཡོད་ན་སྔོན་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ལས། ཕྱིས་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་འཕོས་པ་རྙེད་ནས། ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་རུང་བའི་གནས་འཕོས་ནས་ལས་སུ་རུང་བའི་མཐུས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་མ་ ལུས་པར་སྤོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།བག་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བག་ཡོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། བག་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ། བག་མེད་པའི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདིར་ཡང་བག་མེད་པ་སྔར་བསྟན་ན་ བག་ཡོད་པ་བརྡ་ཕྲད་པར་སླ་བར་འགྱུར་བས་བག་མེད་པ་ཇི་བསྟན་ཏོ།།འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ལེ་ལོ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སེམས་འཇུག་པ་སྲུང་ཞིང་། དེའི་གཉེན་པོ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྒོམ་པ་ནི་བག་ མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ལ་སེམས་འཇུག་པ་སྲུང་བར་བྱེད་ཅིང་དེའི་གཉེན་པོ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྒོམ་པ་ནི་བག་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བག་ཡོད་པ་སྐྱེས་ན་བག་མེད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བག་ཡོད་པ་ནི་བག་མེད་པའི་གཉེན་པོར་བཤད་དོ། །བག་ ཡོད་པའི་གཞི་དང་།རྒྱུ་དང་། དེའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་དག་ལ་གནས་ཏེ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་ཞིང་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་སྒོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཆགས་པ་ དང་།ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་བཞིའོ། །དེ་དག་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གོང་མ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་གསུམ་ནི་བག་ཡོད་པའི་རྒྱུའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་བག་ཡོད་པའི་ གཞིའོ་།།མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་། ཟག་པའི་གནས་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །ཟག་པའི་གནས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་སེལ་བ་དང་། རྣམ་པར་འཇོམས་པ་དང་ས་བོན་ཡང་དག་པར་འདོན་པར་བྱེད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བ་ཞེས་བྱའོ།

关于烦恼和随烦恼的种子对声闻来说是障碍。所知障的种子对菩萨来说是障碍。所谓轻安是指身心调柔，当远离烦恼障和所知障的种子时，身心调柔便会生起，因此轻安是随眠的对治。
其中身轻安的特征是身心调柔，身调柔是指在修行善法时能迅速成就，身体舒适无沉重感。心调柔是指在修习瑜伽作意时，心无昏暗，对所缘境心无阻碍而趣入。
有人问：身调柔是触的特征，触的特征或是四大种的自性，或是所造色的自性，而此处是在解说心所中的轻安，那么身触的特征为何称为轻安？
答：虽然身触的身调柔不是心调柔，但由身调柔作为因而生起心调柔，因此将因位的身称为心轻安，故说身轻安。其作用也是由此而转依，并能完全断除烦恼障。
若有轻安，则从先前身心不调柔转变为后来身心调柔的特征，获得转依后，由调柔力而能完全断除烦恼障。
为显示不放逸的自性，问：何为不放逸？即问不放逸的自性和特征是什么。
答：是放逸的对治。此处若先说明放逸则容易理解不放逸，故先说明放逸。依贪欲、嗔恚、愚痴和懈怠而心趣入贪等烦恼，不修其对治信等善法，称为放逸。
防护心不趣入烦恼，并修习其对治信等善法，称为不放逸。由于生起不放逸则不会放逸，故说不放逸是放逸的对治。
为显示不放逸的所依、因和自性，说：'安住于无贪乃至精进等，断除不善法并修习其对治善法。'所谓'无贪乃至精进'是指无贪、无嗔、无痴和精进四法。
'安住于彼等'是指依止上述四法。无贪、无嗔、无痴三者是不放逸的因。精进是不放逸的所依。
关于'断除不善法'，不善法有二种：有漏法和漏处境。其中有漏法是贪等烦恼法。漏处境是色、声、香、味等。断除、摧毁有漏法并拔除其种子，称为断除不善法。

།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བཅིལ་བ་ནི་རྣམ་པར་ སེལ་བའོ།།མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་འཇོག་པའོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་བག་ལ་ཉལ་ཚུན་ཆང་སྤངས་པ་ནི་ས་བོན་ཡང་དག་པར་འདོན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པའི་གནས་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་ཀྱང་མི་བསྙེན་པར་ཐག་བསྲིངས་ཏེ་བཏང་བ་ནི་སྤོང་ བའོ།།དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་དེའི་སྒྲ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དང་སྦྱར་ཏེ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡང་དགེ་བ་སྟེ། དེའང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བ་སྟེ་རྣམ་པ་ གཉིས་སོ།།དེ་ལ་དད་པ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དེ་དག་ལ་འདྲིས་པར་བྱེད། ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཆོས་དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་ཞིང་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་བག་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེའི་ལས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ལྷ་དང་མིར་སྐྱེས་པ་དང་། ལོངས སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི། ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པའོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཏང་སྙོམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། བཏང་སྙོམས་ ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་བཏང་སྙོམས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་། ཚད་མེད་པ་བཏང་སྙོམས་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་སོ། །ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ཚོར་བ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ཚོར་བ་ བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱའོ།།བྱམས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། དགའ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཞེས་སྨོས་པ་ལ་འཇུག་གི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་ཚད་མེད་པའི་བཏང་སྙོམས་ཏེ། དེའང་གང་ལའང་ཆགས་པ་མེད་པ་སུ་ལ་ཡང་ཞེ་སྡང་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྣལ་འབྱོར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ ན་ཞུམ་རྒོད་གཉིས་སྤངས་ན་སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་འཇུག་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདིར་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་བཤད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ལན་དུ་མ་ཆགས་པ་ནས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་བར་དུ་དེ་དག་ཉིད་ལ་གནས་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་བག་ཡོད་པའི་ རྒྱུ་དང་།གཞི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་། གཞི་ཡང་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཉིད་ལ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་དེ་ བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བཏང་སྙོམས་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཆོས་དེ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བཏང་སྙོམས་འབྱུང་ན་ཅི་ཞིག་འབྱུང་། ཅི་འཐོབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སེམས་མཉམ་པ་དང་སེམས་ཞི་བ་དང་རྣལ་དུ་བབ་པ་དང་སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡང་འཐོབ་པ་ སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཚིག་དེ་གསུམ་གྱིས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དང་པོའི་གནས་དང་བར་གྱི་གནས་དང་ཐ་མའི་གནས་བསྟན་ཏོ་། །དེ་ལ་ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་ནི་སེམས་མཐོ་བའམ་དམའ་བར་བྱེད་པས་ན་མི་མཉམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དང་པོར་ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་སྤངས་ནས་སེམས་མཐོན་ དམན་མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་སེམས་མཉམ་པ་སྟེ།དེས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དང་པོའི་གནས་བསྟན་ཏོ། །དེར་ཞུམ་རྒོད་དང་པོར་སྤངས་ཏེ། སེམས་མཉམ་པར་གྱུར་པ་ལས། དེ་ནས་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་ཞིང་བསྒྲིམ་མི་དགོས་པར་སྔར་སེམས་མཉམ་པར་གཞག་པ་དེའི་ངང་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་དུ་ འབྱུང་བ་ནི།སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་བར་གྱི་གནས་བསྟན་ཏོ།

关于以世间道压制烦恼是清除。以见道断除烦恼是安立。以修道断除烦恼随眠是称为完全拔除种子。对于漏处的境界也远离不亲近是舍弃。
关于修习其对治善法这一说法中，其中'其'字是与不善法相连，意思是说这些不善法的对治。不善法的对治即是善法，这又分为有漏善法和无漏善法两种。其中信心、布施、持戒等是有漏善法。八支圣道是无漏善法。所谓修习是指熟悉这些法，反复现前这些法，即舍弃不善法而熟习善法是不放逸的本质。
其作用也是圆满一切世间和出世间的圆满。其中世间圆满是指生为天人以及受用圆满。出世间圆满是指获得声闻菩提、独觉菩提和无上菩提。
为了显示舍的本质，问道'何为舍'，即是问舍的本质和特征是什么的意思。其中舍有三种：受舍、无量舍和行舍。在三种受中，既非乐受也非苦受的是称为受舍。
在慈、悲、喜、舍中所说的舍是无量舍，其特征是对任何人都无贪著也无嗔恨。在修习瑜伽作意时，断除掉举和昏沉二者，心自然趣入是称为行舍，这里应当了知是在解释行舍。
对此回答说'从无贪乃至精进，安住于彼等'，如同不放逸的因和基础是无贪、无嗔、无痴和精进一样，舍的因和基础也是无贪、无嗔、无痴和精进，'安住于彼等'的意思是依靠这四法而生起舍。
依靠这四法生起舍时会生起什么、获得什么呢？为此说道'也获得心平等性、心寂静、心安住和心自然成就'。这三个词显示了舍的初位、中位和后位。
其中昏沉和掉举使心高或低故称为不平等。首先断除昏沉和掉举，心无高下即是心平等，这显示了舍的初位。在此首先断除昏沉掉举而心平等后，之后心不需要刻意造作和努力，如前心平等安住那样相续生起即是心安住，这显示了舍的中位。

།སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་བསྒོམས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པའི་ཕྱིར་ཞུམ་པ་དང་རྒོད་པ་གཉིས་འབྱུང་དུ་དོགས་པའི་སེམས་སྐྱེའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སྒོམ་པ་ལ་དུས་རིང་དུ་བྱས་པས་བསྒོམས་ པ་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ཏེ།བཏང་སྙོམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞུམ་པ་དང་། རྒོད་པ་ཡང་རིང་དུ་སྤངས་ན་ཡང་ཞུམ་རྒོད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་དོགས་པ་ཡང་མེད་པར་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་འབད་མི་དགོས་པར་གནས་པ་ནི། སེམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཐ་མའི་ གནས་བསྟན་ཏོ།།དེ་དག་ཐོབ་ནས་ཡང་ཅིར་འགྱུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་གིས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་བསལ་ནས། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་སམ་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བཏང་སྙོམས་ལ་བྱ་སྟེ། བཏང་སྙོམས་གང་ གིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ལ་བྱའོ། །བསལ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སེམས་ལ་མི་སྐྱེ་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་ལ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། བཏང་སྙོམས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་ པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་ལ་འགལ་བ་ཡིན་པས།བཏང་སྙོམས་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པར་འཇུག་པས་ན་བསལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པའི་དུས་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་སྐབས་མེད་པས་ བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་གནས་ཤིང་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས་ན། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མེད་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། འདིར་ཡང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་སྔར་བསྟན་ན་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ རྟོགས་པར་སླ་བར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཇེ་བཤད་དོ།།དེ་ལ་སེམས་ཅན་ལ་བརྡེག་པ་དང་། བཅིང་པ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་པ་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའོ། །སེམས་ཅན་ལ་བརྡེག་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པ་གནོད་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའོ། །རྣམ་པར་མི་ འཚེ་བ་སྐྱེས་ན་རྣམ་པར་འཚེ་བ་མེད་པར་འགྱུར་བས་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྙིང་རྗེའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་སྟེ། སྙིང་རྗེ་ལ་རྣམ་པར་མི་ འཚེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་སྙིང་རྗེ་ལ་རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཀཱ་རུ་ཎ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལ་ཀཱའི་དོན་ནི་བདེ་བ་ལ་བྱ་ལ་རུ་ཎ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནི་འགོག་པ་ལ་བྱ་སྟེ། གཞན་སྡུག་བསྔལ་བ་མཐོང་ནས་བདག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བྱ་བའི་དོན་དུ་བདག་ཉིད་འབད་ པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཉམས་སུ་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་བདག་གི་སྡིག་སྒྲིབ་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་འདོད་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་བཞི་ལས་བག་ཡོད་པ་འབྱུང་བས་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་ པར་མི་འཚེ་བ་ཡང་ཞེ་མི་སྡང་བའི་ཆ་ལས་འབྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་བཅིང་བ་དང་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཚེ་བས་སེམས་ཅན་ལ་མི་འཚེ་བས་ན་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་ལས་བྱེད་པའོ། །དགེ་བ་བཅུ་ གཅིག་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འདོད་ཆགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

当心处于平静状态时，由于修行时间尚短，会生起担心出现昏沉和掉举二者的念头。此后长期修行，修行将达到究竟，如果长期断除舍心的违品昏沉和掉举，也不会担心生起昏沉掉举，心无需努力即可安住于平等性中，这称为心的任运成就，由此说明了舍心的最终境界。
为了说明获得这些之后会如何，所说'由此清除烦恼法，而安住于无烦恼'。'由此'是指方法或因的舍心，意思是由何种舍心。烦恼法是指贪欲、嗔恨等诸烦恼聚。'清除'是指使烦恼法不在心中生起。
如何使其不在心中生起呢？因为舍心与贪欲等烦恼聚相违，当生起舍心时必定会障碍烦恼生起，所以称为清除。因为在安住舍心时，烦恼没有生起的机会，所以安住舍心即是安住于无烦恼。
如此，由于舍心能清除烦恼且安住行持于无烦恼中，所以舍心的作用也是作为不使烦恼生起的所依。
为了说明不害，问道'何为不害'，意思是问不害的自性和相貌是什么。答道'不害是对治'，此处也是先说明害则容易理解不害，故先解释害。其中对众生打击、束缚等种种伤害是害。不对众生打击、束缚等伤害是不害。因为生起不害则无有害，所以不害是害的对治。
为了说明不害的实质是什么，说道'是悲心'。消除众生痛苦即是悲心，悲心称为不害。或者，悲心在梵语中称为'karuna'，其中'ka'的意思是快乐，'runa'的意思是遮止，见到他人痛苦时自己也感到痛苦，为了消除他人痛苦而自己以种种精进承受种种痛苦，所以也称为'我之罪障'。
如同无贪、无嗔、无痴、精进四者中生起正念，故无实体而是假立一样，不害也是从无嗔的部分生起，所以无实体而是假立。其作用也是不以束缚、打击等种种伤害来损恼众生，故行持不害之业。
十一种善法解说完毕。将解说六种烦恼，其中为了说明贪欲的自性，问道'何为贪欲'，意思是问贪欲的自性和相貌是什么。

།དེའི་ལན་དུ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ ལ་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།སྲེད་པའི་དབང་གིས་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བ་ལེན་པར་བྱེད་པས་སྲེད་པ་ལ་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། སྲིད་པ་འདིས་ཁམས་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བའི་ལས་ལེན་ཅིང་ལས་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་སྲེད་པ་ལ་མིང་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དཔེར་ན་རྩཝ་དང་ཕུབ་མ་ལས་ བྱུང་བའི་མེ་ལ་རྩཝའི་མེ་ཕུབ་མའི་མེ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཤིང་གང་ལས་མེ་ཏོག་འབྱུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཤིང་དེ་ལ་མེ་ཏོག་གི་ཤིང་འབྲས་བུའི་ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་གང་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་ སྲེད་པ་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་རྒྱལ་པོས་བཀའ་གར་སྩལ་བའི་བཀའ་བཞིན་བྱེད་པའི་མི་དེ་ལ་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ཉིད་སྲེད་པས་གང་དུ་བཏང་བ་བཞིན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ ཞེས་བྱ་སྟེ།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ་ལྔའོ། །ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་འདི་སྣུམ་དང་འདྲ་བར་ཞེན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་འབྲུ་མར་ལ་སོགས་པའི་སྣུམ་གྱིས་གོས་ ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་ཞུགས་ནས་ཀུན་ཏུ་མཆེད་པར་འགྱུར་ཏེ།མཆེད་པར་གྱུར་པ་དེ་ལ་འབད་པ་དང་། བརྩལ་བ་ཆེན་པོས་ཀྱང་དབྱུང་བར་བཀའ་བ་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་འདིས་ཀྱང་ཆགས་པར་བྱ་བའི་རང་གི་ཡུལ་ལ་ཞེན་ཏམ། ཕུང་པོ་འདི་ལ་ཞེན་ནས་ཆགས་པ་མཆེད་པར་གྱུར་ན། འབད་པ་དང་བརྩལ་བ་ཆེན་པོས་ཀྱང་དབྲལ་བར་དཀའ་བས་ན་ཞེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཞེན་པ་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སྣུམ་ལ་ཡང་ཞེན་པ་ཞེས་བྱ་བས་སྣུམ་ལ་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱའོ་སྙམ་དུ་ལོག་པར་འཛིན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆགས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང པོ་ལྔ་ལ་ཕོངས་པར་འཛིན་ཅིང་གང་ཡོངས་སུ་གཏོང་མི་ཕོད་པའོ།།དེ་བས་ན་སྣུམ་ནི་ཕྱིའི་གོས་ལ་སོགས་པ་ལ་སྣུམ་ཞེན་པར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གཏོང་མི་ཕོད་པར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པས་འདོད་ཆགས་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེའི་ལས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བྱའོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེད་དོ་། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེད་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་མེད་ཀྱི་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ དང་འདུ་བྱེད་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ཡོད་པས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཞི་བསྐྱེད་པས་ན། དེའི་ལས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁོང་ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཁོང་ ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གནོད་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སེམས་རྩུབ་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གསད་པ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། བཅིང་བ་ལ་སོགས་པ་ཕན་པ་མ་ཡིན་པ་བྱ་བར་ སེམས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། རེག་པ་མེད་པར་གནས་པ་དང་། ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བ་ལ་བྱ་སྟེ། བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་ནི་རེག་པར་གནས་པའོ། །བདེ་བ་མེད་པར་གནས་པ་ནི་རེག་པ་མེད་པར་ གནས་པ་སྟེ།རྟག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་ཤེ་ན། ཞེ་སྡང་ཅན་ནི་རྟག་ཏུ་སེམས་འཁྲུག་པས་རྒྱུན་དུ་ཡང་སེམས་ལ་གདུང་བ་དང་བཅས་སོ།

对此回答说，'执著贪恋五取蕴'。由于贪爱的力量而在三界中受生，故称贪爱为取，或者由于此有使得在三界中摄取生命的业并使业产生，故贪爱被命名为近取。
譬如从草和糠秕生起的火称为草火、糠秕火一样，从贪爱生起的五蕴称为取蕴。
或者，如同某树生出花朵和果实，该树被称为花树、果树一样，从某蕴生起烦恼相贪爱的蕴称为取蕴。
或者，如同国王发布命令之处，执行命令的人被称为王人一样，随烦恼相贪爱所遣而趋入的蕴称为取蕴。
五取蕴即是色、受、想、行、识五蕴。
关于'贪著'，此贪欲如油般具有贪著的自性，故称为贪著。譬如芝麻油等油渗入衣服等处后遍布开来，即使用很大的努力和精进也难以去除。同样，此贪欲对所贪著的自境或此蕴贪著后贪欲遍布时，即使用很大的努力和精进也难以分离，故称为贪著。
为了遮止以油为因而称油为贪著，认为油即是贪欲的错误执著，故说'贪欲'。贪著是对五取蕴执为匮乏且完全不舍弃。
因此，油仅仅是使外在衣物等沾染油而已，并非具有对五蕴不舍的特征，故不称为贪欲。
其业也是产生苦，苦是指三界的五蕴。其中，欲界的贪欲产生欲界的五蕴，色界的贪欲产生色界的五蕴。
在无色界中，没有色蕴，而有受、想、行、识四蕴，故无色界的贪欲产生无色界的四蕴，因此其业也是产生苦。
为显示嗔恚的自性，问道：'何为嗔恚？'即问嗔恚的自性和特征是什么之义。
回答说：'是对众生的损害。'损害是对众生的粗暴心，即思维要对众生作杀害、殴打、捆绑等不利之事，称为嗔恚。
其业也作两种：住于无触及作邪行所依。其中，触即是指乐，与乐共住即是住于触。
无乐而住即是住于无触，意思是恒时与苦共住。如何与苦共住呢？具嗔者因恒时心扰乱，故相续中也具有心的热恼。

།སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལུས་འབྲང་བའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱང་གདུང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་ལུས་དང་སེམས་སྡུག་བསྔལ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེ་སྡང་ཅན་དག་ནི་གསད་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་བྱེད་པས། དེའི་ལས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པར་ཡང་བཤད་དོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་རང བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ང་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞིང་ཕུང་པོ་ལྔ་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་སྒྲོ་བཏགས་ནས་གཞན་གྱི་ཕུང་པོ་བས་བདག་གི་ཕུང་པོ་ ཁྱད་ཞུགས་པར་འཕགས་སོ་སྙམ་དུ་ལྷག་པར་རློམ་ཞིང་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་གཉིས་བྱེད་དོ་། །བསྟི་སྟང་མེད་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །བསྟི་སྟང་མེད་པ་ནི་མཁན་པོ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་མཁས་ཤིང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་གང་ ཟག་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་ལུས་མ་གུས་པ་དང་།ངག་མ་གུས་པ་དང་། སེམས་མ་གུས་པའོ། །དེ་ལ་ལུས་མ་གུས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིས་འདུད་ཅིང་ཕྱག་འཚལ་བར་མི་བྱེད་པའོ། །དག་མ་གུས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་མི་བརྗོད་པའོ། །སེམས་མ་གུས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་དགའ་བར་མི་སེམས་ཤིང་ཚོད་ཡོད་ པར་སེམས་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་ཡང་ང་རྒྱལ་གྱི་དབང་གིས་ཚེ་རབས་ཕྱི་མའི་ཕུང་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ང་རྒྱལ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཐ་མི་དད་དུ་ཟིན་མོད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གྱིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ང་རྒྱལ་བདུན་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ང་རྒྱལ་བདུན་ལས་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ ཕྱིར།ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། ལན་དུ་ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཆེ་བའམ་མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་འགའ་ཞིག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་བདག་ པས་ཆུང་ལ།བདག་ནི་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་དེ་བས་ཆེ་བ་ལས་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཆུང་ངུ་ལ་བལྟས་ནས། ད་ནི་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་འདི་བས་འཕགས་ཤིང་ཆེའོ་ཞེས་གང་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གང་ཟག་འགའ་ ཞིག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་བདག་དང་མཚུངས་ཤིང་འདྲ་བ་ལས་འདྲ་བ་དེ་ལ་བལྟས་ནས།འདི་དང་བདག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་འདྲ་སྟེ་མི་འདྲ་བ་མེད་དོ་སྙམ་ནས་གང་སེམས་ཁེངས་པར་གྱུར་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་མཚུངས་པ་བས་བདག་ཆེ་བའམ་ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་ཁ་ཅིག་རིགས་དང་ཤེས་ ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཅིས་ཀྱང་མི་མཚུངས་པ་མེད་དེ་མཚུངས་ན་མཚུངས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཀྱི།འདི་དང་བདག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་མཚུངས་ཀྱང་། འདི་བས་བདག་གཏོང་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཉམས་རྩལ་གྱིས་འཕགས་ཏེ་བདག་ཆེའོ་སྙམ་ནས། གང་སེམས་ ཁེངས་པ་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་གང་ཟག་ཁ་ཅིག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་བདག་པས་ཆེ་བ་ལ་ཆེའོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཀྱི། འདི་དང་བདག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་མཚུངས་སོ་སྙམ་ནས་གང་སེམས་ཁེངས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།

由于身体随心而转，所以身体也会受到折磨。因此，在一切行为中，身心都会与痛苦同在。愤怒的人必定会做出杀戮、捆绑等行为，所以说这也是造作邪行的基础。
为了说明我慢的本质，问道：'什么是我慢？'即是在问我慢的本质和特征是什么。一切我慢都依于萨迦耶见而生，对于五蕴本无我和我所，却虚妄分别为我和我所，认为自己的五蕴胜过他人的五蕴，这种心态高傲自大的特征就是我慢。
我慢有两种作用：一是不恭敬，二是作为产生痛苦的基础。不恭敬是指对和尚、师长以及具有学识和戒律的有德之人，身不恭敬、语不恭敬、心不恭敬。其中身不恭敬是指不以身体礼拜顶礼；语不恭敬是指不称颂他们的功德；心不恭敬是指对他们不生欢喜心而轻视他们。
作为产生痛苦的基础是指由于我慢的力量而导致后世产生五蕴。虽然一切我慢都具有心态高傲的共同特征，但根据我慢所缘对象的不同，可分为七种我慢。
七种我慢是：我慢、过慢、慢过慢、我所慢、增上慢、卑慢和邪慢。为了说明我慢的本质而问：'什么是我慢？'即是在问我慢的本质和特征是什么。
答：对于不如自己的人认为自己更胜或与之平等而心生傲慢。即某些人在种姓、智慧和财富等方面比自己低劣，而自己在这些方面优于他们，看到这些低劣者就认为自己更加殊胜，由此生起的傲慢称为我慢。
或者，对于在种姓、智慧和财富等方面与自己相等的人，看到他们就认为'此人与我相等，毫无差别'而生起的傲慢，也称为我慢。
为了说明过慢的本质而问：'什么是过慢？'即是在问过慢的本质和特征是什么。答：对于与自己相等的人认为自己更胜，或对于胜过自己的人认为与之平等而心生傲慢。
即某些人对于在种姓、智慧和财富等方面完全相等的人，不认为相等，而是认为虽然这些方面相等，但自己在布施、持戒和才能等方面更加殊胜，由此生起的傲慢称为过慢。
或者，某些人对于在种姓、智慧和财富等方面胜过自己的人，不认为他们更胜，反而认为与自己相等而生起的傲慢，这就称为过慢。

། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ། ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང ཟག་ཁ་ཅིག་རིགས་དང་།ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་བདག་པས་ཁྱད་ཞུགས་པར་འཕགས་ཏེ་ཆེ་ན། བདག་པས་ཁྱད་ཞུགས་པར་འཕགས་ཏེ་ཆེ་བར་ནི་མི་སེམས་ཀྱི་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་འཕགས་ཏེ་ཆེ་བ་དེ་བས་ཀྱང་བདག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པས་ འཕགས་ཏེ་ཆེའོ་སྙམ་ནས།གང་སེམས་ཁེངས་པར་གྱུར་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་ཡང་དག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་དང་འདོད་ཆགས་གཉིས་ལ་བྱའོ། །དེ་ལ་མ་འོངས་པའི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་ ནི་འདོད་པའོ།།དེ་ལྟར་གྱི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་སོ། །འདོད་པ་དང་འདོད་ཆགས་གཉིས་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདོད་པས་མ་འོངས་པའི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་ལེན་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ད་ ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་མི་གཏོང་ཞིང་འཛིན་པ་དང་ལེན་པ་དང་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན།དེ་བས་ན་དེ་གཉིས་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བར་དུའོ། །ཕུང་པོ་དེ་དག་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་བདག་ལྷག་མ་བཞི་ལ་ནི་བདག་གིས་ཞེས་མངོན་པར་ཆགས་ནས། བདག་དེ་བདག་གིས་ཤེས་པ་ལྟ་བུར་གཞན་གྱིས་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་གང་སེམས་ ཁེངས་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།།མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་གོང་མའི་བྱེ་བྲག་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་པོ་ སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།གོང་མའི་བྱེ་བྲག་ནི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལ་བྱ་བས་གོང་མའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིའི་ཆོས་ཇེ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ཞིང་དེའི་རྒྱུས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་གསུམ་གྱི་ སྒོ་ནས་མི་དགེ་བ་སྤྱོད་པ་ནི་མིའི་ཆོས་སོ།།མིའི་ཆོས་དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་གོང་མའི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱའོ། །མ་ཐོབ་པ་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ མ་རྙེད་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་སྟེ།ཡོན་ཏན་དེ་དག་མ་ཐོབ་པར་ཡང་མཚན་མ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། གང་ཐོབ་པོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཆུང་ བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

为了说明傲慢中的傲慢的本质，问道：'什么是傲慢中的傲慢？'这是在询问傲慢中的傲慢的本质和特征。作为回答说：'对于比自己更优秀的人，认为自己更优秀而生起的骄傲心理。'即某些人在种姓、学识、财富等方面比自己更加优秀和伟大时，不认为他们比自己优秀伟大，反而认为自己在种姓、学识、财富等方面比他们更加优秀伟大，因此而生起的骄傲心理就叫做傲慢中的傲慢。
为了说明我慢的本质，问道：'什么是我慢？'这是在询问我慢的本质和特征。作为回答说：'对五取蕴产生我和我所的执著，并因此而生起的骄傲心理。'这里的'取'指欲望和贪著两种。对未来身体的贪著是欲望，对现在身体的贪著是贪著。为什么称为取蕴呢？因为由欲望而执著未来的身体，从而取得未来的五蕴；由贪著而执著现在的五蕴，不愿舍弃而执取现在的五蕴，所以称这两者为取。
具有欲望和贪著的五蕴称为取蕴，五取蕴即从色蕴到识蕴。这些蕴本无我和我所，却对识蕴执著为我，对其余四蕴执著为我所，认为'这个我只有我自己了解，别人不了解'，由此而生起的骄傲心理就叫做我慢。
为了说明增上慢的本质，问道：'什么是增上慢？'这是在询问增上慢的本质和特征。作为回答说：'尚未获得更高的殊胜功德，却认为自己已经获得而生起的骄傲心理。'更高的殊胜功德是指天界等的法，为了说明这更高的殊胜功德，先说明人法。
具有贪欲、嗔恨、愚痴等烦恼，因此通过身语意三门造作不善业的是人法。与人法相对的四种色界禅定、八正道等圣道支分，以及预流果等果位就是更高的殊胜功德。'未获得'是指未证得、未现证这些功德，虽然未获得这些功德，但仅仅依靠一些表相就认为自己已经获得而生起的骄傲心理就叫做增上慢。
为了说明卑慢的本质，问道：'什么是卑慢？'这是在询问卑慢的本质和特征。

།ལན་དུ་བྱེ་བྲག་མང་པོས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་ཁ་ཅིག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་། ནོར་ལ་སོགས་པ་བདག་པས་ཁྱད་ཞུགས་པར་ འཕགས་ལ།བདག་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་ཞུགས་པར་དེ་བས་དམའ་བ་ཡིན་ན། དེ་ཁྱད་ཞུགས་པར་འཕགས་པར་ནི་མི་སེམས་ཀྱི་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། འདི་བས་རིགས་དང་ཤེས་ཉེན་དང་ནོར་ལ་སོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་གང་ སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།།ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པར་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ ནོ་སྙམ་དུ་གང་སེམས་ཁེངས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བཟོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡོན་ཏན་དེ་ལྟ་བུ་སུ་ལ་མེད་པ་དེ་ལ་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞིག་ཅིང་སྡིག་པའི་ལས་གང་བྱེད་པ་དེ་ལ་ ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཡོན་ཏན་ནི་མེད་ཀྱི་སྐྱོན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མེད་པར་དེ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཡོད་པ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་ཀྱི། བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ནི་ཁས་བླངས་ནས་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ། །འཕགས་སོ་སྙམ་ནས། གང་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ཡང་དངོས་པོ་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱི་ཉེས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཡོན་ཏན་དུ་བཟུང ནས།སེམས་ཁེངས་པས་ན་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་སུ་ཡང་གོང་མའི་བྱེ་བྲག་མ་ཐོབ་པར་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་ཡིན་ལ། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་འདི་ཡང་ཡོན་ཏན་དང་མི་ལྡན་པར་བདག་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཁེངས་པ་ཡིན་ཏེ། གཉི་ག་ཡང་མེད་པ་ལ་ཡོད་པར་ང་རྒྱལ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ན་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་སྨྲས་པ། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་སུ་ནི་གདེང་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། བདག་གིས་ཀུན་ཐོབ་པོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་བྱེད་ཀྱི། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་གདེང་ཆུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། སྐྱོན་དང་ལྡན་པ་ལ་ཡོན་ཏན དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་ང་རྒྱལ་བྱེད་པས་ན་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ།།མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མ་རིག་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་མི་ཤེས་ པ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དེ་ལ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་སོ། །འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །དེ་ལ་ལྷ་དང་མིའི་བདེ་འགྲོར་སྐྱེས་པ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེས་པ་ ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ།།ཡང་ན་འབྲས་བུ་བཞི་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། །བདེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མོ། །དཀོན་མཆོག་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ནོ། །མིང་གིས་སྨོས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཡོད་པར་མ་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པའམ། ཆོས་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་མ་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་དེ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པ་ལ་ཕྱེ་ན་དུ ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།དེའང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེའང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་མ་རིག་པ་དང་སྦྱར་ཏེ། མ་རིག་པ་དེའང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བརྟགས་ པའི་མ་རིག་པའོ།

回答说'以诸多差别胜过自己而认为自己稍微低下的傲慢'是指：有些人在种姓、智慧、财富等方面胜过自己，自己的种姓、智慧、财富等方面确实不如他们，但并不认为他们胜过自己，而是这样想：'我只是稍微比他们低一点'，如此心生傲慢，这就叫做'小慢'。
为了说明颠倒慢的本质而问'什么是颠倒慢'，即问颠倒慢的本质和特征是什么。回答说'不具功德而认为自己具有功德的傲慢'，即布施、持戒、忍辱等六波罗蜜称为功德，谁若没有这样的功德就称为不具功德。或者说破戒作恶的人称为不具功德，意思是没有功德而具过失。没有布施、持戒等功德却认为自己有，或者有破戒等过失却不认为有过失，而认为自己具有功德并且心生傲慢，这就叫做颠倒慢。这里也是没有功德实体而有过失实体，却执著为功德而心生傲慢，所以叫做颠倒慢。
有人问：在增上慢的情况下也是未得上位功德而认为已得的傲慢，这个颠倒慢也是不具功德而认为具有的傲慢，两者都是对没有的认为有而生起傲慢，那有什么区别？回答说：增上慢的情况是基于有一点把握而认为'我已全部获得'的傲慢，而颠倒慢则完全没有把握，对具有过失却认为具有功德而生起傲慢，这就是区别。
为了说明无明的本质而问'什么是无明'，即问无明的本质和特征是什么。对此回答说：'不了知业果、谛、三宝'。其中业有三种：福业、非福业、不动业。果有两种：可意和不可意。其中生在天人善趣是可意，生在三恶趣是不可意。或者说有四果：预流果、一来果、不还果、阿罗汉果。四谛是：苦、集、灭、道。三宝是：佛、法、僧。对这些名相所说的法不能证悟通达，或者不能证悟通达这些法的特征，这就叫做无明。
为了说明无明分几种，说'此又有俱生和遍计'，此中'又'字是与无明相连，意思是说这个无明。其中无明有两种：俱生无明和遍计无明。

།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའང་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་རྣམས་ཡོད་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་ཅིང་མི་ཤེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེ་ཚོམ་དང་། ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་འདྲིས་ཤིང་འགྲོགས་པའི་མ་རིག་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དེ་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དམ་མེད་སྙམ་དུ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་སྟེ།དེའང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་རྣམས་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ནི་ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་འདྲེས་པའི་ མ་རིག་པ་སྟེ།དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན། སྦྱིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་ཤིང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཕྱུགས་བསད་ཅིང་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་དང་། མེའི་ནང་དུ་ལུས་ འདོར་བ་ལ་སོགས་ལ་བསོད་ནམས་སུ་འདུ་ཤེས་ནས་ཕྱུགས་བསད་དེ་སྦྱིན་སྲེག་བྱས་པ་དང་ལུས་མེར་བོར་ནས་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེའོ་ཞེས་རྟོག་པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ནས་འཕགས་པའི་ལམ་བསྒོམས་པས་ཐར་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཉི་ཚེ་ཅན་གྱིས་ཐར་པར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་ལྟ་བ་ནི།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་སྟེ། དེའང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགྲོ་བ་བཟང་པོ་ཚུལ་དུ་ཤིས་པ་ལ་བརྟགས་ནས་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བ་དང་། དགྲ་ལ་བརྟགས་ནས་ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོངས་སུ་ བརྟགས་པའི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།མ་རིག་པའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་བྱེད་དེ། ལོག་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་པ་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྦྱིན་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེ་ལ་ལོག་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་མི་རྟག་ པ་ལ་རྟག་པར་འཛིན་པ་དང་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ན་ལས་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཞིག་གམ་མེད་པ་ཞིག་ཅེས་ཡིད་གཉིས་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་མ་རིག་པ་ཡོད་པ་ལས་འདོད་ ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་ན་ལྡན་གྱི། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་མི་ལྡན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་རིག་པ་ དེ་དག་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་སྟེ།ཆགས་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་ གཏོགས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་།འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའི་མ་རིག་པ་དེ་དག་གསུམ་ལ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་ནི་ཆགས་པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལ་ནི་ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་ ན་སྤྱོད་པའི་མ་རིག་པ་ལ་ནི་གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་མ་རིག་པ་དེ་དག་རང་ཉིད་ཀྱང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དགེ་བ་གཞན་གྱི་ཡང་རྒྱུ་བྱེད་པས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་བྱའོ།

其中，不与其他烦恼相应且不混杂的无明称为俱生无明。即对业果、真谛和三宝等的存在未能领悟和不了知，称为俱生无明。
与怀疑、邪见、戒禁取见、贪欲、嗔恚等其他烦恼相混杂和相伴的无明，称为遍计所执无明。
其中，对于善业、不善业和不动业等是否存在产生疑虑，是与怀疑相混杂的无明，这也称为遍计所执无明。
否认善业、不善业和不动业等的存在，是与邪见相混杂的无明，这也称为遍计所执无明。
布施和持戒等本是善业，却将布施和持戒视为不善，而将不善的杀生祭祀、投身火中等视为善业，认为杀生祭祀和投身火中可生天界，以及认为仅依靠持戒便可获得解脱的见解，是与戒禁取见相应的无明，这也称为遍计所执无明。
观察善趣而生起贪欲，观察怨敌而生起嗔恨，这也称为遍计所执无明。
无明有三种作用：邪确立、生疑惑和给予烦恼生起的基础。
其中邪确立是由于无明的力量，将无常执为常、无我执为我。
生疑惑是由于无明的力量，对业果等是否存在产生怀疑。
作为烦恼生起的依据是因为有无明而生起贪欲、嗔恚等其他烦恼。
三不善根仅存在于欲界，不存在于色界和无色界。
欲界的贪欲、嗔恚和无明这三者即是三不善根。所说的'贪为不善根、嗔为不善根、痴为不善根'中，'欲界'的含义是属于欲界。
属于欲界的贪欲、属于欲界的嗔恚、属于欲界的无明这三者称为三不善根。欲界的贪欲称为贪不善根，欲界的嗔恚称为嗔不善根，欲界的无明称为痴不善根。
欲界的贪欲、嗔恚和无明本身是不善的，同时也作为杀生等其他不善的因，所以称为不善根。

།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པ་མ་ཡིན་གྱི་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་ཤིང་དེ་དག་གི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བ་གཞན་གྱི་རྒྱུ་ཡང་མི་བྱེད་པས་ན་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཞེས་མི་བྱའི།གཟུགས་དང་གཟུགས་ མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྟ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལྟ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེས་རྣམ་པར་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པའི་བདག་ མཚན་ཉིད་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེའང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་ཡང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོད། ཚེ་འདི་ཡོད། ཚེ་ཕྱི་མ་ཡོད་ཅེས་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་ བྱའོ།།འཕགས་པ་རྣམས་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ལྟ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་བདག་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིར་ཉོན་མོངས་པ་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཡང་དག་ པའི་ལྟ་བ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ལ་ནི་མི་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བ་ལྔ་ལ་བྱ་བའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ལྟ་བ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་མེད་མོད་ཀྱི་ལྟ་བ་དེ་དག་གིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པར་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བ་རྣམ་པ་ལྔར་གཞག་གོ། །ལྟ་བ་དེ་དག་གིས་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་རྣམ་པར་ལྟ།ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བས་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་རྣམ་པར་ལྟ། ལོག་པའི་ལྟ་བས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ལྟ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ལྟ་བ་བསྙེམས་པས་ནི་མཆོག་དང་དམ་པའི་རྣམ་པར་ལྟ། ཕུང་པོ་ ལྔ་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པ་དང་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་ལྟའོ།།ལྟ་བ་ལྔ་ལས་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་མི་རྟག་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་ན་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཟློག་གོ། །ཆོས་སུ་མ་བརྩམས་པ་ལས་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ནི་གཅིག་པུའི་རང་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་ཟློག་གོ། །དོན་དུ་ན་མི་རྟག་པ་ དུ་མིའི་རང་བཞིན་ལ་བདག་རྟག་པ་གཅིག་པུར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དེ་དངོས་སུ་གང་ལ་ལྟ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་སྟེ། གང་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་བར་དུ་ལྔའོ། །རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་མི་རྟག་པ་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་ཡིན་ན། རང་གི་ རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ནི་བདག་ཏུ་ངེས་པར་འཛིན་ཅིང་ལྟ།གཞན་གྱི་རྒྱུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ནི་བདག་གིར་ངེས་པར་འཛིན་ཅིང་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་གཟུགས་དང་ ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་།འདུ་བྱེད་ལ་ནི་བདག་གིར་ལྟ་སྟེ། དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།

色界和无色界的贪欲以及无明等烦恼，并非向外贪求欲妙，而是向内观照，这些烦恼也不会成为杀生等其他不善业的因，所以不称为不善根。色界和无色界的一切烦恼称为不可记。
为了说明见的自性，问道：'什么是见？'即是问见的自性和特征是什么。以智慧分别思维观察某事物的特征，称为见。
见有三种：世间正见、无漏见和有烦恼见。其中，认为业果存在、今生存在、来世存在的见解称为世间正见。圣者观察人法无我的见解称为无漏见。外道观察我是常等的见解称为有烦恼见。此处是说明烦恼的场合，不涉及世间正见和无漏见。
为了说明有烦恼见的五种，说道：'五见即是：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见和戒禁取见。'这五种见虽然本质上都是烦恼性质，但由于所缘对象的不同而安立为五种见。
这些见所缘的对象是五蕴。萨迦耶见观察五蕴为我和我所，边执见观察五蕴为常或断，邪见观察五蕴为无，见取见观察五蕴为最胜和最上，戒禁取见观察以五蕴本身能得清净和解脱。
为了说明五见中萨迦耶见的自性，问道：'什么是萨迦耶见？'即是问萨迦耶见的自性和特征是什么。
其中，因为是会坏灭的无常法所以称为'坏'，这就遮遣了常见。因为非由法所造作而成就所以称为'聚'，这就遮遣了一性见。实际上，对无常多性的本质执著为常一的我，就称为萨迦耶见。
为了说明萨迦耶见直接观察的对象，说道：'对五取蕴执著为我或我所的如实随观，即是有烦恼的智慧。'五取蕴即是从色蕴到识蕴的五蕴。随观即是执取。
其中，五蕴是无常多性的本质，所以无我和我所，但对属于自相续的五蕴执取为我，对属于他相续的五蕴执取为我所，这就称为萨迦耶见。或者，在五蕴中对识蕴执为我，对其余色、受、想、行蕴执为我所，如此观察称为萨迦耶见。

།ཡང་ན་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་མ་གཏོགས་པར་རྟག་པ་གཅིག་པུ་ཞིག་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་ལ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་བདག་དེའི་རྟེན་ནམ་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས་ཕུང་པོ་ནི་ བདག་དེའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟར་རྨོངས་པ་ཉོན་མོངས་པའམ་གཏི་མུག་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་འབྱུང་གི་གཏི་མུག་མེད་ཅིང་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མི་འབྱུང་བས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ ལྟ་བ་འདི་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པ་དང་།བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པས། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ། བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་འདི། །བདག་དང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ ལྔ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བར་ཅི་མངོན།ལན་དུ། མདོ་ལས་འབྱུང་བས་ན་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་འདི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་ལ་ལྟ་བར་མངོན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ངམ་བྲམ་ཟེའམ་གང་སུ་དག་བདག་དང་བདག་གིར་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་ཉིད་ལ་ལྟའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།འདིའི་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་བྱེད་པ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་བྱུང་བར་གྱུར་ན། དེའི་རྒྱུས་མཐར་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྟ་བ་གཞན་ཡང་འབྱུང་བས་ན་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་བྱེད་པའོ། །མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའི་རང་ བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྟག་པའམ་ཆད་པར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་སྟེ། གང་ཤེས་རབ་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་སྦྱར་ཏེ། རྟག་པའམ་ཆད་པར་ལྟ་བ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་དམིགས་ནས་འབྱུང་བས་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་སྦྱར་ ཏེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་རྒྱུས་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་ལྟ་བ་འབྱུང་བས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་སྟེ་། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་བལྟས་པ་དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེར་ཟུག་ལ་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་སྦྲུལ་གྱི་གསོབ་ བོར་བ་བཞིན་དུ་ལུས་བོར་ནས་བདག་དེ་ཡོད་པར་ལྟ་བའོ།།ཆད་པར་ལྟ་བ་ནི་ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་འཕོ་བ་ན་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་བོར་བར་ཟད་ཀྱི། བདག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་རྟག་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཞིག་པའམ་ཤི་བ་མེད་ཅིང་ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་སོ་ཞེས་ལྟ་བ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བའོ། །དཔེར་ན་ཤིང་མེས་ཚིག་ ནས་ཐལ་བར་གྱུར་པ་སླར་ཤིང་དུ་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་འདིར་ཤི་ཕན་ཆད་རྒྱུན་ཆད་དེ་ཕུང་པོ་གཞན་ལེན་པ་མེད་དོ་ཞེས་ལྟ་བ་ནི་ཆད་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ངེས་པར་འཛིན་ཅིང་དེ་ལྟར་རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཏི་མུག་དང་ལྡན་ཞིང་ རྨོངས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་འབྱུང་གི།།གཏི་མུག་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་ལ་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་མི་འབྱུང་བས་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བ་འདི་ཡང་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་དང་རྟག་ཆད་མེད་པའི་ཆོས་ལ་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་ པས་ན་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་དབུ་མའི་ལམ་ནས་འབྱུང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་དབུ་མའི་ལམ་ནི་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་འཛིན་པ་རྣམས་སྤངས་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་སྟེ། དབུ་མའི་ལམ་དེས་འཁོར་བ་ནས་བྱུང་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ ལམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་དབུ་མའི་ལམ་ནས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།རྟག་པ་དང་ཆད་པར་བལྟས་ན་དབུ་མའི་ལམ་དེ་རྟོག་པར་མི་འགྱུར་བས་ན་དབུ་མའི་ལམ་ནས་འབྱུང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའོ། །ལོག་པའི་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལོག་པའི་ལྟ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལོག་པའི་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

或者说，所谓'我'是除五蕴之外的一个常住独一的存在，而五蕴是作为那个'我'的所依或住处，因此五蕴是那个'我'的五蕴，这就是所谓的萨迦耶见。如是，对于具有愚痴烦恼或无明的人会生起我见和我所见，而对于无明且具有智慧的人则不会生起我见和我所见的烦恼，因此这个萨迦耶见是具有无明的，
由于在无我处执著为我，因具有颠倒见解，所以称为染污慧。有人问：这个我见和我所见，并非是见有我和事物，而是对五取蕴见为我和我所，这如何显现？答：因经中所说，所以这个我见和我所见显然是对五取蕴本身的见解。经中也说：'凡是沙门、婆罗门或任何人随见随观我和我所的人，都是在观察这五取蕴。'
此见的作用也是作为一切见的所依，即当生起萨迦耶见时，由此因缘也会生起边执见等其他见解，因此作为一切见的所依。为了说明边执见的自性，问：什么是边执见？即问边执见的自性和特征是什么？对此回答：依彼等而如实随见为常或断，即是染污慧。
'彼等'之词是与五取蕴相连，因为常见或断见也是缘五取蕴而生起，所以说'依彼等'。或者'彼等'之词是与萨迦耶见相连，因为由萨迦耶见之因而生起常见和断见，所以说'依彼等'，即指由萨迦耶见而对五蕴见为我和我所。
其中'常'是指恒常，如同蛇蜕掉皮一样，认为舍弃身体后那个'我'仍然存在。断见则认为从一世转生到另一世时只是舍弃了五蕴而已，而所谓的'我'是常住的，认为它没有毁灭或死亡而是恒常存在，这就是常见。
譬如木材被火烧成灰后不会再变回木材一样，认为死后便断灭，不再取得其他五蕴，这就是所谓的断见。'如实随见'是指如此确定、如此思维观察的意思。
对于具有无明和愚痴的人会生起常见和断见，而对于无无明的智者则不会生起常见和断见，因此这个常见和断见也是具有无明的，由于对无常断的法颠倒执著为常断，所以称为染污慧。
其作用也是对从中道而出造成障碍。其中中道是指舍弃执著常断，了知缘起，由这个中道从轮回中出离而获得涅槃之道，所以称为从中道而出。若见为常断则不能证悟彼中道，因此对从中道而出造成障碍。
为了说明邪见的自性，问：什么是邪见？即问邪见的自性和特征是什么？

།དེའི་ལན་དུ་རྒྱུའམ་འབྲས་བུའམ་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པ་སྟེ། གང་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐུར་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པའམ། འབྲས་བུ ལ་སྐུར་པའམ།བྱེད་པ་ལ་སྐུར་ཞེས་ཚིག་རེ་རེ་དང་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་མེད། སྦྱིན་སྲེག་མེད། ལས་ལེགས་པར་བྱས་པ་མེད། ལས་ཉེས་པར་བྱས་བ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་བའོ། །ལས་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་ བ་ཞེས་བྱའོ།།འཇིག་རྟེན་འདི་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད། ཕ་མེད། མ་མེད། སེམས་ཅན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པ་སྟེ། དེ་ལ་བྱེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །བྱེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་དང་། ས་བོན་འཇོག་པར་ བྱེད་པ་དང་།མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚེ་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚེ་ཕྱི་མར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་འདི་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕྱི་མ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བས་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པའོ། །ས་བོན་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་ཕའི་ཁུ་བ་དང་མའི་མི་གཙང་བ་འཇོག་པར་བྱེད་པ་སྟེ།ཕ་མེད་མ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བས་ནི་ས་བོན་འཇོག་པར་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པའོ། །མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་གང་དག་པདྨོ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པའམ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་འཕོས་པ་སྟེ། སེམས་ ཅན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བས་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པའོ།།འཇིག་རྟེན་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ཆུད་ཟ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བྱེད་པ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ལྟ་བ་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ལ་སྐུར་པ་སྟེ།ཀུན་འབྱུང་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པའོ། །ལམ་མེད་ཅེས་ཟེར་བ་ནི་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པའོ། །འགོག་པ་མེད་ཅེས་ཟེར་བ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པའོ། །ཡང་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་ འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དུ་གཞག་གོ།།དེ་ལ་མ་རིག་པ་དང་སྲེད་པ་དང་ལེན་པ་གསུམ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གཞག་སྟེ། དེ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྐུར་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིང་དང་གཟུགས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་ པ་དང་ཚོར་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དང་བདུན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཡན་ལག་སྟེ།དེ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྐུར་པའོ། །འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་སྟེ། དེ་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་བྱེད་པ་ལ་སྐུར་པའོ། །མ་རིག་པ་འགགས་ན་རིག་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན་དེ་དག་མེད་ཅེས་ སྨྲ་བ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ།།མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་པ་ནས། སྐྱེ་བ་འགགས་པས་རྒ་ཤི་འགག་པའི་བར་དུ་མ་རིག་པ་འགགས་ན་རིག་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དེ་དག་མེད་ཅེས་སྨྲ་བ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་འཇིག་པར་བྱེད་པའོ། །གཏི་མུག་དང་ ལྡན་ཞིང་རྨོངས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་འབྱུང་གི།།རྨོངས་པ་མེད་ཅིང་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པ་མི་འབྱུང་བས་ལོག་པའི་ལྟ་བ་འདི་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་དང་ཡོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་མེད་དོ་ཞེས་ཕྱིན་ཅི་ ལོག་ཏུ་བཟུང་བས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།

对此回答说明否认因或果或作用而毁坏实有之法，即所谓'有分别烦恼慧'。'否认'一词分别与因否认、果否认、作用否认各词相配。其中说'无布施、无供养、无善业、无恶业'是否认因。说'无此等业的苦乐果报'是否认果。说'无此世间、无他世间、无父、无母、无化生有情'是否认作用。其中作用又有三种。三种作用是：往他世之作用、置种子之作用、结生相续之作用。往他世之作用是从此世死亡转生后世，说'无此世间、无他世间'即是否认往他世之作用。置种子之作用是安置父精母血身体之因，说'无父无母'即是否认置种子之作用。结生相续之作用是指有情于莲花等中化生，或识转入母胎，说'无化生有情'即是否认结生相续之作用。
说'世间无阿罗汉'是毁坏实有之法。如是否认业、果、作用及阿罗汉等，称为邪见。或者否认四圣谛，说'无集'是否认因，说'无苦'是否认果，说'无道'是否认作用，说'无灭'是毁坏实有之法。或者十二缘起支安立为烦恼、业、苦三类。
其中无明、爱、取三者安立为烦恼支，说'无此'是否认因。识、名色、六处、触、受、生、老死七者是苦支，说'无此'是否认果。行与有二者是业支，说'无此'是否认作用。无明灭则生明，说'无此等'是毁坏实有之法。从无明灭则行灭乃至生灭则老死灭，无明灭则生明，说'无此等'是毁坏实有之法。
具愚痴及无明者会生起'一切皆无'的诽谤，而无愚痴具慧者不会生起'一切皆无'的诽谤，故此邪见因具愚痴及对实有诸法执持颠倒见解而具颠倒，故称为'有分别烦恼慧'。

།སྨྲས་པ། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་ཡང་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པ་ཡང་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་མེད་པ་ལ་རྟག་པ་དང་ ཆད་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་བས་ན་ལྟ་བ་ལྔ་ཆར་ཡང་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མེད་པར་ལྟ་བ་འབའ་ཞིག་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བཏགས་པ་ལྟ་བ་གཞན་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་མི་བྱ།སྨྲས་པ། ཤིན་ཏུ་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྡིག་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ བ་འགའ་ཞིག་ལ་ལྟ་བ་འབའ་ཞིག་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟ་བ་གཞན་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་མར་གྱི་དྲི་མི་ཞིམ་པ་དང་གདོལ་བུ་སྡིག་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་མར་ཀུན་ཀྱང་དྲི་མི་ཞིམ་པ་ཡིན་མོད་ཀྱི་གང་ལྷག་པར་དྲི་མི་ཞིམ་པ་དེ་ལ་མར་དྲི་མི་ཞིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གདོལ་བུ་ཀུན་ཀྱང་སྡིག་པའི་ལས་ཅན་ཡིན་མོད་ཀྱི་གང་ལྷག་པར་གཞན་པས་གསད་གཅད་ལ་དགའ་བའི་གདོལ་བུ་ལ་གདོལ་བུ་སྡིག་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་གཞན་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་མེད་པར་སྐུར་པ་མི་འདེབས་ཤིང་དེ་ལས་ལྷག་པར་བདག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པའི རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་པས་ཤིན་ཏུ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་ཤིན་ཏུ་སྡིག་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་བས་ལྟ་བ་གཞན་ལ་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་མ་བཏགས་ཀྱི།ཐམས་ཅད་མེད་པར་ལྟ་བ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པས་ཤིན་ཏུ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་ལོག་པ་སྡིག་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བཏགས་སོ། །འདིའི་ལས་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་ཅིང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་སྐྱེད་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་སྐྱེས་ན་སྔོན་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ལ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས ཅད་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ལྟ་བ་བསྙེམས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལྟ་བ་བསྙེམས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ། ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། དེའི་གནས་ཕུང་པོ་ རྣམས་ལ་མཆོག་དམ་པ་གཙོ་བོར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་སྟེ།གང་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོང་གོང་དུ་བཤད་པའི་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་སྟེ་གསུམ་མོ། །དེའི་གནས་ ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་དམིགས་པ་ལས་འབྱུང་བས་ལྟ་བ་གསུམ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་དེའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་དང་དམ་པ་དང་གཙོ་བོའི་དོན་གསུམ་དོན་གཅིག་ཏུ་འདྲ་མོད་ཀྱི་གཅིག་གིས་གཅིག་བཤད་ པ་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་མཆོག་ཅེ་ན། དམ་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གོ། །ཅི་ལྟར་དམ་པ་ཞེ་ན། གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་དམ་པའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ནི་འདི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པའོ། །དོན་དུ་ན་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་ འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བ་གསུམ་ལ་ལྟ་བ་འདི་དག་ནི་མཆོག་དམ་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སེམས་ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། ལྟ་བ་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་གནས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་མཆོག་དམ་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ལ་ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་ཞེས་ བྱའོ།།རྨོངས་པ་དང་བཅས་ཤིང་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པ་གསུམ་དང་། དེའི་གནས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་མཆོག་དང་དམ་པར་འཛིན་པ་འབྱུང་གི། །རྨོངས་པ་མེད་ཅིང་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ངན་པ་དང་། དེའི་གནས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་མཆོག་དང་དམ་པར་འཛིན་པ་མི་འབྱུང་བས་ལྟ་ བ་བསྙེམས་པ་འདི་ཡང་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་དང་།མཆོག་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལ་མཆོག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།

问道：虽然萨迦耶见是在无我和无我所的情况下颠倒执著为我和我所的见解，边执见也是在无常和无断的情况下颠倒执著为常和断的见解，所以五见都是邪见，为什么只称无见为邪见而不称其他见解为邪见？
答道：因为极为邪见且成为大罪业因缘的某些见解才单独称为邪见，其他见解则不称为邪见。比如说'臭酥油'和'恶屠夫'一样。就像所有酥油都是有臭味的，但特别臭的那种才称为臭酥油；所有屠夫都造作罪业，但特别喜欢杀害他人的屠夫才称为恶屠夫。同样，虽然其他见解也是邪见，但它们不否定五蕴的存在，而是过分增益我等的存在，所以既不是极为邪见，也不是大罪业的因缘，因此不称为邪见。
而这无见则是以'一切皆无'的方式否定一切，是极为邪见，且成为大罪业的因缘，所以称为邪见。它的业用是能断善根、生长不善根。因为生起邪见时，过去所积累的一切善根都会消失，一切不善根都会增长广大。
为了说明见慢的自性，问道：'什么是见慢？'即问见慢的自性和特征是什么。
回答：就是对这三种见解以及它们所依的诸蕴执著为最胜、最上、最主要，这是染污慧。所谓三种见解，即前面所说的萨迦耶见、边执见和邪见三种。'它们所依的诸蕴'是指这三见都缘于五蕴而生起，因为五蕴是三见生起的因，所以五蕴称为它们的所依。
最胜、最上、最主要三词义虽然相同，但可以理解为互相解释：为什么是最胜？因为是最上。为什么是最上？因为是最主要。'如实随观'是指确定执著'唯此为真'。
实际上，见慢就是对萨迦耶见、边执见、邪见三种见解确定执著为'这些见解是最胜最上最主要的'，以及对这些见解生起所依的五蕴也确定执著为'这些五蕴是最胜最上最主要的'。
具有愚痴和无明的人才会执著三种恶见及其所依的五蕴为最胜最上，无愚痴的智者则不会对恶见及其所依的五蕴执著为最胜最上。因此，这种见慢也是具有无明，对非最胜法颠倒执著为最胜，所以称为染污慧。

།དེའི་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་འཇིག་ ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་ལོག་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་གཟུང་བས་དེ་མི་གཏོང་བར་བྱེད་པས་ན་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་གང་ ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེའི་གནས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དག་པ་དང་གྲོལ་བ་དང་། འབྱུང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ སྟེ།གང་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱེད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །མགོ་བྲེགས་པ་དང་། སྒྲེན་མོར་འཕྱན་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཆ་ལུགས་འཛིན་པ་དང་། ཁ་ཟས་གཅོད་པ་དང་། བ་ལང་དང་ཁྱི་ལ་ སོགས་པའི་སྤྱོད་ལམ་འཛིན་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་སོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་པས་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་དེའི་གནས་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེའི་གནས་ཀྱི་ ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པ་བྱས་པའི་ལས་སྦྱོང་ཞིང་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་ཕུང་པོ་འདིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་བཅིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་གྲོལ་བར་ ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་དེའི་གནས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འདིས་འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་འབྱུང་བར་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། དེའི་གནས་ ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བ་ལས་འབྱུང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འཐོབ་པོ་ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཏི་མུག་དང་ལྡན་ཞིང་རྨོངས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་གྱིས་ཐར་བར་འགྱུར་ཞེས་འཛིན་པ་འབྱུང་གི་ རྨོངས་པ་མེད་ཅིང་ཤེས་རབ་རྣམས་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་གྱིས་ཐར་པར་འགྱུར་ཞེས་འཛིན་པ་མི་འབྱུང་བས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་འདི་གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་གསུང་རབ་ ཀྱི་གཞུང་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་ཏེ་ཤེས་རབ་བསྐྱེད་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པས།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་དག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ཞེས་བྱ། སྨྲས་པ། ཡང་དག་པའི་ ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཐར་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ཞེས་མི་བྱའི། །འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བའམ། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའམ་ལོག་པར་ལྟ་བས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཐར་པའི་ རྒྱུར་མི་འགྱུར་གྱི་བཅིངས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདིའི་ལས་ཀྱང་ལུས་ཤ་ཐང་ཆད་པའི་འབྲས་བུ་དོན་མེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལྟ་བ་ལོག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྲུངས་ཀྱང་ཐར་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བས་ན་ལུས་ ཤ་ཐང་ཆད་པའི་འབྲས་བུ་དོན་མེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྟ་བ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལས་ལྟ་བ་དུ་ཞིག་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རང་བཞིན། ལྟ་བ་དུ་ཞིག་ནི་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་རང་བཞིན་ཞེ་ན། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་མཐར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ལས་རྟག་པར་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ དང་བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་རྣམས་ནི་སྒྲོ་འདོགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ།

其业也是对恶见产生执著的所依，对恶见产生执著是指由于执著身见、边见和邪见为功德而不舍弃，故成为对恶见产生执著的所依。为了说明戒禁取的自性，问道：'何为戒禁取？'即问何为戒禁取的自性与相。
对此回答：'于戒、禁行及其所依诸蕴，执为清净、解脱及出离，是为染污慧。'其中，远离杀生等不善业即是戒律。剃发、裸行等身体形相，以及断食、效仿牛狗等行为即是禁行。
戒与禁行也是依于五蕴而生，因为戒禁取生起的因是五蕴，故五蕴称为其所依。依于戒、禁行及其所依蕴，认为能净除杀生等罪业，此即是随观清净。
认为以此戒、禁行和五蕴能解脱贪等烦恼的束缚，此即是随观解脱。认为以此戒、禁行及其所依蕴能出离轮回获得涅槃之道，此即是随观出离。
实际上，依于戒、禁行及其所依蕴而执著能出离轮回获得涅槃，即称为戒禁取。对于具有愚痴和无明者会生起仅依戒律和禁行即能解脱的执著，而对于无愚痴具慧者则不会生起仅依戒律和禁行即能解脱的执著，因此此戒禁取具有愚痴，故称为染污慧。
问：世尊经典中说依戒修定生慧而得解脱，既然戒律和禁行是清净之因，为何称为戒禁取？答：具有正见的戒律和禁行能成为解脱之因，故不称为戒禁取；而为身见、边见或邪见所摄持的戒律和禁行不能成为解脱之因，反而成为束缚之因，故称为戒禁取。
其业也是使身体疲惫的果报无义，即虽持守具有邪见的戒律和禁行也不能获得解脱，故称为使身体疲惫的果报无义。
问：此五见中，几见是增益性质，几见是损减性质？答：身见、边见中的常见、见取见和戒禁取是增益性质。

།ལོག་པའི་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པ་ལས་ཆད་པར་ལྟ་བ་ནི་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཐེ་ཚོམ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།ལན་དུ། བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཡིད་གཉིས་ཟ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་བཞིའོ། །སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། །ཡིད་གཉིས་ཟ་བ་ནི་ལམ་ཁ་བྲག་དང་རྩཝའི་ མི་ལ་བློ་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་གང་བློ་གཉིས་སུ་འཇུག་པའོ།།དཔེར་ན་ལམ་ཁ་བྲག་ཏུ་འདུག་པ་ལས་མ་དུ་རའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་འཇུག་པའི་ལམ་འདི་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་འདི་མིན་ཞེས་བློ་ཡིད་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་པ་དང་། རྩཝའི་མི་ལ་འདི་ནི་རྩཝའི་མི་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་མི་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཞེས་ ཡིད་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་།བདེན་པ་དང་དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལ་དེ་དག་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བློ་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་པ་དང་། འོན་ཏེ་མེད་པ་ཡིན་ཞེས་བློ་གཉིས་སུ་འཇུག་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ལས་ཀྱང་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་མི་ འཇུག་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ།ཐེ་ཚོམ་ཡོད་ན་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་རྒྱུན་དུ་འཇུག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དང་ལས་བསྟན་ནས། ད་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་ལས་དུ་ཞིག་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ལ། དུ་ཞིག་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡང་ ཡིན་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་དག་གཞན་ལ་མཉན་ནས་འཕྲལ་དུ་བསམས་ཏེ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་བའི་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེས་ཡོད་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ལན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ལས་ལྟ་བ་ འོག་མ་གསུམ་དང་།ཐེ་ཚོམ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་སྟེ། དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལྟ་བ་འོག་མ་ གསུམ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ།འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་དང་ལྔ་ལས་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་བསྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་བསྙེམས་པ་གསུམ་ལ་ནི་ལྟ་བ་འོག་མ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ལྟ་བ་དེ་གསུམ་ཡང་གཞན་ནས་གཙུག་ལག་མཉན་ནས་འཕྲལ་དུ་བསམས་པ་ལས་འབྱུང་བས་ན་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེ་ཚོམ་ཡང་གཞན་ལ་གཙུག་ལག་མཉན་ནས་འཕྲལ་དུ་བསམས་པ ལས་འབྱུང་བས་ན་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྷག་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལྟ་བ་གསུམ་དང་ཐེ་ཚོམ་བཤད་པའི་ལྷག་མ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ ལྟ་བ་རྣམས་ཏེ།དེ་དག་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡོད་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པའི་འདོད་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ནི། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ལས་གཙུག་ལག་ཐོས་ནས་འཕྲལ་དུ་བསམས་ནས་སྐྱེས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་རྣམས་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲུག བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་མོད་ཀྱི། རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་ལྟ་བས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་གི་ ཤས་ལས་འབྱུང་བས་ན་དེ་དག་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།

邪见和边执见中的断见是诽谤的本质。为了说明疑惑的本质，问道：'什么是疑惑？'即是在问疑惑的本质和特征是什么。
回答说：'对于诸如四谛等产生犹豫不决。'四谛即是苦谛等四谛。'等'字包含业果和三宝等。犹豫不决就像在岔路口和木人前产生两种想法一样。
比如在岔路口时，对'这是否是通往摩度罗城的道路'产生疑惑；或者对木人产生'这是木人还是真人'的疑惑。同样，对业果、四谛和三宝等产生'是否存在'的疑惑，这就叫做疑惑。
疑惑的作用是成为不入善法的因缘，因为有疑惑就不会持续行善。说明了六烦恼的本质和作用后，现在应当分析：六烦恼中哪些仅是分别起，哪些既是俱生又是分别起？
从他人处听闻后当下思维而生起的称为分别起。从无始轮回以来自然而有的称为俱生。
回答说：'在这些烦恼中，后三种见和疑是分别起。'这些烦恼是指贪欲、嗔恚、我慢、无明、见和疑这六种。
所谓'后三种见'是指在五种见（萨迦耶见、边执见、邪见、见取见、戒禁取见）中的邪见、见取见和戒禁取见这三种。这三种见是从听闻他人的论典后当下思维而生起的，所以称为分别起。
疑也是从听闻他人的论典后当下思维而生起的，所以称为分别起。
'其余的既是俱生又是分别起'中，除了上述三种见和疑之外的其余烦恼是指贪欲、嗔恚、无明、我慢、萨迦耶见和边执见。这些既有俱生的也有分别起的。
其中，从无始轮回以来自然存在的贪欲、嗔恚、无明、我慢、萨迦耶见和边执见称为俱生。从听闻他人论典后当下思维而生起的贪欲、嗔恚、无明、我慢、萨迦耶见和边执见称为分别起。
六烦恼已经说完。现在要说明随烦恼。对此，声闻毗婆沙师认为随烦恼也是实有的，但唯识宗认为随烦恼是从六烦恼的支分而生，所以应当了知它们仅是假有而非实有。

།ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁྲོ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཁྲོ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་འཕྲལ་དུ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་གནས་ཏེ་གང་ སེམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱེད་པ་བཟུང་བས་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་གནོད་པ་བྱས་པ་དགག་པ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཉིད་ན་གནོད་པར་བྱས་པ་ལ་བྱའོ། །གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པས་མི་དབེན་ པ་དང་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱས་པའོ།།གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱས་པ་དང་། ཕྲད་པར་བྱས་པའོ། །གང་སེམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པས་འཕྲལ་དུ་གནོད་པར་བྱས་པ་དང་ཕྲད་ནས་སེམས་ཅན་དང་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་གང་ སེམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱ་བར་སེམས་པ་སྟེ།དེ་ནི་ཁྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྨོས་པས་ལུས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་བཀག་པ་ཡིན་ཏེ། ལུས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཁྲོ་བའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ན་དེ་ལ་ཁྲོ་བ་ཞེས་མི་བྱའོ། །ཁྲོ་བ་འདི་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཤས་ ལས་འབྱུང་བས་ན་བཏགས་པར་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ལས་ནི་དབྱིག་པས་རྡེག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། ཁྲོ་བ་བྱུང་ནས་སེམས་ཅན་ལ་བརྡེག་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་། ཁོན་དུ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཁོན་དུ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་མདུད་པར་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དང་པོར་མི་དབེན་པའམ་གནོད་པར་བྱས་པ་དང་ཕྲད་དོ། །དེ་ནས ཁྲོས་སོ།།དེ་ནས་ཁྲོ་བའི་འོག་ཏུ་འདིས་བདག་ལ་གནོད་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱས་པས་ལན་མ་ལོན་བར་དུ་མི་གཏོང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཞེ་སྡང་གི་བསམ་པ་རྒྱུན་དུ་སེམས་ལ་འཇོག་ཅིང་མདུད་པར་འཛིན་པ་མི་གཏོང་བ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་འདིས་བདག་ལ་གནོད་པ་སྔོན་བྱས། ད་ལྟར་ བྱེད།ཕྱིས་བྱེད་པར་འགྱུར། འདིས་བདག་གི་མཛའ་བོ་ལ་གནོད་པ་སྔོན་བྱས། ད་ལྟར་བྱེད། ཕྱིས་བྱེད་པར་འགྱུར། འདིས་བདག་གི་དགྲ་ལ་སྔོན་ཕན་བཏགས། ད་ལྟར་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད། ཕྱིས་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པས་འདི་ལ་གནོད་པར་མི་བྱ་བར་མི་གཏོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཞེ་ སྡང་གི་བསམ་པ་རྒྱུན་དུ་མི་གཏོང་བ་ནི་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་མི་བཟོད་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། གནོད་པར་བྱེད་པས་ཇི་བྱས་ཀྱང་མི་བཟོད་ཅིང་ཕྱིས་དེ་ལ་གནོད་པར་ བྱེད་པར་འདོད་པས་ན་དེའི་ལས་ནི་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཆབ་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཆབ་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འཆབ་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བར་མཁྱུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡིག་པའི་ལས་བྱས་པའོ། །མཁན་པོའམ་སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པས་གླེང་བའོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པའི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་། འཇིགས་པའི་ཕྱིར་སྨྲ་བ་ཡིན་པ་ལ་འདིས་སྡིག་པ་མ་བཤགས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི རྒྱུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལ་ཕན་པར་འདོད་པ་དེས་མང་པོའི་མདུན་དུ་མི་གླེང་པར་སྐབས་སུ་བབ་པར་བྱས་ནས།ཁྱོད་ཀྱི་སྡིག་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱས་ཀྱི་ཤོགས་ཤིག་ཅེས་བྱས་པ་དང་སྡིག་པ་མ་བཤགས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བར་མི་ཤེས་པའི་གཏི་མུག་གི་དབང་དུ་སོང་ནས་བདག་གིས་སྡིག་པ་མ་ བྱས་སོ་ཞེས་ནས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་བྱས་པ་མཁྱུད་ཅིང་བསྙོན་པ་ནི་འཆབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། འགྱོད་པ་དང་མི་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ཆོས་ཉིད་ ཀྱིས་གང་གིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པ་དེ་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།

为了显示忿怒的本质，问道：'什么是忿怒？'即是问忿怒的本质和特征是什么。作为回答说：'对当下造成伤害之事而住，即是心造作伤害。'说到当下造作伤害，是遮止过去和未来时造作伤害，而是指现在时造作伤害。伤害是指有情和非有情造成的不安和不乐。'而住'是指与造作伤害相遇。'心造作伤害'是指遇到有情和非有情当下造作的伤害后，对有情和非有情心想要造作伤害，这就叫做忿怒。说到心造作伤害是遮止身体造作伤害，因为身体造作伤害是忿怒的果，所以不叫做忿怒。这个忿怒也是从嗔恨的部分而生，所以应知是假立而非实有。
它的业是作为打击等的所依之业，因为生起忿怒后必定会对有情造成打击、束缚等。为了显示怨恨的本质，问道：'什么是怨恨？'即是问怨恨的本质和特征是什么。作为回答说：'执持结缚。'首先遇到不安或伤害。然后生起忿怒。之后在忿怒之后想着'此人对我造作如此伤害，在未报复之前不会放过'，而持续在心中保持嗔恨的想法，执持结缚不放，这就叫做怨恨。
或者，想着'此人过去对我造作伤害，现在造作伤害，将来会造作伤害；此人过去对我的亲友造作伤害，现在造作伤害，将来会造作伤害；此人过去对我的敌人施予恩惠，现在施予恩惠，将来会施予恩惠，所以不会放过对此人造作伤害'，而持续不断地保持嗔恨的想法，这就叫做怨恨。这也是从嗔恨的部分而生，所以应知是假立而非实有。它的业也是作为不忍的所依，因为无论造作伤害者做什么都不能忍受，而后想要对其造作伤害，所以其业叫做作为不忍的所依。
为了显示覆藏的本质，问道：'什么是覆藏？'即是问覆藏的本质和特征是什么。作为回答说：'执持自己的过失。'过失是指杀生等罪业。由亲教师或阿阇黎等人询问。不被贪欲、嗔恨和愚痴等所控制，为了怖畏而说话的人，如果此人不忏悔罪业将成为痛苦之因，想要利益他的人不在大众面前询问而是等待适当时机后说：'你造作了如此罪业，请忏悔'，而由于不知道不忏悔罪业将成为痛苦之因的愚痴所控，说'我没有造作罪业'，而执持覆藏所造作的过失，这就叫做覆藏。
这也是从愚痴的部分而生，所以应知是假立而非实有。它的业也作两种，即作为追悔和不安住的所依。依法性，任何执持过失者都会生起追悔。

།འགྱོད་པ་སྐྱེས་ནས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་བདེ་བར་གནས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །འཚིག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཚིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འཚིག་ པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། ཚིག་བརླང་པོ་ཞེར་འདེབས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཚིག་བརླང་པོ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་བཟད་པའི་ཚིག་ལ་བྱ་སྟེ། ཚིག་གང་སྨྲས་ན་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་གནད་དུ་འཕེན་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བར་འགྱུར་བའི་ཚིག་རྩུབ་པོ་ལ་ ཚིག་བརླང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།དཔེར་ན་སྦྲུལ་གདུག་པས་ཟོས་ན་ལུས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་དང་པོ་གཞན་གྱིས་གནོད་པ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་དོ། །དེ་ནས་ཁྲོས་སོ། །དེ་ནས་ཁོན་དུ་བཟུང་ངོ་། །དེ་ནས་རིགས་དང་རུས་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པའི་ཚིག་རྩུབ་པོས་གཞན་གྱི་ཞེར་འདེབས་ཤིང་གཞན་ གྱི་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པ་ནི་འཚིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་ཟད་དོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། ཚིག་ངན་པ་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། མི་བདེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པའོ། །ཚིག་ངན་འབྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་རུས་ དང་རིགས་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པའི་ཚིག་རྩུབ་པོ་འབྱིན་པར་བྱེད་པའོ།།མི་བདེ་བར་གནས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་གདུག་པར་སྨྲ་བའི་གང་ཟག་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པའི་གང་ཟག་གཞན་དག་ཀྱང་མི་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲག་དོག་གི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕྲག་དོག་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།ཕྲག་དོག་གི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ཕ་རོལ་པོའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སེམས་ཁྱད་པར་འཁྲུགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཕ་རོལ་པོའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་གཞན་གྱི་འབྱོར་པ་ལ་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གཞན་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བཀུར་སྟི་དང་ལྡན་པ་དང་། རིགས་མཐོ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ། །སེམས་ཁྱད་པར་འཁྲུགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ཀྱིས་སེམས་མི བཟོད་པར་གྱུར་པ་སྟེ།ཕ་རོལ་པོ་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་དང་། རིགས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་མཐོང་བ་དང་དེ་ལ་མི་དགའ་ཞིང་སེམས་འཁྲུག་ལ་མི་བཟོད་པ་ནི་ཕྲག་དོག་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་ཞེ་སྡང་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ལས་ནི་མི་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ་། ཕྲག་དོག་དང་ལྡན་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཡོད་པར་མཐོང་བ་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་གི་སེམས་མི་བདེ་ཞིང་འཁྲུག་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེར་སྣའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེར་སྣ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སེར་སྣའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་གིར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པ་དང་། ཕན་གདགས་པར འདོད་པས་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་བྱེད་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།བདག་གིར་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དབང་བའམ་བདག་ལ་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ། །ཆོས་ནི་གསུང་རབ་ཀྱི་དོན་དང་ཚིག་འཆད་པ་ལ་མཁས་པའོ། །ཟང་ཟིང་ནི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ལ་ སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་དོ།།མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མཆོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་། །ཕོངས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཕན་འདོགས་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་། །དགེ་འདུན་ལ་ནི་མཆོད་པ་དང་ཕན་གདགས་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གཏོང་ངོ་། །ཡེ་ཕོངས་པ་དང་དགེ་ འདུན་ལ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ནི་འདོད་པ་ལ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པ་ལ་ཡོངས་སུ་གཏོང་བ་ནི་མི་འདོད་པ་ལ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེར་སྣ་ཡོད་ན་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་གཞན་ལ་གཏོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྦྱིན་པ་མི་བྱེད་ཅིང་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན་སེར་སྣ་ནི་སྦྱིན་པ་ དང་མི་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ།

生起追悔后必定伴随不悦而住于不安。为了说明恼怒的自性，问道：'什么是恼怒？'即问恼怒的自性和特征是什么。
对此回答说：'即是粗暴言语的诽谤。'粗暴言语是指极其难忍的语言，即说出能刺伤他人要害并使其不悦的粗恶语言称为粗暴言语。
譬如被毒蛇咬伤会伤害身体一样，首先遭遇他人的伤害，然后生起愤怒，接着怀恨在心，之后以说及种姓血统等粗恶语言诽谤他人并使他人生起不悦，这就称为恼怒。
这也是从嗔恨分支而生，所以无实体而是假立的。其作用有两种：发出恶语和住于不安。发出恶语是指说出提及种姓血统等粗恶语言。
住于不安是指与说恶毒语言的那个人共处的其他人也会住于不安。为了说明嫉妒的自性，问道：'什么是嫉妒？'即问嫉妒的自性和特征是什么。
对此回答说：'对他人的圆满而心生特别烦乱。'他人的圆满是指他人的富足，即其他有情具足法衣等所得、具足礼拜等恭敬、具足高贵种姓、戒律、闻法等功德。
'心生特别烦乱'是指因嗔恨分支而心生不能忍受，见到他人具足所得、恭敬、种姓、戒律、闻法等功德时不欢喜而心生烦乱、不能忍受，这就称为嫉妒。
这也是从嗔恨分支而生，所以应知无实体而是假立的。其作用是作为住于不安的所依，因为具有嫉妒者见到他人有功德时，会使自心一直不悦而生起烦乱。
为了说明悭吝的自性，问道：'什么是悭吝？'即问悭吝的自性和特征是什么。
对此回答说：'以与布施相违的心执著。'以法和资具等供养，以欲利益而对所欲和不欲的对象遍行布施，这称为布施。
'所执著的事物'是指自己所拥有或属于自己的事物。'法'是指善于解说经典的义理和文句。'资具'是指钵盂、法衣等用具。
对佛塔等是为了供养而遍行布施。对贫穷者是为了利益而遍行布施。对僧众是为了供养和利益而遍行布施。对贫穷者和僧众布施称为对所欲者布施。
对佛等圣者布施称为对不欲者布施。若有悭吝则不行以法和资具布施他人为相的布施而成为无有，所以悭吝称为与布施相违。

།སེམས་ཀྱི་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ཀྱིས་ཆོས་གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་དང་། དངོས་པོ་གང་མི་མཁོ་བ་དང་ངན་པ་ཡང་གཞན་ལ་གཏོང་མི་ཕོད་ཅིང་ཟང་ཟིང་རྣམས་སྡུད་ པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་སེར་སྣ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ལས་འབྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ལན་ནི་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། སེར་སྣ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ཟང་ཟིང་རྣམས་སྡུད་པ་ལ་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྒྱུའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །སྒྱུ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སྒྱུའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ཕ་རོལ་པོ་སླུ་བ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་སྟོན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་གང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མི་ལྡན་མཁས་པ་མ་ཡིན་ཀྱང་ཚུལ ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་འདྲ་བའམ་མཁས་པ་དང་འདྲ་བར་གཞན་ལ་སྟོན་ཅིང་སྒྲོགས་པ་ནི་གཞན་ལ་སླུ་བའོ་།།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མི་ལྡན་པ་འདྲ་བར་བསྟན་ན་གཞན་གྱིས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་མི་སྟེར་དུ་དོགས་ནས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པས་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུས་བདག་ཚུལ་ ཁྲིམས་དང་མི་ལྡན་པར་གནས་པ་ཡིན་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་འདྲ་བར་གནས་པར་དོན་གཞན་དུ་སྟོན་ཅིང་སྒྲོགས་པ་དང་།བདག་མཁས་པ་མ་ཡིན་ཡང་མཁས་པ་འདྲ་བར་ཡང་དག་པར་དོན་མ་ཡིན་པ་སྟོན་ཅིང་སྒྲོགས་པ་ནི་སྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ཀྱིས་ཡོན་ ཏན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཀྱང་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་སྟོན་ཅིང་སྒྲོགས་པར་བྱེད་པས་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདིའི་ལས་ནི་ལོག་པར་འཚོ་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་མེད་ཀྱང་ལུས་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་ཡོན་ཏན་ཅན་འདྲ་བར་ ཚུལ་བཅོས་ནས་ཆོས་གོས་དང་མལ་སྟན་ལ་སོགས་པ་གཡོ་སྒྱུས་བཙལ་བ་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པས་ན་ལོག་པར་འཚོ་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཡོའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཡོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཡོའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་ དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། བདག་གི་ཉེས་པ་འཆབ་པའི་ཐབས་གཟུང་བ་སྟེ། སེམས་གྱ་གྱུ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་བྱས་པ་ནི་བདག་གི་ཉེས་པའོ། །བདག་གི་ཉེས་པ་འཆབ་པ་ནི་བདག་གི་ཉེས་པ་མཁྱུད་པའམ་སྦེད་པའོ། །ཚུལ་ ཅིས་ཉེས་པ་བཅབས་ཤེ་ན།ཐབས་གཟུང་བ་སྟེ། ཐབས་ཀྱིས་གཟུང་བས་ཉེས་པ་འཆབ་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐབས་གཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་མགོ་རྨོངས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེའང་གཞན་དག་གིས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉེས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་མ་བྱས་སམ་ཞེས་དྲིས་ན། བདག་མ་དུ་རའི་གྲོང་ཁྱེར་ ནས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་མཆིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་གཞན་ནས་གཞན་དུ་སྐྱོང་ཞིང་གཏམ་རླུང་སྐུར་བར་བྱེད་པའམ།སྨྲ་ན་མི་གསལ་བར་ཉེས་པ་བྱས་སམ་མ་བྱས་གཏོལ་མེད་ཅིང་ཅི་སྨྲས་གཏོལ་མེད་པར་སྨྲ་བ་ནི་གཡོ་ཞེས་བྱའོ། །གཡོ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དྲང་པོར་ མི་སེམས་ཤིང་དྲང་པོར་མི་སྨྲ་བས་ན་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་པ་དང་ཉེས་པ་བཅབས་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བར་མི་ཤེས་པའི་གཏི་མུག་གི་དབང་གིས་འབྱུང་བས་ན་འདོད་ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་ པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེའི་ལས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་ལུང་བསྒོ་བ་འཐོབ་པའི་བགེགས་བྱེད་པ་སྟེ། སུ་ཉེས་པ་འཆབ་པའི་གཡོ་དང་ཆགས་པ་དེ་ལ་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་གྱིས་ཡང་དག་པའི་ལུང་བསྒོ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་སྔར་ལུང་བསྒོ་བ་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱང་གཡོ་ཡོད་པས་ཚུལ་ བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ལོག་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་ལུང་བསྒོ་བ་ཐོབ་པའི་བགེགས་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

所谓'心的普遍执著'，是指由于贪著利养恭敬而以贪欲的部分对法衣、钵等生活资具，以及对不需要的和劣质的物品也舍不得施予他人，而积聚财物，这就称为'悭吝'。这也是由贪欲的部分所生，因此应知是无实体而是假立的。
其作用是成为不知足的所依，因为具有悭吝的人们对于积聚生活资具财物不知满足。
为显示诳的自性，问：'何为诳？'即问诳的自性和特征是什么之义。对此回答：'欺骗他人，显示不真实的义。'即自己虽不具戒律且非智者，却向他人显示似具戒律或似智者，这就是欺骗他人。
若显示似不具戒律，恐他人不予利养恭敬，因贪著利养恭敬，以贪著利养恭敬为因，自己虽住于不具戒律，却显示似具戒律而住，显示宣说为他义，以及自己虽非智者却似智者而显示宣说不真实义，这就称为'诳'。
这也是由贪欲和愚痴的部分，虽无功德却显示宣说为具功德者，因此由贪欲和愚痴的部分所生，故应知是无实体而是假立的。
其作用是成为邪命的所依，即虽无功德，却从身语方面伪装似具功德者，以诳诈求得并受用法衣卧具等，故称为成为邪命的所依。
为显示谄的自性，问：'何为谄？'即问谄的自性和特征是什么之义。
对此回答：'掩藏自己过失的方便执取，即心态迂曲。'自己所造杀生等过失是自己的过失。掩藏自己过失即遮蔽或隐藏自己的过失。
如何掩藏过失呢？执取方便，即以方便执取而掩藏过失之义。所谓执取方便即迷惑他人，如当他人问'你是否造了如此过失？'时，说'我从摩度罗城来到王舍城'等，转移话题说些风马牛不相及的话，或说话含糊不清，对于是否造过失语焉不详，说话语焉不详，这就称为'谄'。
具有谄的补特伽罗们不直心思维也不直言，故称为心态迂曲。
这也是由于贪著利养恭敬，以及不知掩藏过失会成为痛苦因的愚痴力量所生，因此由贪欲和愚痴的部分所生，故应知是无实体而是假立的。
其作用也是障碍获得正确教诫，即谁有掩藏过失的谄和贪著，和尚与阿阇黎就不予正确教诫，即使先前获得的教诫，也因有谄而非如理作意，以邪行故称为障碍获得正确教诫。

།སྨྲས་པ། འཆབ་པ་ཡང་བདག་གི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་འཆབ་པ་ཡིན་ལ་གཡོ་ཡང་རང་གི་ཉེས་པ་འཆབ་པའི་ཐབས་འཛིན་པ་ཡིན་པས་དེ་གཉི་ག་ཉེས་པ་འཆབ་པ་བྱེད་པར་ ཟད་ན་ཁྱད་པར་ཇི་ཡོད།སྨྲས་པ། འཆབ་པ་ནི་བདག་གིས་ཉེས་པ་མ་བྱས་སོ་ཞེས་དངོས་སུ་གསལ་བར་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པར་བྱེད་ཀྱི་གཡོ་ནི་དངོས་སུ་མ་བྱས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་མི་སྨྲ་བའི་ཐབས་ཀྱིས་མ་བྱས་པ་འདྲ་བར་ཉེས་པ་མཁྱུད་པར་བྱེད་པས་ན་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །རྒྱགས་པའི་རང་བཞིན་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྒྱགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྒྱགས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་ནས་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་ནི་བདག་ལ་ཡོད་པ་འབྱོར་པ་ལ་བྱ་སྟེ།རིགས་ཆེན་པོ་དང་། ལུས་ནད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་མཛེས་པ་དང་། ལང་ཚོ་དར་ལ་བབ་པ་དང་། སྟོབས་ཆེ་བ་དང་། དབང་དང་། ཕྱུག་པ་དང་། བློ་དང་། ཡིད་རྣོ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་པས་ཁྱད་ཞུགས་པར་འཕགས་ཤིང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ལ་ ནི་བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱའོ།།མིང་གིས་སྨོས་པའི་བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཞེན་ནས་གཏོང་མི་ཕོད་པ་ནི་ཆགས་པ་སྟེ། ཆགས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆགས་པ་དེས་རྒྱུ་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རབ་ཏུ་དགའ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགུ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ སམ་རློམ་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་སམ་ཡིད་བདེ་བའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དོན་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བདག་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཆགས་ཤིང་རློམ་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་རང་དབང་ མེད་པར་བྱས་ནས།ལོངས་སྤྱོད་ཚོགས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་སེམས་འཛིན་ཅིང་མི་གཏོང་གི་དགེ་བའི་སེམས་འཇུག་པའི་དབང་མེད་པར་བྱས་པ་ནི་རྒྱགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་ ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ།རྒྱགས་པའི་རྒྱུས་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་འཚེ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྣམ་པར་འཚེ་བའི་རང་ བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཅིང་བ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། བསྡིགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐོ་འཚམས་ཤིང་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ལ་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་དེ་ཡང་མིང་དུ་ན་བརྩེ་བ་མེད་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་དང་བཟོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་གསུམ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་མིང་གི རྣམ་གྲངས་སོ།།ཡང་ན་བདག་ཉིད་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་ནི་བརྩེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་ལ་སེམས་ཅན་དག་བཅིང་དུ་བཅུག་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དག་སེམས་ཅན་ལ་བཅིང་བའི་ལས་བྱེད་ པ་མཐོང་ན་དགའ་ཞིང་དེ་ལ་ལེགས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ནི་བཟོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ནི་སེམས་ཅན་ལ་སེམས་རྩུབ་པར་བྱེད་ཅིང་བཅིང་བ་དང་རྡེག་པ་ལ་སོགས་པས་ སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འཚེ་བའི་ལས་ཅན་ནོ།།ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ངོ་ཚ་མི་བྱེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་བདག་ལ་ངོ་མི་ཚའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ ཏེ།སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ཡིན་པས་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ངན་པ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱའོ།

问：隐藏和诡诈都是掩盖自己的过失，那么两者有什么区别？答：隐藏是直接明显地否认自己的过失说'我没有做'，而诡诈则是不直接说'没有做'，而是用其他方法使其看似没有做过，这就是两者的区别。
为了说明傲慢的本质，问什么是傲慢？即问傲慢的本质和特征是什么？对此回答说：对自己的圆满执著后以极其欢喜的心来执取。所谓自己的圆满是指自己所拥有的成就，即高贵的种姓、无病的身体、美丽的容貌、正值青春、大力、权势、富有、智慧、敏锐的心智等超越他人的殊胜成就，这些称为自己的圆满。
对上述所说的自己的圆满执著而舍不得放弃就是执著。'执著后'的意思是以执著为因。'以极其欢喜的心'是指具有满足的心或具有傲慢的心或具有特殊喜悦的心的意思。
为了说明这个意思，说'心的执取'，即对自己的圆满执著并带着傲慢的心，使心失去自主，只执著于受用资具而不放弃，无力生起善心，这就是傲慢。这也是从贪欲分支而来，所以应知是假立而非实有。其作用是作为一切烦恼生起的所依，因为以傲慢为因会生起六种烦恼和其他随烦恼。
为了说明损害的本质，问什么是损害？即问损害的本质和特征是什么？对此回答说：对众生进行伤害。即对众生的身体造成痛苦，为了生起不悦，用各种方式伤害众生，如捆绑、殴打、恐吓等，造成不适，这就是损害。
损害也称为无慈、无悲、无忍，这三者是损害的异名。或者，自己对众生进行捆绑等行为称为无慈；令他人对众生进行捆绑等行为称为无悲；见到他人对众生进行捆绑等行为时感到欢喜并随喜称为无忍。
这也是从嗔恨分支而来，所以应知是假立而非实有。其作用是使心对众生粗暴，以捆绑、殴打等方式损害众生。
为了说明无惭的本质，问什么是无惭？即问无惭的本质和特征是什么？对此回答说：对过失不感到惭愧。所谓过失是指杀生等恶行，因为是被佛等圣者所呵责的。

།ངོ་ཚ་ཤེས་པ་བཤད་ན་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པས་མཇལ་བརྡ་ཕྲད་སླ་བར་འགྱུར་བས་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཇེ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་བདག་ནི་ཆོ་རིགས་འདི་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་སྟེ། ཤེས་ རབ་དང་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས་ལས་ངན་པ་འདི་འདྲ་བ་བདག་གིས་བྱ་བར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བདག་ལ་བལྟས་ཏེ།སྡིག་པའི་ལས་ལ་བག་བྱེད་ཅིང་བདག་མེད་པར་མི་འཇུག་པ་ནི་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཆོ་རིགས་འདི་ལྟ་བུ་ལས་བྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་ཡོན་ཏན་འདི་ལྟ་བུ་དང་ ལྡན་པས་ལས་ངན་པ་འདི་འདྲ་བ་བདག་གིས་སྤྱད་པའི་ཆ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་ཀྱང་བདག་གིས་བདག་ཁྲེལ་བ་མེད་དེ་སྡིག་པའི་ལས་ལ་འཛེམ་པ་མེད་པར་སྤྱད་པ་ནི་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་ པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་མི་སྲིད་པས་ཡང་ན་ནི་གཏི་མུག་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། གང་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་འཛེམ་པ་མེད་པར་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ནའོ། །ཡང་ན་ནི་གཏི་མུག་དང་ཞེ་སྡང་གི་ དབང་གིས་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ།ནམ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་འཛེམ་པ་མེད་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དང་གཡོ་དང་སྒྱུ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའམ་གྲོགས་བྱེད་པའོ། །ཁྲེལ་མེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།ཁྲེལ་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཁྲེལ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་གཞན་ལ་མི་འཛེམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཁྲེལ་ཡོད་པ་སྔར་བསྟན་ན་ཁྲེལ་མེད་པ་མཇལ་ཆུང་སླ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ ཇེ་བསྟན་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་ངན་པ་འདི་དག་བྱས་ན་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་འཕྱ་བ་དང་བརྡེག་པ་དང་བཅིང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པས་དཔྱས་པ་དང་བཅིང་བ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པར་དོགས་ནས་སྡིག་པའི་ལས་ལ་མི་འཇུག་ཅིང་འཛེམ་ པ་ནི་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྡིག་པའི་ལས་འདི་དག་བྱས་ན་འཇིག་རྟེན་པས་དཔྱས་པ་དང་བཅིང་བ་དང་བརྡེག་པ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱེད་པར་འགྱུར་བར་ཤེས་ཀྱང་གཞན་གྱིས་དཔྱས་པ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པ་ལ་འཛེམ་པ་མེད་པར་སྡིག་པའི་ལས་ལ་འཇུག་པ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ ཡང་ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་དང་འདྲ་བར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདིའི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་གྲོགས་སམ་རྒྱུ་བྱེད་པའོ། །རྨུགས་པའི་རང་བཞིན་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།རྨུགས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྨུགས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ་བློང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ སེམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་ཤིང་དམིགས་པར་བྱ་བ་སེམས་ལ་གསལ་བར་འཇོག་མི་ནུས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བློང་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། པགས་པ་བངས་ན་ལྡར་བར་འགྱུར་བ་དང་འདྲ་བར་སེམས་བླུན་པའམ་ སེམས་སླུ་བའམ་སེམས་མི་གསལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བློང་བ་སྟེ།སེམས་མི་གསལ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྨུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་གྲོགས་བྱེད་པའོ།།རྒོད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྒོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྒོད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

如果讲述知耻，则容易与不知耻相对照，所以先讲知耻。对此，我出身于这样的种姓，具有这样的智慧和功德，我不应该做这样的恶业，如此观察自己，对罪业有所顾忌而不轻易行动，这就叫做知耻。
虽然知道自己出身于这样的种姓，具有这样的智慧和功德，这样的恶业不该我去做，但自己对自己却无愧，毫无顾忌地造作罪业，这就叫做不知耻。
这也是由贪欲、嗔恨和愚痴的部分而生，所以应当了知它不是实有而是假立的。
贪欲和嗔恨二者不可能同时生起，所以或者是由愚痴和贪欲的力量而生起不知耻，比如在偷盗和行淫时毫无顾忌。
或者是由愚痴和嗔恨的力量而生起不知耻，比如在杀生等行为时毫无顾忌。
它的作用也是成为六种烦恼和谄曲、虚伪等随烦恼生起的因缘或助缘。
为了说明无惭的本质，问道：'什么是无惭？'即是问无惭的本质和特征是什么。
回答说：'对过失不顾忌他人。'先讲有惭则容易对照无惭，所以先讲有惭。
对此，如果造作这些罪恶不善业，世人会讥讽、殴打、捆绑等加害，因为担心被世人讥讽、捆绑和加害，而不造作罪业并有所顾忌，这就叫做有惭。
虽然知道造作这些罪业会被世人讥讽、捆绑、殴打等加害，但对他人的讥讽和加害毫无顾忌地造作罪业，这就叫做无惭。
这也如同不知耻一样，是由贪欲、嗔恨和愚痴的部分而生，所以应当了知它不是实有而是假立的。
它的作用也是成为六种烦恼和随烦恼生起的助缘或因缘。
为了说明昏沉的本质，问道：'什么是昏沉？'即是问昏沉的本质和特征是什么。
对此回答说：'心不堪能，即迟钝。'当缘念善法时，心不能了解所缘境，不能清晰地安住于所缘，这就叫做心不堪能。
为了说明心不堪能的含义而说'迟钝'，就像皮革变硬一样，心变得愚钝或迷惑或不清明，这就是迟钝，具有心不清明的特征就叫做昏沉。
这也是由愚痴的部分而生，所以应当了知它不是实有而是假立的。
它的作用也是成为烦恼和随烦恼生起的助缘。
为了说明掉举的本质，问道：'什么是掉举？'即是问掉举的本质和特征是什么。

།དེའི་ལན་དུ། སེམས་མ་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་སེམས་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞི་གནས་དང་ ཏིང་ངེ་འཛིན་རྩེ་གཅིག་པ་ལ་བྱ་སྟེ།གང་སེམས་གཡེངས་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྩེ་གཅིག་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སེམས་མ་ཞི་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་རྒྱུ་བྱས་ནས་སྔོན་བགད་པ་དང་། རྩེད་མོ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། དེར་སེམས་འཕྲོས་ནས་སེམས་ཡེང་ཡེང་ པོར་མ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་ལ་རྒོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི། བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ནི་ཞི་གནས་དང་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་རྒོད་པ་མ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་བྱུང་ནས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན་ཞི་གནས་དང་མི་མཐུན་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།མ་དད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་དད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མ་དད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །ལན་དུ་ལས་དང་། འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་ཤིང་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ། དད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ལས་ནི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་གསུམ་མོ། །འབྲས་བུ་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་སྟེ་གཉིས་སོ། ། བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་བཞིའོ། །དཀོན་མཆོག་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དང་། དཀོན་མཆོག་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་སེམས་དང་བ་མེད་པ་ནི་མ་དད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དད་པའི་མི་མཐུན་པའི ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་བདེན་པ་དཀོན་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་།དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་སེམས་དང་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བར་ནུས། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་བསྒྲུབ་པར་ནུས་པ་ལ་གང་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་ ནི་དད་པ་ཞེས་བྱའོ།།མ་དད་པ་ནི་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་། བདེན་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་མེད་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ཅན་དུ་སེམས་དང་བ་མེད། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་འདོད་པ་མེད་པས་ན་མ་དད་པ་ནི་དད་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱའོ་། ། འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི། བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ལས་ནི་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། མ་དད་པ་ཡོད་པ་ན་མ་དད་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་མཉན་པ་དང་བསམ་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བྱེད་མི་འདོད་པས་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །ལེ་ལོའི་རང་བཞིན བསྟན་པའི་ཕྱིར།།ལེ་ལོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ལེ་ལོའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཉལ་བའི་བདེ་བ་དང་འཕྲེས་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་ ནས་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཉན་པ་དང་བསམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་བྱ་བ་ལ་སེམས་མི་སྤྲོ་ཞིང་དགེ་བའི་ལས་ལ་སེམས་འཇུག་པར་མི་འདོད་པ་ནི་ལེ་ལོ་ཞེས་བྱའོ།།བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དགེ་བའི་ལས་སྤྱད་པ་ལ་སེམས་སྤྲོ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།ལེ་ལོ་ནི་དགེ་བའི་ལས་བྱ་བ་ལ་སེམས་སྤྲོ་བ་མེད་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་བཏགས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་དགེ་བའི་ཕྱོགས་རབ་ཏུ་ སྦྱོར་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའོ།།བག་མེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བག་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། བག་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

作为对此的回答，说道'心不寂静'。其中'心寂静'是指止观和专一的禅定，心散乱是与专一禅定不相应的法，称为心不寂静。这也是由贪欲作为因，追忆过去的欢笑、游戏等，心随之散乱，使心不能安静，这种原因称为掉举。这也是由贪欲部分而生，所以没有实体，应知是假立的。它的作用是与止观不相应，因为心掉举不寂静的特征生起后，就无法获得专一的禅定，所以称为与止观不相应的所依。
为了说明不信的本质，问道'什么是不信'，即问不信的本质和特征是什么。回答说：对业、果、谛、三宝不信任且心不信仰，是与信相违背的方面。其中业有福德、非福德、不动三种特征。果有可意、不可意两种。谛即苦等四谛。三宝即佛等三宝。对业、果、谛等存在不信任，对三宝功德心不清净称为不信。
所谓与信相违背的方面是指：信是对业、果、谛、三宝等存在的信任，对三宝具德生起清净心，认为可以获得涅槃，能修成圣道而生起欲求。不信则是对业、果、谛不信任，对三宝等不认为有功德且心不清净，对涅槃和圣道无欲求，因此不信是与信相违背的方面。这也是由愚痴部分而生，所以没有实体，应知是假立的。它的作用是懈怠的所依，因为有不信时，由不信的力量而不愿听闻、思维等善行，故成为懈怠的所依。
为了说明懈怠的本质，问道'什么是懈怠'，即问懈怠的本质和特征是什么。回答说：对善法心不欢喜，是与精进相违背的方面。贪著睡眠之乐和懒散之乐，从身语意方面对听闻、思维等善行心不欢喜，不愿从事善业，这称为懈怠。
所谓与精进相违背的方面是：对行持善业心生欢喜称为精进，懈怠则是对行持善业心不欢喜，故是与精进相违背的方面。这也是由愚痴部分而生，所以没有实体，应知是假立的。它的作用也是对善法的修行造成障碍。
为了说明放逸的本质，问道'什么是放逸'，即问放逸的本质和特征是什么。

།དེའི་ལན་དུ། ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ལེ་ལོ་གང་ཡིན་པ་དག་གིས་ ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་མི་བསྲུང་བ་དང་།དགེ་བ་ལ་མི་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ལེ་ལོ་སྟེ། ཆོས་འདི་བཞིའི་དབང་དུ་བྱས་སམ་ཆོས་དེ་བཞི་ལ་གནས་ཤིང་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སེམས་ཞུགས་ པ་ལས་ནི་མི་སྲུང་མི་གློན་།དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ནི་སྒོམ་པར་མི་བྱེད་པ་ལ་བག་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་དང་ལེ་ལོ་སྟེ། ཆོས་འདི་བཞིའི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི། བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ ལས་ནི་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བ་དང་དགེ་བ་ཉམས་པར་བྱེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ།མི་དགེ་བ་ལ་སེམས་ཞུགས་པ་ལས་མ་བསྲུངས་པས་ནི་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །དྲན་པ་ཉམས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དྲན་པ་ཉམས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དྲན་པ་ཉམས་ པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། དགེ་བ་ལ་སེམས་མི་གསལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དྲན་པ་གང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་དྲན་པ་ལ་ནི། དྲན་པ་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་དགེ་བའི་སེམས་མི་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དཔེར་ན་སྦྲང་རྩི་དང་ཁར་ཟབ་ལས་གོམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱང་ཏིག་ཏ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་ཟས་རྫས་ཟ་བར་མི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། དྲན་པ་གང་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་པས་འདོད་ ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སེམས་ལ་དྲན་གྱི་དགེ་བ་སེམས་ལ་མི་གསལ་ཏེ།ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་སེམས་མི་དྲན་ཏེ། བརྗེད་པར་གྱུར་པ་ལ་ནི་དྲན་པ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་ རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདིའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། དྲན་པ་ཉམས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡུལ་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་སེམས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་ པར་གཡེང་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།རྣམ་པར་གཡེང་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་དབང་གི་ཤས་ཀྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དག་ལ་གང་སེམས་ཡེང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་།དྲི་དང་རོ་དང་རེག་གོ། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ཀྱིས་རྒྱུ་བྱས་ནས་གང་སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པའི་ཚེའམ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་སེམས་ལ་སེམས་པའི་ཚེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་ལྔའི་ཡུལ་ལ་ སེམས་འཕྲོས་པའམ་སེམས་ཡེང་བར་སོང་བ་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེའང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ན་ནི་འདོད་ ཆགས་དང་གཏི་མུག་གི་དབང་གིས་གཡེང་བ་འབྱུང་།ཡང་ན་ནི་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གིས་གཡེང་བ་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ། །འདིའི་ལས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ཏེ། འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་སེམས་ལ་སེམས་གཡེངས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཁམས་ གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་ཅིང་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

对此回答说：贪欲、嗔恨、愚痴、懈怠等烦恼，不守护心不修善法。即是说，贪欲、嗔恨、愚痴、懈怠这四法，由于处于或依止这四法而使心陷入贪等烦恼中而不加防护，对信心等善法不去修习，这就叫做放逸。这也是由贪欲、嗔恨、愚痴、懈怠四法的势力所生，所以应知是假有而非实有。
它的作用是增长不善法和损减善法的所依。由于不防护心陷入不善法中，就会增长不善法。为了说明失念的自性，问道：什么是失念？即是问失念的自性和特征是什么。
对此回答说：有烦恼的念，即对善法心不明了。所谓有烦恼的念，就是与贪欲、嗔恨、愚痴等烦恼相应的念。所谓对善法心不明了，就如同习惯于蜂蜜和糖的生物不能食用苦味等食物一样，由于念与贪等烦恼相应，只能忆念贪等境界如女人等，而不能明记善法，对正确的教诫等善法不能忆念而忘失，这就叫做失念。
这也是由愚痴的势力所生，所以应知是假有而非实有。它的作用是作为散乱的所依，因为失念者的心只趣入女人等烦恼境界。为了说明散乱的自性，问道：什么是散乱？即是问散乱的自性和特征是什么。
对此回答说：由贪欲、嗔恨、愚痴的势力而使心散于五欲功德。五欲功德是色、声、香、味、触。由贪欲、嗔恨、愚痴的势力作为因，当心一境专注于禅定或思维闻法等善法时，心散逸或飘荡于色等五欲境界，这就叫做散乱。
这也是由贪欲、嗔恨、愚痴的势力所生，所以应知是假有而非实有。其中由于贪欲和嗔恨不会同时生起，所以或者由贪欲和愚痴的力量生起散乱，或者由嗔恨和愚痴生起散乱。它的作用是障碍离贪，因为对于心散乱于五欲功德的人来说，会障碍并妨害断除三界贪欲。

།མདོ་དག་ལས་ནི་གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བཤད་དོ་། །གཡེང་བ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཡེང་བ་དང་། ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བ་དང་། ནང་དུ་གཡེང་བ་དང་། མཚན་མའི་གཡེང་བ་དང་། གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཡེང་བ་དང་། ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གཡེང་བ་དང་། དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་ལ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཡེང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ནང་དུ རྩེ་གཅིག་པར་འཇོག་མི་ནུས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དགེ་བའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་པའི་ཚེ་འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་སེམས་འཕྲོས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་སེམས་རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པའི་དབང་དུ་བཏང་བ་ནི་ནང་དུ་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཏིང་ངེ་ འཛིན་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བསྒོམས་ན་གཞན་དག་གིས་བདག་ལ་ཡོན་ཏན་ཅན་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དགེ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ནི་མཚན་མའི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམས་པའི་ཚེ་བདག་དང་བདག་གིར་རྟོག་པ་འབྱུང་བ་ནི་གནས་ངན་ལེན་གྱི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྔར་ཏིང་ངེ་ འཛིན་གཅིག་བསྒོམས་བསྒོམས་པ་ལས་དེའི་འོག་ཏུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གཡེང་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདིར་གཡེང་བ་དྲུག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཡེང་བ་འབའ་ཞིག་བཤད་མོད་ཀྱི། གཡེང་བ་གཞན་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཤེས་ བཞིན་མེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར།ཤེས་བཞིན་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཤེས་བཞིན་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ཉོན་མོངས་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་སྟེ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་རྒྱུ་བ་རྣམས་ལ་དབང་མེད་པར་སྤྱོད་པའོ་ཞེས་ བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཤེས་རབ་གང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་དང་འདྲེས་པའི་ཤེས་རབ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་རབ་ཏུ་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་པས་ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འགྲོ་འདུག་ལྡང་ཉལ་དང་། ངག་གི་སྤྱོད་པ་སྨྲ་བ་དང་མི་སྨྲ་བར་བྱ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བསམ་པ་དང་མི་བསམ་པར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་བདག་ད་ལྟར་འདི་བྱེད་ཅིང་འདུག་གོ་ཞེས་མི་ཤེས་པ་དང་། བྱ་བ་དང་མི་བྱ་བའི་དམིགས་མི་ཤེས་པ་ན་ཤེས་བཞིན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདིའི་ལས་ཀྱང་ཉེས་པ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བྱ་བ་དང་མི་བྱ་བ་མི་ཤེས་པས་རྟག་ཏུ་སྐྱོན་དང་ལྟུང་བ་ཤ་སྟག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བཞི་ནི་གཞན་དུ་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་འགྱོད་ པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འགྱོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འགྱོད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་བྱས་པ་མཚར་བྱས་ཤེའམ། མ་ལེགས་པ་ཞེས་བྱས་ སོ་ཞེས་ཕྱིས་ཡིད་ལ་གདུང་ཞིང་ཡིད་ལ་གཅགས་པ་དང་།སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་བྱས་པ་མཚར་བྱས་སོ་ཞེའམ་། མ་ལེགས་པ་ནི་བྱས་སོ་ཞེས་ཕྱིས་མི་དགའ་ཞིང་ཡིད་ལ་གཅགས་པའམ། བཙེམ་དྲུབ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱས་པ་མཚར་བྱས་ཤེའམ་མ་བྱས་པ་མཚར་བྱས་སོ་ཞེས་ཕྱིས་ ཡིད་ལ་གདུང་ཞིང་ཡིད་ལ་གཅགས་པ་ལ་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འགྱོད་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་བྱས་པ་ལ་དགེ་བ་བྱས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེའམ། ཉེས་པ་ཞིག་བྱས་ཞེས་འགྱོད་ པ་ནི་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བའོ།།ཡང་ན་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མི་དགེ་བ་མ་བྱས་པར་མ་ལེགས་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེས་འགྱོད་པ་ནི་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བའོ།

在经典中说明了六种散乱。六种散乱是：自性散乱、外散乱、内散乱、相散乱、随眠散乱和作意散乱。其中，从眼识到身识的五识聚称为自性散乱，因为这五种识的自性是不能安住于内一境性的缘故。
在修习善法时，心散于五欲功德称为外散乱。在入定时，心随昏沉掉举而转称为内散乱。为了让他人认为自己有功德而修习禅定等善法，称为相散乱。
在修习禅定时生起我执和我所执，称为随眠散乱。先修习一种禅定后，又转修其他禅定，称为作意散乱。此处虽然只说明了外散乱，但应当了知其他散乱也都具有散乱的特征。
为了说明不正知的自性，问道：'什么是不正知？'即是问不正知的自性和特征是什么。对此回答说：'与烦恼相应的智慧，即对身语意的活动无有自主而转。'
与贪欲、嗔恚等烦恼相应，为烦恼所转，与烦恼混杂的智慧称为与烦恼相应的智慧。由于智慧为烦恼所转，对于身体的行住坐卧等活动、语言的说与不说、意的思与不思等，不知道自己当下在做什么，不知应做与不应做的对境，这就称为不正知。
这也是从愚痴分出来的，应当了知是假有而非实有。其作用是成为过失生起的所依，因为由于不知身语意应做与不应做的缘故，恒常生起过失和堕罪。
随烦恼已经解说完毕。四者也应在他处解说。为了说明追悔的自性，问道：'什么是追悔？'即是问追悔的自性和特征是什么。对此回答说：'是心中的懊恼。'
对于杀生等不善业，后来心中懊恼想着'做得好吗'或'做得不好'；或对布施等善业，后来不欢喜而心中懊恼想着'做得好吗'或'做得不好'；或对缝纫等工作，后来心中懊恼想着'做得好吗'或'没做好'，这些都称为追悔。
追悔有三种：善、不善和无记。其中，对已作的布施等善业，认为'做了不该做的'或'做了过失'而追悔，是不善的追悔。或者对未作的杀生等不善业，认为'做了不好的事'而追悔，也是不善的追悔。

།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་བྱས་པ་ཉེས་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེའམ། མ་ལེགས་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེས་འགྱོད་པ་ནི་འགྱོད་པ་ དགེ་བའོ།།ཡང་ན་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་མ་བྱས་པ་མ་ལེགས་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེས་འགྱོད་པ་དེ་དག་ནི་འགྱོད་པ་དགེ་བའོ། །བཙེམ་དྲུབ་ལ་སོགས་པའི་ལས་མ་བྱས་པ་མཚར་བྱས་ཤེའམ་དེ་དག་བྱས་པ་ཉེས་པ་ཞིག་བྱས་སོ་ཞེས་འགྱོད་པ་ནི་འགྱོད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །འགྱོད་པ་གསུམ་ ལས་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བ་དང་།འགྱོད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གཉིས་ནི་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བ་འགྱོད་པ་དེ་དག་ནི་གཏི་མུག་མེད་པའི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་ལས་ནི་སེམས་བདེ་བར་གནས་པ་དང་། མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་ ལ་འགྱོད་པའམ།གདུང་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན་སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གནས་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། རང་དབང་མེད་པར་འཇུག་པ་སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇུག་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་སེམས་ཞུགས་ཤིང་དམིགས་པའོ། །གཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་ནས་སེམས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་དབང་མེད་པས་ནི་རང་དབང་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སེམས་ཡུལ་ལ འཇུག་པའི་རང་དབང་མེད་པ་དང་སེམས་ཀྱིས་ལུས་འཛིན་པར་མི་ནུས་པར་གྱུར་པས་ན་ལུས་ས་ལ་འགྱེལ་བར་འགྱུར་བ་ལ་གཉིད་ཅེས་བྱའོ།།སེམས་རང་དབང་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཉིད་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི་གཞན་ཡང་ཡོད་དེ། དབྱིག་པ་ལ་སོགས་པས་ཕོག་སྟེ་བརྒྱལ་བ་ན་ཡང་སེམས་ཕྱི་རོལ་ ཏུ་འཇུག་པའི་དབང་མེད་ལ་ལུས་འཛིན་ཀྱང་མི་ནུས་པས་བརྒྱལ་བ་ལ་གཉིད་ཅེས་བྱའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ།སེམས་མངོན་པར་སྡུད་ཅེས་བྱ་བས་ནི་སེམས་མིག་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡུལ་ལ་མི་འཇུག་གི་སེམས་ ནང་དུ་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པ་ནི་གཉིད་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་ཀྱི་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཡང་སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་པས་འགོག་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཡང་གཉིད་ཅེས་བྱའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་ དགག་པའི་ཕྱིར་རང་དབང་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ།གང་སེམས་རང་དབང་མེད་པར་ཡང་བྱེད་ལ་སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པར་ཡང་བྱེད་པ་དེ་ལ་གཉིད་ཅེས་བྱའོ། །གཉིད་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་རྨི་ ལམ་དུ་རྨི་བ་ནི་གཉིད་དགེ་བའོ།།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བ་རྨི་ལམ་དུ་རྨི་བ་ནི་གཉིད་མི་དགེ་བའོ། །བཙེམ་དྲུབ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱེད་པར་རྨི་ལམ་དུ་རྨི་ན་ནི་གཉིད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་ནི་གཉིད་ལོག་པ་ནི་གཉིད་ དགེ་བའོ།།སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་བྱེད་པ་ལས་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་ན་ནི་གཉིད་མི་དགེ་བའོ། །བཙེམ་དྲུབ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་ནི་གཉིད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་དགེ་བའི་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་སེམས་དེ་ གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ན་གཉིད་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མི་དགེ་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་སེམས་དེ་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ན་གཉིད་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལས་སེམས་དེ་གཉིད་ཀྱིས་ནོན་ན་གཉིད་དེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་རིད་དེ་ཉམ་ཆུང་བ་དང་། ལུས་ངལ་བར་གྱུར་པ་དང་། དཔྱིད་ཀྱི་དུས་ལ་བབ་པ་དང་། ཁ་ཟས་ཀྱིས་འགྲངས་ཏེ་ལུས་ལྕི་བར་གྱུར་བ་དང་། མུན་པའི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱས་པ་ལས་གཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཡང་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བས་ན་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།

对于杀生等不善业，认为'做了错事'或'做了不好的事'而后悔，这是善的后悔。或者对于未行布施等善业而认为'做了不好的事'而后悔，这些也是善的后悔。对于未做缝纫等工作而感到遗憾，或认为做了这些是错事而后悔，这是无记的后悔。在三种后悔中，不善的后悔和无记的后悔二者是从愚痴分而生，这些后悔是从无愚痴分而生，所以应当了知是假立而非实有。
其作用是与心安住相违，即在心中生起后悔或痛苦时，会障碍心一境性的禅定。为了说明睡眠的自性，问道：'什么是睡眠？'即是问睡眠的自性和特征是什么。
对此回答：'是无自主而入，心向内收摄。'其中'入'是指心进入并缘取色等境。由于受睡眠支配，心无力进入外境，故说'无自主'，即心对境无有自主，且心不能执持身体而使身体倒地，这称为睡眠。
使心无自主的不仅是睡眠，还有其他情况，如被棍棒等击打而昏迷时，心也无力趋向外境且不能执持身体，为了遮遣认为这也是睡眠的想法，故说'心向内收摄'。'心向内收摄'是指心不从眼等根门趋向外境，而是心向内收摄的意思。
心向内收摄不仅在睡眠时有，在灭尽定和无想定时也有心向内收摄，为了遮遣认为灭尽定和无想定也是睡眠的想法，故说'无自主'。凡是使心无自主且心向内收摄的，那就称为睡眠。
睡眠也有三种：善、不善和无记。其中梦中行善等是善睡眠；梦中行杀生等不善是不善睡眠；梦中做缝纫等工作是无记睡眠。或者从作意布施等善业而入睡是善睡眠；从作意杀生等业而入睡是不善睡眠；从作意缝纫等工作而入睡是无记睡眠。
或者从作意善业时心被睡眠压制是不善睡眠；从作意不善业时心被睡眠压制是善睡眠；从作意无记业时心被睡眠压制是无记睡眠。
睡眠的原因是：身体虚弱、身体疲惫、春季时节、饮食饱足身体沉重，以及作意黑暗的想法而生起睡眠。这也是从愚痴分而生，所以应当了知是假立而非实有。

།ཁ་ཅིག ན་རེ་མི་དགེ་བའི་གཉིད་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་གཉིད་ནི་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་གི་དགེ་བའི་གཉིད་ནི་གཏི་མུག་གི་ཤས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ།།འདིའི་ལས་ནི་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། གཉིད་ཀྱིས་ལོག་ནས་ལས་སུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་མི་འགྲུབ་ཅིང་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་ ཕྱིར་རོ།།རྟོག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྟོག་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཚོལ་བ་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་སེམས་རྩིང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་འདི་གོ་རྫ་མ་ཞིག་ཡིན་ ནམ་སྣམ་བུ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་སྤྱི་ཙམ་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ལ་ཚོལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཚོལ་བ་དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་རྟོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ལ་སྨྲ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དཔེར་ན་ ཚིག་གིས་འདི་ནི་སྣམ་བུ་འདི་ནི་བུམ་པ་ཞེས་དོན་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་འདི་ནི་སྣམ་བུ་འདི་ནི་བུམ་པའོ་ཞེས་ཡིད་ལ་སྨྲ་ཞིང་ཡིད་ཀྱིས་རྟོག་པ་ནི་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདིས་ནི་རྟོག་པའི་ལས་བསྟན་ཏོ། །རྟོག་པ་དེ་ཡང་གང་གི་ཕ་ལས་བྱུང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སེམས་ པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།སེམས་པ་ནི་སེམས་གཡོ་ཞིང་འགུལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ནི་འདི་ནི་ཡོན་ཏན་ཅན། འདི་ནི་ཉེས་པ་ཅན་ཞེས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་སེམས་ཀྱི་རྟོག་པ་ཡང་དེ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ འབྱུང་བའི་ཕྱིར།སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་གཉིས་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་ལས་རྟོག་པ་གདགས་པས་ན་རྟོག་པ་འདི་ཡང་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི་བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བར་བར་ནི་སེམས་དང་སེམས་པ་གཉིས་ལ་རྟོག་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་རྟོག་པ་དེ་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པའི་དུས་ ནའོ།།བར་བར་ནི་ཤེས་རབ་དང་སེམས་གཉིས་ལ་རྟོག་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་རྟོག་པ་དེ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་པའི་དུས་ནའོ། །ཡང་ན་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་པོ་ཉིད་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་གདགས་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་འདི་ནི་བུམ་པ་འདི་ནི་སྣམ་བུ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་རྟོག་པ་འབྱུང་བའི་ ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་སེམས་འབའ་ཞིག་ལ་རྟོག་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་རྟོག་པ་དེ་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་གནས་པའི་དུས་ནའོ། །ཡང་ན་ཤེས་རབ་འབའ་ཞིག་ལ་རྟོག་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་རྟོག་པ་དེ་རྟོག་པའི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནའོ། །གང་སེམས་རྩིང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བུམ་པའི་ནང་ན་དམར་པོ་ ཞེའམ་ལེགས་པ་ཞེའམ་མ་ལེགས་པ་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་མི་འཇུག་པའི་འདི་ནི་བུམ་པ་འདི་ནི་སྣམ་བུ་ཞེས་སྤྱི་ཙམ་དུ་རྟོག་པས་ན་སེམས་རྩིང་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདིས་ནི་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ། །རྟོག་པ་དེ་ལའང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་ནས་འབྱུང་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་རྟོག་པ་དགེ་བའོ། །འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྟོག་པ་མི་དགེ་བའོ། །བཟོའི་གནས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡང་ན་འདིའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཉིས་བྱེད་དེ། བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བར གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་རྟོག་པ་ནི་དགེ་བ་བདེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །འདོད་པ་ལྔའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྟོག་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་མི་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །དཔྱོད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ དཔྱོད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།དཔྱོད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

有些人说，不善的睡眠和无记的睡眠是从愚痴的部分而生，但善的睡眠不是从愚痴的部分而生。这里的作用是成为不成办事情的所依，因为睡着以后一切所作事情都不能成办而退失。
为了显示寻的自性，问道'什么是寻'，意思是问寻的自性和特征是什么。作为回答说'寻是意言，是思和慧的差别中粗重的心'。其中，'寻'是指像'这是瓦罐还是毛毯或是什么'这样仅仅对总相进行思维的状态。
这种寻也是意言，意思是说是意识自性的分别。这里'意言'的意思是在意中言说的意思。比如，像用语言说'这是毛毯，这是瓦罐'那样表达意义，同样地，意识也在意中说'这是毛毯，这是瓦罐'，这种意的分别称为意言。这说明了寻的作用。
如果问这寻是从什么而生，为此说'是思和慧的差别'。思的自性是使心动摇和运转，慧的自性是分别'这是有功德的，这是有过失的'，因为心的分别也是由这两者的力量而生，所以寻是由思和慧二者的差别而假立的，应当了知这寻也不是实有而是假有。
其中，有时寻安立于心和思二者，即当寻处于无分别方式的时候。有时寻安立于慧和心二者，即当寻进入分别方式的时候。或者，寻就安立于思和慧二者，因为由这二者的力量而生起'这是瓦罐，这是毛毯'这样的细致分别。
或者，寻单独安立于心，即当寻处于无分别方式的时候。或者，寻单独安立于慧，即当寻进入分别方式的时候。'粗重的心'是指不细致地进入'瓦罐里是红的吗？是好的吗？不好吗？'这样的思维，而是仅仅总相地分别'这是瓦罐，这是毛毯'，所以称为粗重心。这显示了寻的自性。
这寻也有三种：善、不善和无记。其中，对三界所生法进行思维是善寻。对五欲功德的思维是不善寻。对各种工巧处的思维是无记寻。
或者，这寻的作用也有两种：作为安乐和不安乐的所依。其中，对三界所生法的思维是善，成为安乐的因，所以作为安乐的所依。对五欲功德的思维是不善的因，所以作为不安乐的所依。
为了显示伺的自性，问道'什么是伺'，意思是问伺的自性和特征是什么。

།དེའི་ལན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གང་སེམས་ཞིབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྔར་རྟོག་པས་འདི་ནི་བུམ་པ། འདི་ནི་སྣམ་བུ་ཞེས་བརྟགས་པ་ལས་ཕྱིས་བུམ་པའི་ནང་ན་ ཡང་དམར་པོ་ཞིག་ཅེའམ་།ནག་པོ་ཞིག་ཅེའམ་། བུམ་པ་ངོས་འདི་ནི་དམར་རོ་ཞེའམ། བུམ་པ་འདི་ནི་ལེགས། འདི་ནི་མ་ལེགས་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་པར་བྱེད་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་རྟོག་པ་དེ་ཡང་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཞིབ་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པའི་ རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ལ་ཞིབ་ཏུ་སྨྲ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དཔེར་ན་ཚིག་གིས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་སྨྲ་བ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱིས་ཀྱང་བུམ་པ་འདི་ནི་ལེགས། འདི་ནི་མ་ལེགས་ཞེས་ཞིབ་ཏུ་སྨྲ་ཞིང་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ཡིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེའི་ལས་བསྟན་ཏོ། ། དཔྱོད་པ་དེ་ཡང་ཅི་ལ་གདགས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་པ་བཞིན་དུ་དཔྱོད་པ་འདི་ཡང་སེམས་པ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་གདགས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཤས་ལས་འབྱུང་བས་ན་འདི་ཡང་རྫས་སུ་མེད་ཀྱི བཏགས་པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་བར་བར་ནི་སེམས་དང་སེམས་པ་ལ་དཔྱོད་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་དཔྱོད་པ་དེ་མི་དཔྱོད་པའི་དུས་སུ་གནས་པའི་ཚེ་ནའོ། །བར་བར་ནི་སེམས་དང་ཤེས་རབ་གཉིས་ལ་དཔྱོད་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་དཔྱོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་དཔྱོད་པའི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནའོ། ། ཡང་ན་སེམས་འབའ་ཞིག་ལ་དཔྱོད་པ་གདགས་ཏེ་ནམ་དཔྱོད་པ་དེ་མི་དཔྱོད་པའི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནའོ། །ཡང་ན་ཤེས་རབ་འབའ་ཞིག་ལ་དཔྱོད་པ་གདགས་ཏེ། ནམ་དཔྱོད་པ་དེ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་པའི་ཚུལ་དུ་ཞུགས་པའི་ཚེ་ནའོ། །གང་སེམས་ཞིབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་རྟོག་པས་བུམ་པ་ཙམ ཞིག་ཏུ་བརྟགས་པའི་འོག་ཏུ་དཔྱོད་པ་འདི་ནི་བུམ་པའི་ནང་ན་ལེགས་པ་ཞིག་ཡིན།འདི་ནི་མ་ལེགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཕྲར་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ན་སེམས་ཞིབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེས་ནི་རང་བཞིན་བསྟན་ཏོ། །དཔྱོད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། ། དེ་ལ་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་ཕན་གདགས་ན་ཐབས་འདི་དང་འདིས་ཕན་གདགས་སོ་ཞེས་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟོག་པར་བྱེད་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དགེ་བའོ། །གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟོག་པ་ནི་དཔྱོད་པ་མི་དགེ་བའོ། །བཙེམ་དྲུབ་ལ སོགས་པ་བཟོའི་གནས་རྣམས་ཞིབ་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་དཔྱོད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།།ཡང་ན་འདིའི་ལས་ཀྱང་བདེ་བ་དང་མི་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་སྟེ། གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཐབས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་དཔྱོད་པ་ནི། བདེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །གཞན་ ལ་གནོད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ལ་དཔྱོད་པ་ནི་མི་བདེ་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་མི་བདེ་བར་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།།རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་སེམས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་པར་འདྲ་ན་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། དེ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དེ། དེ་གཉི་ག་སེམས་པ་དང་། ཤེས་ རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གདགས་པར་འདྲ་ན་ཡང་རྟོག་པ་ནི་སེམས་རྩིང་བའི་རང་བཞིན་དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་ཞིབ་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཞི་གཞན་དུ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གོང་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ནས། ལན་དུ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་ལས་ གཞན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དང་།སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དོ་ཞེས་གླེངས་པ་ལས་འདུ་བྱེད་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་བཤད་དགོས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་མི་ལྡན་ པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་སོ།།གནས་པ་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། དུས་དང་། རྫས་མཉམ་པས་སེམས་དང་མཉམ་དུ་སྐྱེ་ཞིང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།

对此回答说，分别思维是由意识表达的。如此说'细致思维'者，是说先前分别思维'这是瓶子'、'这是毛毯'之后，后来又思维瓶子里面是红色的呢？还是黑色的呢？或者说瓶子这一面是红色的，或者说这个瓶子好，这个不好，如此细致分析的就叫做分别思维。这种分别思维也是由意识表达的，即是由意识细致分别思维的自性之义。'意识表达'是指在意识中细致言说之义。比如像用语言表达事物的意义一样，意识也会细致地说'这个瓶子好，这个不好'而作分别，所以称为意识表达，这是说明其作用。
若问这种思维安立于何处？为此说'如此'等词。如同分别思维安立于思维和智慧的差别上一样，这种思维也安立于思维和智慧的差别上。因为是从彼等部分而生，所以应知此也非实有而是假立。其中，有时安立思维于心和思心所上，即是当思维处于不思维状态之时。有时安立思维于心和智慧二者上，即是当思维处于思维方式之时。或者单独安立思维于心上，即是当思维处于不思维方式之时。或者单独安立思维于智慧上，即是当思维处于细致思维方式之时。
'细致思维'是指先前分别思维仅是瓶子之后，这种思维会细致地分别'瓶子里面这个是好的，这个是不好的'，因此称为细致思维，这是说明其自性。思维有三种：善、不善和无记。其中，思维如何用这种方法利益其他众生等各种利他方式，是善思维。思维各种损害他人的方法是不善思维。细致思维缝纫等工艺之处是无记思维。
或者说，此之作用也是作为安乐与不安乐的所依，即思维各种利益他人的方法会成为安乐之因，故作为安乐住所的所依。思维损害他人的方法会成为不安乐之因，故作为不安乐住所的所依。分别思维和思维二者都安立于思维和智慧的差别上，那有什么区别？答：这二者有区别，虽然二者都安立于思维和智慧的差别上，但分别思维是粗重心的自性，思维是细致心的自性。其他四种已经解释过了。
在上文解释行蕴时问到'诸行是什么'，回答说是除受想之外的心所法自性和不相应行自性。其中心所诸行已经解释完毕。现在应该解释不相应行，因此问'什么是不相应行'。由于处所、所缘、行相、时间和事物虽然与心同时生起，但不随顺于心，所以称为不相应行。

།ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ནས་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་ཀྱང་།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ལྟ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཅིང་། དེ་དག་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཡོད་པར་ཡང་ཇི་ལ་གདགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་དག་ གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པ་སྟེ།དེ་དག་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་སྨོས་སུ་ཟིན་ཀྱང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་གང་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པ་དེ་དག་ནི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་མང་དུ་ཡོད་པ་ལས་ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས། ཁ་ཅིག་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས ཏེ་།དེ་བས་ན་དེ་དག་བཏགས་པར་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་པའམ། དེ་གསུམ་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གཏོགས་པ་ན་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་ པའི་དུས་ལ་གདགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་དག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངག་གིས་བསྐྱེད་ནས་ནམ་བདག་གི་ངོ་བོ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་དུས་ན་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་མིང་དུ་བཏགས་ཏེ། དཔེར་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་མཐུས་བསྐྱེད་པར་བརྩམས་ཏེ། ནམ་སེམས་འགགས་པའི་ཚེ་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་གདགས་པ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་གཞན་ཡང་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་གིས་ཐོབ་པར་བྱ་བར་བཙལ་ནས།ནམ་ཐོབ་པར་གྱུར་པའི་དུས་ཕན་ཆད་སོ་སོའི་མིང་དུ་གདགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་མཐུས་བསྐྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་རྣམས་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་མ་གཏོགས་པར་རྫས་སུ་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་རྟོག་སྟེ།དེ་ཉིད་རྫས་སུ་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཅིང་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་རྣམས་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་སོ་ཞེས་བཤད་ན། ཁ་ཅིག་ གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་དེ་ཡིན་པར་གདགས་སམ།འོན་ཏེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་གུད་ན་ཐ་དད་པ་ཡོད་སྙམ་དུ་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་བདག་གིས་བསྐྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་དག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་མི་གདགས།གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལས་གཞན་དུ་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཀྱང་མི་གདགས་ཏེ། རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ གཅིག་ན་ཡང་སྐྱོན་དུ་གྱུར་བའམ་ཐ་དད་ནའང་སྐྱོན་དུ་གྱུར་པས་དཔེར་ན་བུམ་པ་དང་ས་གཅིག་པར་ཡང་མི་གདགས་ཐ་དད་པར་ཡང་མི་གདགས་པ་དང་།ཁུ་ཚུར་དང་སོར་མོ་གཅིག་པར་ཡང་མི་གདགས་ཐ་དད་པར་ཡང་མི་གདགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བུམ་པ་དང་ས་རང་བཞིན་གཅིག་ པར་ཡང་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ།བུམ་པ་ནི་ལྟོ་ཟླུམ་པོ་སྐྱེ་སྡེང་སྡེང་པོ་ལ་ཆུ་འཛིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་དབྱིབས་ཅན་ཡིན་ལ་སའི་དབྱིབས་ཀྱང་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འདུག་པས་ས་དང་གཅིག་པ་ཞེས་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་བ་ལས་བུམ་པ་ཐ་དད་པ་ཞེས་ཀྱང་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། བུམ་པ་ས་ལས་ བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ།

虽然声闻毗婆沙师认为一切非心所法的有为法每一个都是实有，但从唯识的观点来看，这些只是假立而已，并非实有。为了说明这些假立是如何安立的，以及在何处安立，
凡是在色法、心法和心所法的时候安立的，虽然没有明确说'这些是非心所法的有为法'，但因为这是在解释非心所法的有为法的场合，所以凡是在色法时安立的、在心法时安立的、在心所法时安立的，这些就是非心所法的有为法。
其中，非心所法的有为法虽然有很多，但有些安立于色法时，有些安立于心法时，有些安立于心所法时。因此，这些是假立而非实有的意思。
或者说，非心所法的有为法是从色法、心法和心所法的力量而生，或者属于这三者的支分，所以称为在色法、心法和心所法时安立。这些非心所法的有为法由色法、心法和心所法的语言产生后，当获得自性时，就以这些法的名称来假立。
例如，灭尽定也是由色法、心法和心所法的力量所生，当心灭时，从获得特征的第二刹那开始，称为灭尽定。同样，其他非心所法的有为法也是由这些色法、心法和心所法所获得，当获得时就以各自的名称来假立。
如此，由色法、心法和心所法的力量所生的非心所法的有为法，声闻毗婆沙师认为是离开色法、心法和心所法而独立实有的，为了说明它们并非独立实有，而是在色法、心法和心所法时安立。
有人怀疑是否应该安立为色法、心法和心所法的自性，还是离开色法等而有别的存在，为了断除这种疑虑，说'不安立为即是彼或异于彼'。
由色法、心法和心所法所生的非心所法的有为法，既不安立为是色法、心法和心所法的本性，也不安立为离开色法、心法和心所法而独立存在。因为所依和能依若是一体或分离都有过失，
就像瓶子和泥土既不安立为一体也不安立为分离，拳头和手指既不安立为一体也不安立为分离一样。因为瓶子和泥土不能安立为同一自性，瓶子是圆腹直颈能盛水的形状，而泥土的形状是另外的样子，所以不能安立为与泥土是一体，也不能安立为与瓶子分离，因为瓶子是由泥土所造。

།དེ་བཞིན་དུ་སོར་མོ་དང་ཁུ་ཚུར་གཅིག་པ་ཞེས་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། སོར་མོ་དང་ཁུ་ཚུར་གཅིག་པར་གྱུར་ན་ནི་སོར་མོ་བརྐྱང་བའི་ཚེ་ན་ཡང་སོར་མོ་རེ་རེ་ལ་ཁུ་ཚུར་ཀྱི་དབྱིབས་འདྲ་བར་སྣང་བར་གྱུར་པའི་རིགས་ན། སོར་མོ་བརྐྱང་བའི་ཚེ་སོར་མོ་རེ་རེ་ལ་ཁུ་ཚུར་གྱི་དབྱིབས་ འདྲ་བ་མི་སྣང་བས་གཅིག་པ་ཞེས་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།སོར་མོ་དང་ཁུ་ཚུར་ཐ་དད་པ་ཞེས་ཀྱང་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཁུ་ཚུར་ནི་སོར་མོ་བསྡུས་པ་ལས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་འདྲ་བར་འདིར་ཡང་རྟེན་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའོ། །བརྟེན་པ་ནི་འདུ་བྱེད་སེམས་ དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།།གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་གཅིག་ཅེས་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། བུམ་པ་དང་ཆུ་གཅིག་པར་མི་རུང་བ་བཞིན་དུ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་རང་བཞིན་གཅིག་པར་ཡང་མི་རུང་བར་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་དང་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་།འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གལ་ཏེ་དེ་དག་ཐ་དད་པར་གྱུར་ན་ནི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་རྣམས་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་མི་དགོས་ཀྱི་དེ་དག་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཡང་འབྱུང་བའི་རིགས་ན་གཟུགས་ དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་མ་བརྟེན་པར་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་མི་འབྱུང་བས་ན་དེ་དག་ཐ་དད་པ་ཞེས་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་།།འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ནས། གང་དག་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་སོ་ཞེས་སྤྱི་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་ན་མིང་གིས་གང་དང་གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་པས་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་འདོད་ནས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་དུ་མི་གདགས་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས དང་མི་ལྡན་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ་རྙེད་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ཅན་དག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ཅན་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་མིང་གིས་སྨོས་པའི་ཆོས་དེ་དག་དང་རང་བཞིན་འདྲ་བའམ། རིགས་འདྲ་བའམ། གཞན་ཡང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པ་ཡང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་ཡིན་པར་བསྡུའོ། །དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་འདིར་མ་སྨོས་པ་འཇུག་པ་དང་། སོ་སོར་ངེས་པ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། མགྱོགས་པ་དང་། གོ་རིམས་དང་། དུས་དང་། ཡུལ་དང་། གྲངས་དང་། ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །རྙེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་རྙེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྙེད་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་དགེ བའམ།མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྔོན་མ་རྙེད་ཅིང་བདག་ལ་མེད་པ་ལས་དང་པོ་ཉིད་དུ་རྙེད་པར་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་མ་རྙེད་པ་རྙེད་ནས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་ནས་ཆོས་དེ་དག་བདག་ལ་ཡོད་ཅིང་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་ལྡན་ པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ལ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །རྙེད་པ་དེ་ལ་ཕྱེ་ན་དུ་ཡོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེའང་ས་བོན་དང་། དབང་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྙེད་པ་དེ་ལའང་ཕྱེ་ན་རྣམ་པ་ གསུམ་ཡོད་དེ།ས་བོན་རྙེད་པ་དང་། དབང་རྙེད་པ་དང་། མངོན་དུ་གྱུར་པ་རྙེད་པའོ། །དེ་ལ་ས་བོན་རྙེད་པ་ནི་མ་འོངས་པ་ན་བདག་དང་འདྲ་བའི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་རྒྱུ་ལ་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱིས་བསྐྲུན་ཅིང་བག་ཆགས་གཞག་པ་ལ་ས་བོན་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

同样地，手指和拳头也不能说是一体，因为如果手指和拳头是一体的话，那么在伸展手指时，每个手指都应该显现出拳头的形状，但实际上在伸展手指时，每个手指都不显现拳头的形状，所以不能说是一体。
手指和拳头也不能说是相异的，因为拳头是由手指蜷曲而成的缘故。同样地，在这里所依是色、心和心所。所依是不相应行法。
色、心、心所和不相应行法不能说是一体，就像瓶子和水不能是一体一样，所依和能依的自性也不应该是一体的道理。
色、心、心所和不相应行法也不能说是相异的，因为如果它们是相异的话，那么不相应行法就不需要依靠色、心和心所，而应该能够不依靠它们也能生起，但实际上不相应行法离开色、心和心所就不能生起，所以也不能说它们是相异的。
如此，当问到'什么是不相应行法'时，总的回答是：凡是在色、心、心所的时候安立的，既不能说是一体也不能说是相异。由于不知道这些具体是指什么名称，为了了解其特征而问'这些是什么'，即是在问在色、心、心所时安立的、既不是一体也不是相异的不相应行法是什么。
对此回答说'得'等，直到'具有如是性质者'。'具有如是性质者'是指与得等所说的法性质相同的，或类似的，或者其他在色、心、心所时安立的不相应行法都包括在内。
这些还包括这里未提到的趣入、决定、相应、迅速、次第、时间、处所、数量、和合等。
为了说明得的自性，问'什么是得'，即是问在这些不相应行法中得的自性是什么样的。
对此回答说'获得和成就'。对于善法或不善法，从前未得而自身没有的，最初获得时称为获得。这样在第一刹那获得未得的善法或不善法之后，从第二刹那开始这些法存在于自身并与之相应，称为成就。
如此表明获得和成就二者称为得。
为了说明得有几种分类，说'此复随应配于种子、自在、现行'。得若分类有三种：种子得、自在得和现行得。
其中种子得是指为了在未来产生与自身相同的善、不善、无记法，由善、不善、无记法在识的因上熏习并留下习气，这称为种子得。

།དེ་ལྟར་རྒྱུ་བསྐྲུན་པས་དེས་བརྟས་པར་གྱུར་ནས་བདག་གི་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ལ་མཐུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ། གཞན་གང་གིས་ཀྱང་བར་དུ་གཅད་མི་ནུས་པར་འབྲས་བུ་ བསྐྱེད་པའི་མཐའ་མའི་སྐད་ཅིག་མ་འབྲས་བུ་སྐྱེས་ནི་མ་སྐྱེས།འབྲས་བུ་སྐྱེད་ནུས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པ་དེ་ལ་ནི་དབང་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ནས་དེ་ལས་རང་གི་འབྲས་བུ་གྲུབ་སྟེ། འབྲས་བུ་སྐྱེས་ཟིན་པར་གྱུར་པ་ལ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་བ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་འདི་ལྟར་ སྦྱར་བའི་རིགས་ཏེ།ཇི་ལྟར་སྦྱར་བའི་རིགས་ཤེ་ན། བར་འགའ་ནི་ས་བོན་ལ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ་། །བར་འགའ་ནི་དབང་ལ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ། བར་འགའ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་མ་རྙེད་པ་ལས་རྙེད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་མན་ཆད་ ནས་དབང་གི་གནས་རྙེད་ཀྱི་བར་དག་ལ་ས་བོན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབང་དང་ཐོབ་པར་ལྡན་པ་རྙེད་པ་གཉིས་ལ་བྱའི།།དབང་དང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་ས་བོན་རྙེད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་མི་བྱའོ། །ཡང་ན་ས་བོན་རྙེད་པ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའི་རྣམས་དགེ་བ་དང་མི་ དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་བསྟན་དུ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ས་བོན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་རྙེད་པ་ལ་བྱའོ།།དབང་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནམ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ལ་དབང་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ལ་ནི་དབང་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ། དབང་པོ་ལྔ་ལས་སོ་སོའི་ཡུལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅི་རིགས་པར་སྦྱོར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་རིགས་ཏེ། ས་བོན་ནི་རྙེད་པ་དང་སྦྱར། དབང་ནི་ཐོབ་པ་དང་སྦྱར། མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་ལྡན་པ་དང་སྦྱར་རོ། །འདུ་ཤེས མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་ པར་སྨིན་པ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་གོང་མའི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། ། དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གནས་ནི་ཉི་ཤུ་སྟེ་འཛམ་བུ་གླིང་འདིའི་འོག་ན་ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བརྒྱད་དང་། གླིང་བཞི་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་དང་། བྱོལ་སོང་དང་། ཡི་དགས་སོ། །དེ་ལ་ཚ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བརྒྱད་ནི་མནར་མེད་པ་དང་། རབ་ཏུ་གདུང་བ་དང་། གདུང་བ་དང་། འོ་དོད་ཆེར་འབོད་པ་དང་། འོ་དོད་འབོད་པ་དང་། འདུས་འཇོམས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། ཡང་སོས་སོ། །གླིང་བཞི་ནི་ལྷོའི་འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་ནི རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་རིགས་དང་།སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་། འཐབ་བྲལ་ཐུན་སྤྱོམས་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་གནས་གསུམ་སྟེ། ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་ ཆེན་ནོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་གནས་གསུམ་སྟེ། འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་ལོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་གནས་གསུམ་སྟེ། དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་སོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་གནས་བརྒྱད་དེ། སྤྲིན་མེད་དང་། བསོད་ནམས་ འཕེལ་དང་།འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། མི་ཆེ་བ་དང་། མི་གདུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་མཐོང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་དང་། འོག་མིན་ནོ།

如是造作因缘，由此增长稳固后，于生起自己果的事业上具有力量，其他任何因缘也不能间断，直至最后刹那生起果，果尚未生起，住于能生果的性相中，此即称为获得自在。此后从彼成就自果，于已生果之时，即称为获得现前。
如理配合者，此应如是配合。云何如理配合？有时称为获得种子，有时称为获得自在，有时称为获得现前。其中从第一刹那未获得而开始获得，乃至第二、第三刹那以下直至获得自在位之间，称为种子者，是对自在和获得两者而言，于自在和现前则仅是假立为相应而已，不称为获得种子。
或者，获得种子是指未离欲贪者相续中获得善、不善及无记法的种子。所谓获得自在是指已离欲贪者随欲即能现前三摩地与神通，于此具有自在即称为获得自在。从眼根乃至身根，于五根各自对境现前即称为获得现前。
如理配合者，即如是配合：种子与获得相配，自在与成就相配，现前与相应相配。
为显示无想等至的自性，故问：何为无想等至？无想等至或无想是无想天众中所生之异熟果，为获得彼异熟无想故入定，称为无想等至。其自性与性相云何？此为问义。
对此回答说：已离遍净贪而未离上地贪等。其中欲界处所有二十：此赡部洲下有八热地狱，四大洲，欲界六天，旁生与饿鬼。其中八热地狱为：无间、极烧、烧、大号叫、号叫、众合、黑绳、等活。四大洲为：南赡部洲、西牛货洲、北俱卢洲、东胜身洲。
欲界六天为：四大王众天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天。色界初禅有三处：梵众、梵辅、大梵。二禅有三处：少光、无量光、光明。三禅有三处：少净、无量净、遍净。四禅有八处：无云、福生、广果、无烦、无热、善现、善见、色究竟。

།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་སྐྱེ་མཆེད་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ དང་།ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ལ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་གནས་གསུམ་སྟེ། དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་ལས། དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་བསམ་ གཏན་གསུམ་པ་མན་ཆད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཀུན་སྤངས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གོང་མའི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་གོང་མ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཏེ། དོན་དུ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདོད་ཆགས་ ད་དུང་མ་སྤངས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དང་པོའི་བསམས་པའམ། འདུ་ཤེས་གང་གིས་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འདོད་པ་དེས་དང་པོ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ན་འདུ་ཤེས་སུན་འབྱིན་ཏེ།འདུ་ཤེས་འདི་ནི་ཟུག་རྔུ་ཡིན། འདུ་ཤེས་འདི་ནི་ནད་ཡིན། འདུ་ཤེས་འདི་ནི་ཤུ་བ་ཡིན། འདུ་ཤེས་མེད་པ་འདི་ནི་ཞི་བ་ཡིན། གྱ་ནོམ་པ་ཡིན། འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་སུན་ ཕྱུང་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ན།འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བའམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་ནི་ཐར་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་ཡིན་ལ། དེའི་འབྲས་བུ་འབྲས་བུ་ཆེ་གནམ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ སེམས་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ་ནི་ཐར་པ་ཡིན་གྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཡིད་ལ་བྱ་བ་སྔར་བྱས་ནས།འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན། འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་ བ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།མི་བརྟན་པ་དང་བརྟན་པའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ནི་མི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དྲུག་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་དང་། གཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་མེད་པའི་དུས་དེ་དག་ན་ཡང་རྒྱུན་ཆད་དེ་མེད་པ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་ན་ཡང་ནམ་དགེ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་མི་དགེ་བའི་སེམས་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན པའི་སེམས་མི་གནས་ཏེ་མེད།ནམ་མི་དགེ་བ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་དགེ་བའི་སེམས་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་མི་གནས་ཏེ་མེད། ནམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་དམིགས་པ་དེའི་ཚེ་ན་དགེ་བའི་སེམས་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་མི་གནས་ཏེ་མེད་པས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ནི་མི་ བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་གཉིས་ནི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུན་གཞི་ཡང་ནམ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའི་དུས་ན་མེད་དུ་ཟིན་གྱི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་མེད་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་ན་ཡང་ཡོད་ལ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་ན་ཡང་རྟག་པར་ཡོད་པས་ན་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་ལ་།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་བདེན་པའི་དུས་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་དང་། མི་སློབ་པའི་དུས་རྣམས་ན་མེད་པར་ཟད་ཀྱི། དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པས་ན་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།

无色界有四种处：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处。其中所谓离遍净天贪欲，乃至三禅有三处：少净、无量净、遍净。从遍净天离贪欲，即是说断除三禅以下的一切贪欲之义。所谓非上界，三禅以上是第四禅和无色界，实际上是说尚未断除第四禅和无色界定的贪欲之意。
无想定最初思维或以何等想入定？为此说'以出离想为先导的作意'。凡夫欲入无想定者，初入定时厌离想：'此想是刺，此想是病，此想是疮，无想是寂静，是殊胜，是出离'，如是厌离想后入定，故说'以出离想为先导的作意'。或者先作意：'此无想定是解脱道，其果报是生于广果天中的无想有情，是解脱，是涅槃'，然后止息想等心心所，故说'以出离想为先导的作意'。
其中心心所有二种：不稳固和稳固。其中从眼识乃至意识六识是不稳固心心所。为何如此？因为这六识在灭尽定、无想定、昏迷、熟睡等无心位时断绝不存在，在有心位时，若缘善法时不善心和无记心不住而无，若缘不善法时善心和无记心不住而无，若缘无记法时善心和不善心不住而无，故六转识称为不稳固心心所。
阿赖耶识和染污意二者是稳固心心所。为何如此？阿赖耶识虽然在得阿罗汉时才无，但在灭尽定、无想定、昏迷等一切无心位都存在，在缘善不善等有心位也恒常存在，故称为稳固心心所。染污意虽在无漏道谛时、灭尽定时和无学位时不存在，但除此之外一切时中都存在，故称为稳固心心所。

། དེ་ལྟར་ན་དོན་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་འདི་འདྲ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་ཅེས་བཤད་ན་ཟག་པ་ཅན་འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་ལམ་གྱི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད ཅེས་བཤད་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མི་སློབ་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་ཅེས་བཤད་ན་སློབ་པའི་དུས་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་གནས་པ་དང་།མི་གནས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་པ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་འགགས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་མི་བརྟན་པ་རྣམས་གང་འགགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ རྣལ་འབྱོར་པ་དེས་དང་པོ་འདུ་ཤེས་ནི་ཟུག་རྔུ།འདུ་ཤེས་ནི་ནད་ཅེས་འདུ་ཤེས་སུན་ཕྱུང་ནས། འདུ་ཤེས་སུན་འབྱིན་པའི་བསམ་པ་དེས་སེམས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་ཞིང་འགལ་བར་གྱུར་པའི་ལུས་སྐྱེད་དོ། །དེ་ལས་སེམས་གཞན་འབྱུང་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ ལུས་དེས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་དང་བཅས་པར་འབྱུང་བའི་བགེགས་བྱས་ནས་རིལ་གྱིས་མི་འབྱུང་བས་བཀག་པས་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་མི་གནས་པ་རྣམས་གང་འགོག་པ་ཞེས་ བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཚོགས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བཅས་ཏེ་རྒྱུ་བཀག་པས་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་ན་ སྐྱེ་མཆེད་བཞི་ལ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འཕགས་པ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེས་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་མན་ཆད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་འདོད་ ཆགས་ཀུན་སྤངས་པ་ན་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འཕགས་པ་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་མེད་ཅུང་ཟད་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོངས་པའི་ཕྱིར་ཆས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་ མོ་ནས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་ཡང་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡོད་པས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་སྤངས་པས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ རྣམས་ཀྱིས་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།

如此，从意义的力量来说就会变成这样：当说无漏道时没有烦恼意，就是表明有漏世间诸道时有烦恼意。当说灭尽定时没有烦恼意，就是表明无想定和无想时有烦恼意。当说无学位时没有烦恼意，就是表明学位时有烦恼意。
如此，心和心所有安住和不安住两种情况，在无想定时，心和心所哪些灭尽呢？为此说'心和心所法中不稳固的那些灭尽'。凡夫瑜伽师首先认为想是刺，想是病，破除了想之后，以破除想的意乐，立即产生与二等生起不相应且相违的身。由此身与其他心生起不相应，从眼识乃至意识，障碍六识及其心所眷属生起，完全阻止其生起，所以称为'灭尽心和心所中不安住的诸法'。
如此，由于阻止六识身及其心所运行的因，所以无想定是安立于色法的时分差别，而非实体。为了说明灭尽定的自性，问道'什么是灭尽定？'即是问灭尽定的自性和相是什么。
对此回答说'已离无所有处贪，从有顶向上进趣'。无色界有四处：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处。超越这些的灭尽定已断除无所有处以下的烦恼和贪欲，所以称为'已离无所有处贪'。
圣者已离无所有处贪，为断除有顶非想非非想处的烦恼而发心精进，所以称为'从有顶向上进趣'。其中，凡夫入世间道者虽未离有顶贪，但有已离无所有处贪者，所以说'从有顶向上进趣'。凡夫入世间道者虽已离无所有处贪，但未断除有顶见断和修断的任何烦恼，所以用'从有顶向上进趣'这句话说明凡夫不能入灭尽定。

།ཁ་ཅིག་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཀྱང་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ཏེ། དེའང་གང་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་། ལན་ ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དེ་དག་སྟེ།དེ་དག་གིས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གྱེན་དུ་བསྐྱོད་ཀྱང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དང་ཡང་མ་བྲལ་བས་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་ མཆེད་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་མ་སྤངས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞེས་སྨྲས་ཏེ། དོན་དུ་ན་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་རྙེད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ནུས་ཀྱི་འཕགས་པའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བྱས་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་སྙོམས་ པར་འཇུག་ན།འཕགས་པ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་བསམ་པའམ་འདུ་ཤེས་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་།དང་པོར་བྱས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཕགས་པའི་འགོག་ པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ལ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི།གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་དག་འགོག་པ་ལ་ ཅིའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་སྔོན་དུ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ཅེ་ན།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སར་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ་སྲིད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་པས་ཁམས་གསུམ་པ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་འབྱུང་བ་དང་། མཐར་འབྱིན་པའི་འདུ་ཤེས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འོ་ན་འགོག་པ་དེ་ལ་ཅི་འདྲ་བའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྱོ་ནས་དང་པོ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ནི་ནད་དོ། །སྐྲན་ནོ། །ཟུག་རྔུ་སྟེ། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་འགོག་པ་འདི ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བར་བདེ་བ་ཡིན་ཏེ།བདེ་བ་འདི་ལ་ཐང་ཅིག་གཅིག་གནས་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འདུ་ཤེས་སྔར་བཏང་ནས། དེ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སེམས་ཕྲ་མོ་བསྐྱེད་དོ། །དེ་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་དེ་བས་ཀྱང་ ཕྲ་བར་བྱས་སོ།།དེ་ནས་དེ་བས་ཀྱང་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་བསྐྱེད་ནས་སེམས་ཐམས་ཅད་འགག་པའི་མཚན་ཉིད་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་ན་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བརྟན་པ་ དང་མི་བརྟན་པ་ལས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ན་གང་འགགས་ཤེ་ན།དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་བརྟེན་པ་རྣམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་བརྟན་པ་ནི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་སེམས་ལས་ བྱུང་བའི་འཁོར་དང་བཅས་པ་དྲུག་ལ་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བའམ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་བཞི་དང་གཅིག་རྣམས་རིམ་བཞིན་དུ་འགོག་ པར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའམ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གནས་སམ་ལུས་ལ་བརྟེན་ཏེ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ན་ནི་མི་གནས་ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་འགག་གོ།

有些人虽然已经断除了由见所断的有顶贪欲，但尚未断除由修所断的无所有处烦恼。这些是什么呢？即处于预流果和一来果的圣者们。他们虽然已经断除了由见所断的有顶烦恼而能向上超越有顶，但由于尚未断除欲界的修所断烦恼，所以也未断除无所有处的修所断烦恼。因此说已离无所有处贪。实际上是说，获得不还果和阿罗汉果的圣者能入灭尽定，而处于预流果和一来果的圣者以及凡夫则不能入灭尽定。
凡夫以出离想为先导而入无想定，那么圣者入灭尽定时是以什么样的想或意念为先导呢？为此说'以安住想为先导作意'。圣者入灭尽定时，不像入无想定那样以出离想为先导作意，而是以安住想为先导作意。为什么他们不以出离想为先导作意呢？因为灭尽定属于有顶地，而有为法属于三界，圣者对三界不生出离想和灭尽想。
那么对于灭尽定生起什么样的想呢？不还和阿罗汉厌离受想，初入定时认为受想是病、是瘤、是刺，虽然无受无想的灭尽定不是涅槃的实体，但如同涅槃一样安乐。想要暂时安住于此乐中，先舍弃入定想，然后生起极细微的有顶心，之后使之更加微细，再生起更加微细的心，最后现证一切心灭的灭尽定，所以说'以安住想为先导作意'。
心和心所有二种：稳固和不稳固。入灭尽定时哪些灭呢？为此说'不稳固的心和心所'。不稳固的心和心所是指从眼识到意识六识及其相应的心所。如果瑜伽行者圣者不还或阿罗汉依止欲界、色界、无色界入灭尽定，则分别灭除六识、四识和一识。其中，获得不还果或阿罗汉果的圣者依止欲界所依身入灭尽定时，则灭除从眼识到意识的六种转识。

།རྣལ་འབྱོར་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བའམ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ཀྱི་གནས་ས་མ་ལུས་ལ་བརྟེན་ཏེ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ན་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་དང་ལུས་དང་ཡིད་དེ།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་འགག་སྟེ། དེ་ན་ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་དག་ གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་བརྟེན་ནས་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ན་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་འགག་སྟེ།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་པས་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་གནས་པ་རྣམས་གང་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མི་བརྟན་པ་འབའ་ཞིག་འགག་གི་བརྟན་པ་མི་འགག་གམ་སྙམ་པ་ལ་བརྟན་པ་ཡང་འགག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བརྟན་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གང་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གནས་པ་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་གཉིས་ལ་བརྟན་པ་གཅིག་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་འགགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདིར་སེམས་བརྟན་པ་གཉིས་ལས་འགོག་པའི་ཚེ་འདི་ཁོ་ན་འགགས་སོ་ཞེས་དམིགས་ཀྱིས་མ་ཕྱིར་ཟིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེའི་ཚེ་ན་འགགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ ན་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་འདོད་པའི་ཁམས་ལ་གནས་ཤིང་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གོང་མ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བདུན་འགག་གོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་ནི་གོང་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྣན་ནས་ལྔ་ འགག་གོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ན་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྟེང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྣན་ནས་གཉིས་འགག་གོ། །དེ་ལ་འགོག་པ་འདི་ཡང་སེམས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་པར་ཟད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དང་པོ་སྙོམས་ པར་འཇུག་པའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་གཉིས་སུན་འབྱིན་ཏོ།།འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་གཉིས་སུན་ཕྱུང་ནས་སེམས་ཇེ་ཕྲ་ཇེ་ཕྲར་གཏང་བ་དང་སེམས་དེས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་མཐུ་ཉམས་པར་བྱའོ། ། ས་བོན་མཐུ་ཉམས་པར་བྱས་པས་ཀུན་གཞི་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞིའི་ས་བོན་ཉམས་པ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་པས་ན་དེ་སེམས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི མ་ཡིན་ནོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་གིས་དབྱེ་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་ལྔས་ཕྱེ་སྟེ། ལྔ་ནི་གང་ཟག་དང་། ས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་། གདགས་པའོ། །དེ་ལ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འཇུག་ལ་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་འཕགས་པ་འཇུག་པས་ན་དེ་ལྟར་གང་ཟག་གིས་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་གོང་མའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་། དེ་ལས་འཆི་འཕོས་ ནས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཆེ་གནམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེ་ལ།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩོན་ལ། ས་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཉིད་དུ་གནས་པར་གཏོགས་པས་སས་ཁྱད་ཞུགས་སོ། ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་དང་པོ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཁྱད་ཞུགས་སོ།

如果不来果位或阿罗汉的瑜伽师依靠色界的所有处所而入灭尽定时，眼、耳、身、意这四种转识就会灭尽。因为在那里已经远离了段食的贪欲，所以没有鼻识和舌识这两种识。如果这些瑜伽师依靠无色界而入灭尽定时，就会灭尽一种转识，由于意识灭尽，所以称为灭尽那些不安住的心和心所。
关于在入灭尽定时，是否只灭尽不稳固的心和心所而不灭尽稳固的心和心所这个疑问，为了说明稳固的心和心所也会灭尽，所以说'也灭尽某些稳固的心和心所'。安住的心和心所有两种：阿赖耶识和染污意，其中一种稳固的心及其眷属会灭尽，这就是其含义。在此虽然没有明确指出在两种稳固的心中哪一种会在灭尽定中灭尽，但应当了知染污意在那时会灭尽。
如此，如果瑜伽师住于欲界而入定，则在六种转识之上加上染污意，共七种识会灭尽。如果在色界入定，则在四种转识之上加上染污意，共五种识会灭尽。如果在无色界入定，则在意识之上加上染污意，共两种识会灭尽。
这灭尽定仅仅是假立于心的时间差别而已。怎么说呢？最初入定时，会损坏想和受这两者。损坏想和受之后，心会逐渐变得微细，那个心会使阿赖耶识中六种转识和染污意的种子失去功能。由于种子失去功能，阿赖耶识中的六种转识和染污意就不会生起。如此，灭尽定仅仅是说阿赖耶识的种子失去功能而已，所以它只是假立于心的时间差别，并非实有。
无想定和灭尽定有什么区别呢？以五种差别来区分：补特伽罗、地、作意、自性和假立。其中，凡夫能入无想定，而圣者能入灭尽定，这是补特伽罗的差别。无想定是已离遍净天贪欲但未离上地贪欲者所入，死后会生于广果天诸天之中；而灭尽定是已离无所有处贪欲并为断除有顶烦恼而精进者所入，其地也属于有顶，这是地的差别。无想定是以出离想为先导的作意而入定，灭尽定是以安住想为先导的作意而入定，这是作意的差别。

།འདུ་ཤེས་མེད པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་ན་ནི་མི་གནས་ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་འཁོར་དང་བཅས་པར་འགོག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བདུན་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ་འགོག་པའི་རང་ བཞིན་ཡིན་པས་རང་བཞིན་ཁྱད་ཞུགས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་ལ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་པས་གདགས་པ་ཁྱད་ཞུགས་སོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་། འདུ་ ཤེས་མེད་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཟག་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ཚེ་ འཕོས་པ་དང་ལས་དེས་འཕངས་ནས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་བས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ།།འབྲས་བུ་དེ་ཡང་དངོས་སུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་གནས་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལ་སྤྲིན་མེད་དང་། བསོད་ནམས་འཕེལ་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་གསུམ་ནི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ས་ཡིན་ལ། མི་ཆེ་བ་དང་། མི་གདུང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་མཐོང་དང་། འོག་མིན་དང་ལྔ་ནི་འཕགས་པའི་ས་ ཡིན་པ་ལས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་གསུམ་པའི་མཐའ་མ་འབྲས་བུ་ཆེ་གནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལྷ་རྣམས་གནས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་རྣམས་གནས་ཏེ།ལྷ་དེའི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཚེ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགགས་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བརྟན་པ་དང་མི་བརྟན་པ་གཉིས་ལས་གང་འགོག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་མི་གནས་པ་རྣམས་གང་འགོག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷའི་ནང་དུ་སྐྱེས་པའི་དེ་དག་དང་པོ་སྐྱེས་པའི་ཚེ འདུ་ཤེས་ཞིག་བྱུང་ནས།དེ་ནས་མི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རང་གི་ལུས་ལ་མི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རང་གི་རིགས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བ་དང་འདྲ་བའི་མི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ཡོད་པ་འཇོམས་པ་ན་དང་པོར་སེམས་ ཕྲ་བ་སྐྱེའོ།།དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་དེ་བས་ཀྱང་ཕྲ་བ་སྐྱེའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་སྐྱེས་ནས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་གྱུར་པ་དང་སེམས་ཐ་མ་དེས་སེམས་གཞན་སྐྱེ་བར་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་ནུས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་ལུས་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ཡོད་པ་མཐུ་ཉམས་པར་ བྱས་པས་ན་སེམས་ཐ་མ་དེས་བདག་དང་འདྲ་བའི་སེམས་གཞན་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་འགགས་པར་གྱུར་པས་ན་མི་བརྟན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ གདགས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར། དེ་བཏགས་པར་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །ཅི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་ཤེ་ན། ལུས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་དང་བཅས་པའི་ལུས་དང་སེམས་མེད་པའི་ལུས་སོ། །དེ་ལྟར་ལུས་རྣམ་པ་གཉིས་ལས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི། སེམས་དང་ སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ས་བོན་ཉམས་པའི་ལུས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས་པས་ན།གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་གདགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་ནི་ས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཉིས་གཞག་སྟེ་། གང་ཟག་དང་རང་བཞིན་དང་བཏགས་པ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །ས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་གཞག་ ཅེ་ན།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་གོང་མའི་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པས་ས་གཞག་གོ།

在无想等至的时候，是以灭除意根间断的六识及其相应心所为自性；而灭尽等至则是在六识之上加上烦恼意，即灭除七识及其相应心所为自性，因此二者的自性有差别。无想等至是依色法的时分差别而假立，而灭尽等至是依心的差别而假立，所以二者的假立有差别。
为了说明无想的自性，问道：'什么是无想？'即是问无想的自性和特征是什么。对此回答说：'是无想等至的果'，即有情在欲界入无想定后命终，由此业力所引，获得无想异熟果，所以无想是无想等至的果。
若问这果体具体是什么，为此说：'生于无想天众中'。第四禅有八处，其中无云、福生、广果三处是凡夫地；少广、无热、善现、善见、色究竟五处是圣者地。在第四禅凡夫三处中最后的广果天的一处，有无想天众所居处，生在那里的天众即是无想等至的异熟果。
当时心与心所灭时，在心与心所稳定和不稳定两种中，是灭哪一种呢？为此说：'所灭的是不住的心与心所法'。那些生在无想天中的有情，最初生时生起一个想，之后不稳定的心与心所，如同自身不稳定的心与心所，以及与后续将生起的同类不稳定心与心所的种子被摧毁时，首先生起微细心。
其后生起比那更微细的心。再后生起极微细心，当变得极其微细时，最后那个心不能与其他心相续，为什么呢？因为自身的心与心所种子的力量已被削弱，所以最后那个心不能产生与自己相似的其他心，由于六识都灭尽，所以称为不稳定的心与心所的灭。
因此，所谓的无想也是依色法的时分差别而假立，所以'它只是假有，并非实有'。怎样依色法的时分差别而假立呢？身体有两种：有心的身体和无心的身体。在这两种身体中，无想是依心与心所种子力量减弱的身体时分而假立，所以说是依色法的时分差别而假立。
无想要建立处所和作意两者，通过补特伽罗、自性和假立三者来说明。为什么要建立处所和作意呢？因为无想与无想等至一样，已离遍净贪而未离上地贪，所以要建立处所。

།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞིན་དུ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་ བ་མེད་པས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་གཞག་གོ།།ཕྱི་མ་གསུམ་གྱིས་བཤད་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གང་ཟག་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་གང་ཟག་གིས་བཤད་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་འགགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་རང་བཞིན་གྱིས་བཤད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་ པར་ལ་གདགས་པས་བཤད་དོ།།སྲོག་གི་དབང་པོའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སྲོག་གི་དབང་པོའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྲོག་ཅེས་ཀྱང་བྱ། འཚོ་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། ཇི་སྲིད་མ་ཤི་བར་གནས་ཀྱི་བར་དུ་འཚོ་བར་བྱེད་པས་ ན་སྲོག་ཅེས་བྱ་ལ།དེ་ཉིད་སེམས་ཅན་རིས་འདྲ་བ་རྣམས་སུ་གནས་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ན་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ལན་དུ་རིས་འདྲ་བ་རྣམས་སུ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གནས་པའི་དུས་ངེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་དང་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་ སེམས་ཅན་གྱི་ཚོགས་མང་པོ་ལ་བྱའོ།།རིས་མཚུངས་པར་གྱུར་པ་ལ་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་མཚུངས་ཤེ་ན། ལྷ་དང་མི་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པ་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པ་དང་། ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་ཐ་དད་པའི་རྒྱུས་ཁ་ཅིག་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་ནས་རྒྱལ་པོར་ བྱེད་པ་དང་།ཁ་ཅིག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་ནས་སྤྲང་པོ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཅན་སོ་སོར་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཀུན་ཀྱང་ཚེ་རེ་རེ་ཡོད་པ་ལས་སོ་སོའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྒྱུན་འདྲ་བ་ལ་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རིས་འདྲ་བ་རྣམས་སུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ཕུང་པོ་འདྲ་བ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་གནས་སུ་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་ བའི་དོན་ཏོ།།དེའང་ཅིས་སྐྱེས་ཤེ་ན། ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་ན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་ནི་ངན་སོང་གསུམ་དུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་ནི་མི་དང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དྲུག་གི་ནང་དུ་ སྐྱེ་པར་བྱེད་དོ།།མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཤི་བའི་བར་དུ་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་ བྱའོ།།དུས་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་སྔོན་གྱི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རྒྱུས་ལོ་བརྒྱ་ཞིག་གནས་པར་འགྱུར་བའམ། ལོ་སྟོང་ཞིག་གནས་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཚེའི་ཚད་རིང་ཐུང་ལ་དུས་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ཚེ་རིང་བར་དུས་ངེས་ཁ་ཅིག་ཚེ་ཐུང་བར་དུས་ངེས་པའོ། །དེ་ཡང་ དཔེར་ན་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་སེམས་ཅན་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་ལོ་སྟོང་གི་བར་དུ་གནས་པར་དུས་འཆད་པ་སྟེ།དེ་ལ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་གནས་པའི་དུས་ངེས་པ་ལ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་པས་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཡང་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བ་གསུམ་གྱི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།རིས་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རིས་འདྲ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རིས་འདྲ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་གང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་འདྲ་བའོ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ལྷ་དང་མི་དང་བྱོལ་སོང་དང་ཡི་དྭགས་དང་། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་སྟེ། འགྲོ་བ་ལྔར་སྐྱེས་པ་ལ་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་དེ་དག་དངོས་པོ་གང་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་དེ་ལ་ལུས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བདག་ ཏུ་འཛིན།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་དོན་དུ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ལུས་ཞེས་བྱའོ།

如同无想等至一样，由于没有以无想为所缘的想为先行的作意，所以安立作意。后三者的解释是：无想凡夫补特伽罗入定，故以补特伽罗而说；六识灭尽的自性，故以自性而说；色界时分的差别而假立而说。
问：'生命根的自性，生命根是什么？'即是问生命根的自性和特征是什么的意思。对此，称为命，也称为寿，因为在未死之前维持生存，所以称为命。由于它在同类众生中具有主导作用，所以称为根。
对此回答说：'由前业所引，在同类中安住诸行的决定时间。'所谓类，是指人、天等众生的众多群体。与类相同称为同类，如何相同呢？天、人、非天、旁生等不同趣类，以及善业、不善业不同的因，有些由前业所引而为国王，有些由前业所引而为乞丐等，所有这些各别众生都有各自的寿命，以相似的五蕴相续为同类。'在同类中'的意思是说生于具有相似蕴的众生之处。
这又是由什么产生的呢？由前世善、不善和不动业所生，称为业所引。其中，不善业使投生三恶趣，善业使投生人道和欲界六天，不动业使投生色界和无色界。
'诸行'是指五蕴的意思。'安住'是指从最初生起的刹那开始直到死亡期间五蕴相续不断。'决定时间'是指在同类中由前世善不善业的因缘而住世百年或千年等寿命长短的决定时间，有些决定寿命长，有些决定寿命短。
例如，北俱卢洲众生五蕴相续安住千年的时限，这称为命根。如是，仅仅是五蕴安住的决定时间称为命根，因此命根也只是假立于色、心、心所三者的时间，并非独立实有。
为显示同类的自性而问：'同类是什么？'即是问同类的自性和特征是什么的意思。对此回答说：'即是众生身体相似。'天、人、旁生、饿鬼、地狱众生，生于五趣称为众生。众生执著某事物为我或我所的事物称为身，欲界和色界执著五蕴为我，无色界执著四蕴为我，实际上称身是指五蕴。

།སོ་སོའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་མཐུན་པ་ལ་ལུས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མི་ཡང་མི་རྣམས་དང་ཕུང་པོ་ལྔ་འདྲ། ལྷ་ཡང་ལྷ་རྣམས་དང་ཕུང་པོ་ལྔ་འདྲ། བྱོལ་སོང་ཡང་བྱོལ་སོང་རྣམས་དང་ཕུང་ པོ་ལྔ་མཐུན་པ་ལ་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་དབྱེ་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་མཐུན་པ་འབའ་ཞིག་ལ་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་གདགས་པར་མ་ཟད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སོ་སོའི་ཆ་ལུགས་དང་སྤྱོད་པ་མཐུན་པ་ལ་ཡང་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེས་པར་ཆ་ལུགས་མཐུན། བུད་མེད་ཀྱང་བུད་མེད་དང་ཆ་ལུགས་མཐུན། མ་ནིང་ཡང་མ་ནིང་དང་ཆ་ལུགས་མཐུན། དགེ་སློང་ཕ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་དང་ཆ་ལུགས་མཐུན། དགེ་སློང་མ་ཡང་དགེ་སློང་མར་ཆ་ལུགས་མཐུན། དགེ་བསྙེན་ཕ་ཡང་དགེ་བསྙེན་ཕར་ཆ་ལུགས་མཐུན། དགེ་བསྙེན་མ་ཡང་དགེ་བསྙེན་མར་ཆ་ལུགས་མཐུན་པ་དང་། བྱོལ་སོང་ཡང་ནང་དབྱེ་ན་རྟ་ཡང རྟར་ཆ་ལུགས་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པ་ཆ་ལུགས་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་མཐུན་པ་ལ་རིས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བས་རིས་འདྲ་བ་ཡང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་ དྲིས་ཏེ།སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། དེའི་ལན་དུ་རིས་མཐུན་པ་གང་འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་གང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རིས་མཐུན་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ མཐུན་པའི་ནང་དུ་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་ནས་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རིས་མཐུན་པ་སྨོས་པས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྩཝ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ་ནང་གི་འདུ་བྱེད་ལས། འདིར་ནང་གི་འདུ་བྱེད་སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ཀྱི། ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་སྐྱེས་པ་རྣམས་འདིར་བཤད་པའི་སྐྱེ་བའི་ནང་དུ་མི་བསྡུའོ། །དེ་ལ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་ཏེ་འགགས་པ་དང་། མ་སྐྱེས་ཏེ་མ་འོངས་པ་དང་། མ་ཞིག་སྟེ་ད་ལྟར་གནས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ཞིག་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་རྟོགས་ཏེ་། ལྟ་བ་དེ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདུ་བྱེད་རྣམས་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བྱའོ། །རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྔོན་མ་སྐྱེས་པ་ལས་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་ཞེས་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི། དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་བའི་རྫས་ལོགས ཤིག་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རྒ་བའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྒ་བ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། རྒ་བའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་གཞན་དུ་གྱུར་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཏེ། རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་དག་གིའོ། །རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དང་པོ་མའི་མངལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚམས་སྦྱོར་ཏེ། བརྒྱལ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། མེར་མེར་པོ་དང་། ནུར་ནུར་པོ་དང་། ལྟར་ལྟར་པོ་དང་། སྐ་བ་དང་། ཡན་ལག་དོད པ་དང་།བྱིས་པ་དང་། གཞོན་ནུ་དང་། དར་ལ་བབ་པ་དང་། རྒས་པ་ལ་སོགས་པ་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་ལས། ཐ་མར་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ཕུང་པོ་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མར་གནས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་སྔ་མ་ནི་རྒྱུ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་རྒྱུན་ ཅེས་བྱ་བའམ།མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་ལྟར་ལྟར་པོ་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གནས་པ་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་བྱའོ།

各自五蕴相同称为身相似，即人与诸人五蕴相似，天与诸天五蕴相似，旁生与诸旁生五蕴相同称为种类相似。其中分类时，不仅仅是五蕴相同称为种类相似，各个国王的装束和行为相同也称为种类相似，男人与男人装束相同，女人与女人装束相同，中性人与中性人装束相同，比丘与比丘装束相同，比丘尼与比丘尼装束相同，优婆塞与优婆塞装束相同，优婆夷与优婆夷装束相同，旁生中细分时如马与马装束相同等称为装束相同。
如是，五蕴相同称为种类相似，种类相似也是依色、心、心所的时候而假立，并非实有。为显示出生的自性，问何为出生？即问出生的自性和特征是什么。对此回答：种类相同者诸行从无而生。'何'即指何等众生之义。'种类相同'是指众生各自五蕴相同中，由前世业力牵引而生五蕴称为出生之义。
说'种类相同'是因为有两种诸行：草木等外在诸行和五蕴等内在诸行，此处认为内在诸行的生起称为出生，而外在诸行的生起不包括在此处所说的出生之中。对此，声闻毗婆沙师认为除了已生而灭的五蕴、未生的未来五蕴、未灭而现在住的五蕴之外，另有一个称为出生的实体存在。为了破除这种见解，说'诸行从无而生'，'诸行'指五蕴。在种类相同中，五蕴从先前未生而后来生起，仅此假立为出生，除此之外并无另外的出生实体存在。
为显示衰老的自性，问何为衰老？即问衰老的自性和特征是什么。对此回答：如是彼等相续转变为异。'如是'指如上所说，即在种类相同中生起五蕴。'彼等'指诸五蕴。关于'相续'，从最初识入胎昏迷开始，经过凝酪位、膜疱位、血肉位、坚肉位、支分生位、婴儿位、少年位、壮年位、老年位等次第生起，最后直至死有五蕴为止，刹那住立，前前刹那为因后后刹那为果的诸刹那相续不断称为相续，或者凝酪位等前者为因，血肉位等后后为果的因果相续不断称为相续。

།སྔ་མའི་ངོ་བོ་ལས་ཕྱི་མིའི་ངོ་བོ་མི་འདྲ་བར་སྐྱེས་པ་ལ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མེར་མེར་པོའི་ དུས་ལས་ནུར་ནུར་པོའི་ཚེ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་དང་།བྱིས་པའི་དུས་ལས་གཞོན་ནུའི་དུས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ནས། དར་ལ་བབ་པའི་དུས་ལས་རྒ་བའི་དུས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་མེར་མེར་པོ་ལས་ནུར་ནུར་པོ་དུས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་གདགས་པ་དེ་ བཞིན་དུ་མེར་མེར་པོ་ལ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོ་ཡོད་པ་ལས་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དང་མི་འདྲ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་གཞན་སྐྱེས་པ་ལ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་ཡང་རྒ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་གདགས་པས་རྒ་བ་འདི་ཡང་གཟུགས་དང་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་ལོགས་ཤིག་ན་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་གདགས་པས་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། རྒ་བ་དང་། འཆི་བ་ཀུན་ཡོད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ལོགས་ཤིག་ན་རྫས་སུ་ཡོད་དེ་། །སྐྱེ་བའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པས་ནི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད། གནས་པའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པས་ནི་དངོས་པོ་གནས་པར་བྱེད། རྒ་བའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པས་ནི་དངོས་པོ་རྒ བར་བྱེད།འཆི་བའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པས་ནི་དངོས་པོ་ཞིག་པར་བྱེད་དེ་ཞེས་རྟོག་པ་སེལ་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་གདགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡང་རྒ་བ་ཞེས་མི་བྱ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་རིས་ མཐུན་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་དུ་གནས་པ་ལས་སྐྲ་དཀར་དང་།སྒུར་བ་དང་། གཉེར་མ་ཅན་དང་། འཁར་བ་ལ་བརྟེན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་རྒ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གནས་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གནས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གནས་པའི་རང་བཞིན་ དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ་དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཏེ། རིས་མཐུན་པ་རྣམས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་དག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཀྱིའོ། །རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དང་པོ་མའི་མངལ་ དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ།ནམ་མ་ཤིའི་བར་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་དེ་དག་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་རྗེས་སུ་ཕྱི་མ་འབྲང་སྟེ། རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ ན་ཕུང་པོ་ལྔ་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བས་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཟུགས་དང་།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡང་གནས་པ་ཡོད་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྟགས་པ་ལྟ་བུར་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།།མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མི་རྟག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་དེ་ལྟར་དེ་དག་གི་རྒྱུན་འཇིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།དེ་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཏེ། རིས་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྐྱེས་པའོ། །དེ་དག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་དག་གིའོ། །རྒྱུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྐྱེས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། མ་ཤི་བའི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མའི་མཚན་ཉིད་བྲེང་མ་ཆད་པ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་བྱའོ། ། འཇིག་པ་ནི་རིས་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་ཆད་ནས་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་རྗེས་སུ་ཕྱི་མ་མི་འབྲང་བ་བྱུང་སྟེ། རིས་མི་མཐུན་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་གཞན་སྐྱེས་པ་ལ་འཇིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་གདགས་སོ།

从前者的本性中产生与后者本性不同的称为转变，如从胚胎期转变为软肉团期，从童年时期转变为少年时期，从壮年时期转变为老年时期称为衰老，这就是其含义。如同从胚胎期转变为软肉团期的时期变化称为衰老一样，在胚胎期中也有许多刹那，从前一刹那产生与之不同的后一刹那，这也称为转变，这也称为衰老。如此，五蕴相续的转变称为衰老，因此这衰老也只是安立于色、心和心所的时期，并非独立实有，这就是所要阐明的。
因此，由于相续转变安立为衰老，为了破除声闻毗婆沙师认为在一刹那中生、住、老、死皆有，而且这些也都离开五蕴独立实有的观点，即认为有独立的生的实体产生事物，有独立的住的实体使事物安住，有独立的老的实体使事物衰老，有独立的死的实体使事物毁灭的观点。五蕴相续的转变安立为衰老，在一刹那中既不称为衰老，也没有独立存在的所谓衰老的实体，这就是其含义。
或者，在同类中五蕴生起后以刹那相续而住，转变为白发、驼背、皱纹、需要拄杖的状态，这称为衰老。为了说明住的自性，问道：'什么是住？'即问住的自性和特征是什么，这是其含义。
对此回答说'如是彼等相续随行'，'如是'即如上所说，在同类中生起五蕴。'彼等'即五蕴。'相续'即从最初在母胎中结生识开始直至未死之间，五蕴以刹那的特征而住称为相续。如此，这些刹那特征后刹那随行前刹那，随行不间断称为住。
如此，由于五蕴相续不断称为住，所以住也只是安立于色、心和心所的时期，并非如声闻毗婆沙师所认为的在一刹那中也有住，而且离开五蕴另有独立实有的所谓住的实体，这就是所要阐明的。
为了说明无常的自性，问道：'什么是无常？'即问无常的自性和特征是什么，这是其含义。对此回答说'如是彼等相续灭'，'如是'即如上所说，在同类中生起五蕴。'彼等'即五蕴。'相续'即从五蕴生起开始直至未死之间刹那特征不间断称为相续。
灭即同类五蕴的刹那相续断绝，后刹那不随行前刹那，生起异类的刹那，这称为灭，即安立为无常。

།དོན་དུ་ནི་མི་ལ་སོགས་པ་རིས་མཐུན་པར་སྐྱེས་པའི་ཕུང་པོ རྒྱུན་ཆད་དེ་ཤི་ནས་བྱོལ་སོང་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་རིས་མི་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་བླངས་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རིས་མི་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ ཟད་དེ།དེ་ལྟ་བས་ན་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མི་རྟག་པར་བརྟགས་པ་ལྟ་བུ་ཡང་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་རིས་མཐུན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུན་འཇིག་པ་ལ་མ་གཏོགས་པར་མི་རྟག་པའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ ནོ།།སྨྲས་པ་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་རྩཝ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་དང་། ནང་གི་འདུ་བྱེད་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། གཉི་ག་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཡོད་པར་འདྲ་བར་སྨྲ་བ་ལས་ནང་གི་འདུ་བྱེད་འབའ་ཞིག་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཡོད་པར་བཤད་དེ། ཕྱིའི་ འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་།རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པ་ཡོད་པར་མ་བཤད། སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པར་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གྲངས་སུ་གཏོགས་པ་ ནང་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་གསུངས་ཀྱི་རྩཝ་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་མ་གསུངས་པས།སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་འདུ་བྱེད་ལ་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་ལ་ཡོད་པར་མ་བཤད་དོ། །སྨྲས་པ། ཕྱི་ནང་གི་འདུ་བྱེད་གཉི་ག་ ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་འདྲ་བ་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནང་གི་འདུ་བྱེད་འབའ་ཞིག་ལ་སྐྱེ་བ་དང་།རྒ་བ་ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ། ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ཡོད་པར་མ་གསུངས། སྨྲས་པ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ལྟར་འཇིག་ རྟེན་ན་ནི་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་ལ་སོགས་འབྱུང་བ་དང་།འཇིག་པ་ཞེས་མ་གྲགས་ལ་ནང་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མི་རྟག་པར་གྲགས་པས་འཇིག་རྟེན་དུ་གྲགས་པ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ཀྱང་ཕྱིའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་།རྒ་བ་ལ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པར་མ་གསུངས། ནང་གི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། རྒ་བ་དང་། མི་རྟག་པར་གསུངས་སོ། །མིང་གི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ལ་མིང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིང་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མིང་གི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་མིང་ནི་བུམ་པ་དང་། སྣམ་བུ་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་མིང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། དོན་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞོལ་ཞིང འཇུག་པར་བྱེད་པའམ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་།རྗོད་པར་བྱེད་པ་ལ་མིང་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའོ། །བརྗོད་པ་ནི་མེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལ་བྱ་སྟེ། མེ་དང་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་སྒྲ་དེ་བརྗོད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མེ་དང་བུམ་པའི་དོན་དེ་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་ན་མེ་དང་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ལ་མིང་ཞེས་གདགས་སོ།།དོན་དུ་ན་མེ་དང་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བརྡ་ཕྲད་པར་བྱེད་པའི་ཡི་གེ་ཨ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་ཚོགས་པ་ལ་མིང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའི་ དོན་ཏོ།།ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཡང་ཡི་གེ་ཨ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་འདུས་པ་ལས་གྱུར་པས་ན་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བའམ། ཡང་ན་ལྷ་སྦྱིན་ཞེའམ། མཆོད་སྦྱིན་ཞེའམ། གཟུགས་ཤེའམ་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཉིད་གྲངས་ཀྱིས་མང་བའི་ཕྱིར་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ།

实际上，对于人等同类众生的五蕴相续断绝而死亡后，转生为旁生等不同类众生的五蕴，取得其他不同类的五蕴，称之为无常。如是，对于不同类的五蕴相续断绝称为无常，而所谓无常也只是安立于色法、心及心所的时间而已。
因此，并非如声闻所观察的那样，认为在一刹那中即为无常，也不是说除了同类五蕴相续灭尽之外，另外还有一个独立的无常实体存在。
有人说：外在的有为法如草木等和内在的有为法五蕴，二者都同样具有生、老、住、无常，但为何只说内在的有为法具有生、老、住、无常，而不说外在的有为法具有生、老、住、无常？
回答说：世尊说有为法的特征是生、老、住、无常，这是就众生数摄的内在有为法而言，并非就草木等外在有为法而言。因此论师也只说内在有为法有生老等，而未说外在有为法具有这些。
有人说：既然内外有为法二者都同样具有生老等，为何世尊只说内在有为法具有生老，而不说外在有为法具有生老？
回答说：这是为了随顺世间。因为在世间，外在有为法的生灭等并不称为生老等，而内在有为法的生灭则称为生、老、住、无常。为了随顺世间共识，世尊也未说外在有为法的生灭为生老，而说内在有为法的生灭为生、老、住、无常。
为了说明名身的自性中'名'的含义，问道：什么是名身？这是在问名身的自性和特征是什么。
其中，名是指瓶子、毛毯、色、声等。
那么名的含义是什么呢？是指令识趣入对境或令识了解对境的能诠，称为名。其中所诠是指火、瓶子等事物。能诠是指'火'这个声音和'瓶子'这个声音，由于说出火和瓶子这样的声音，识就能了解和知道火和瓶子的含义，所以将火和瓶子这样的声音安立为名。
实际上，名是指为了表示火和瓶子等对境而约定俗成的多个字母如阿、嘎等的聚集。
'身'是指名由多个字母如阿、嘎等聚集而成，故称为身；或者因为提婆达多啊、耶若达多啊、色啊、声啊等名称数量众多，故称为身。

།དེའི་ལན་དུ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིགས་བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་སྣམ་བུ་དང་། བུམ་པ་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡང་ས་དང་ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་ལ་སོགས་པ་ལ་ཚོགས་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་སོ སོའི་མཚན་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་སའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྲ་བ་དང་། ཆུའི་མཚན་ཉིད་ནི་གཤེར་བ་དང་། མེའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཚ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ཚིག་གིས་བསྟན་ཅིང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཚིག་གིས་བརྗོད་ པར་ནུས་ན་ནི་མི་འགྱུར་བས་ནི་མེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་ལྕེ་ཚིག་པར་འགྱུར་ལ།ཆུ་ཞེས་བརྗོད་པས་སྐོམ་ངོམས་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན་། མེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ལྕེ་ཚིག་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཆུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སྐོམ་ངོམས་པར་མི་འགྱུར་བས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མིང་ས་དང་། ཆུ་ལ་སོགས་པར་བླ་དགས་སུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བརྗོད་དུ་མེད་ཀྱང་འདི་ནི་ས་འདི་ནི་ཆུ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚིག་དེ་ལ་མིང་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་མིང་གི་ཚོགས་འདི་ཡང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པས་བཏགས་པར་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །ཚིག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཚིག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཆོས་ནི་བུམ་པ་དང་། སྣམ་བུ་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་ལ་སོགས་པའོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་སྟེ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཀྱང་ཚིག་ཅེས་ བྱ་བ་འདིས་དོན་དང་བཅས་པའི་ཁྱད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་ཅིང་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་ཅེས་བྱ་བའམ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དོན་སྟོན་ཅིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པས་ན་ཚིག་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན། མིང་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚིག་ལས་གཙུག་ལག་ཏུ་བྱས་ པའི་ཚིག་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ།།ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། མིང་གིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོན་ལ། ཚིག་གིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་སྟོན་ཏེ། མིང་གིས་མེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཙམ་དུ་བསྟན་པ་ལས་ཚིག་གིས་མེ་ཚ་བ་ཞེས་བརྗོད་ན། མེ་ཚ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་ པ་དང་།མིང་གིས་འདུས་བྱས་ཞེས་བརྗོད་ན་ཚིག་གིས་འདུས་བྱས་མི་རྟག་པ་ཞེས་བརྗོད་པས་འདུས་བྱས་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་མིང་དང་ཚིག་གཉིས་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །གཙུག་ལག་གི་ཚིག་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚིག་ལས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ་། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་ལྷ་སྦྱིན་ འབྲས་ཚོས་ཞེས་པ་ལ།འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་ཚིག་གཅིག་ཏུ་ལྟ་། འབྲས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡང་ཚིག་གཅིག་ཏུ་ལྟ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཚིག་གཅིག་ཏུ་ལྟ་ལ། གཙུག་ལག་ལས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀུན་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལ་ཚིག་གཅིག་ཏུ་འཛིན་ཏེ། དེས་འདུས་བྱས་ཀུན་མི་རྟག་ པ་ཡིན་ཞེས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚིག་དང་ཡང་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་སྟོན་ཏོ། །སྨྲས་པ། ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡང་ལ་དང་ཧ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་ཚོགས་པ་ལས་གྱུར་པ་ཡིན། འདུས་བྱས་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཀྱང་དེ་དང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་ཚོགས་པ་ལས་ གྱུར་པ་ཡིན་ན།དེ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད། སྨྲས་པ། མིང་དང་ཚིག་གཉིས་ཡི་གེ་འདུས་པ་ཡིན་པར་ཁྱད་པར་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ལས་ཁྱད་པར་དུ་དབྱེ་སྟེ། མིང་གིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཙམ་སྟོན་ལ། ཚིག་གིས་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་རོ།

作为回答，说到'诸法自性的假立词'等。其中，毛毡、瓶子、色、声等，以及地、水、火、风等称为诸法。这些法的自性是指这些法各自的特征，比如地的特征是坚硬，水的特征是湿润，火的特征是热性等。
其中诸法的自性是无法用语言表达和描述的。如果诸法的特征能够用语言表达，那么仅仅说'火'就会烧伤舌头，说'水'就会解渴，但实际上仅说'火'并不会烧伤舌头，仅说'水'也不会解渴，因此诸法的名称如地、水等都是假立的，所以称为'诸法自性的假立词'。
虽然诸法的特征无法言说，但说'这是地'、'这是水'等词语称为名称。因此，这些名聚也是依据色、心和心所的时间而假立的，并非实有。
为了说明词聚的自性，问道'什么是词聚'，即是在问词聚的自性和特征是什么。
作为回答说'诸法差别的假立词'。法是指瓶子、毛毡、色、声等。诸法的差别是指这些法的区别，即无常、苦等特征。
所谓'词'的含义是，由于这个'词'能够理解和显示具有意义的差别，所以称为'词'，或者因为能显示和理解具有差别的意义，所以称为'词'。
如此，由于词能显示意义的差别，所以表明名称、世间的词与经典中的词有区别。
怎样区别呢？名称显示诸法的自性，词显示诸法的差别。比如名称仅说'火'，而词说'火是热的'，就显示火具有热的特征这一差别；名称说'有为'，词说'有为是无常'，就显示有为是无常的特征，因此名称和词二者有区别。
经典中的词与世间的词也有区别。怎样区别呢？对于'天授煮饭'，世间人们把'天授'视为一个词，把'饭'视为一个词，把'煮'也视为一个词，而在经典中'诸行无常'被视为一个词，因为它显示'一切有为法都是无常'这一差别义，所以表明与世间的词有区别。
有人问：天授这个名称是由'拉'、'哈'等字母组合而成，'有为无常'这个词也是由'德'、'巴'等字母组合而成，那么二者有什么区别？
回答：虽然名称和词二者都是字母的组合这一点没有区别，但是从意义的差别来区分，因为名称只显示诸法的自性，而词显示诸法的差别。

།དེ་བས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཙམ་སྟོན་པ་ལ་མིང་ཞེས་བྱ་ལ། ཆོས་དེ་རྟག་པ་ཡིན་ནམ་མི་རྟག་པ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ་ཚིག་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །སྨྲས་པ། མིང་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་གཉིས་ལས་ཚིག་གི་ཚོགས་པས་ ཅིའི་ཕྱིར་མིང་གི་ཚོགས་སྔར་བཤད།སྨྲས་པ། ཆོས་རྣམས་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་གནས་ནི་མིང་ཡིན་ཏེ། བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྣམ་བུ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ལ་བརྟེན་ནས་བུམ་པ་རྟག་པ་ཞེའམ་བུམ་པ་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འཇུག་པར་འགྱུར་བས་ན་ཚིག་པས་མིང་ སྔར་བཤད་དོ།།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིང་ཡིན་ལ། བུམ་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་པའམ་བུམ་པ་རྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དང་། ཇི་སྙེད་ཀྱི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ལ། དེ་དང་མི་མཐུན་པའི་འདུས་མ་བྱས་ནི་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པས་རྟག་པ་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཚིག་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཚིག་དེའང་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད ནི་མི་རྟག་པའོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ། །ཞི་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ་། །འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་ཏེ་མིང་ཡིན་ལ། འདུས་བྱས་བསྡུས་ནས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པར་བསྟན་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏེ་ཚིག་ཅེས་བྱའོ། ། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་ཏེ་མིང་ཡིན་ལ། བསྡུས་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་བསྟན་པ་ནི། །ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏེ་ཚིག་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཡང་ཚིག་གིས་བསྟན་ཅིང་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པ་ལས་འདུས་བྱས་མི་རྟག ཅེས་བརྗོད་པ་འདི་བླ་དགས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་ན་ཚིག་བླ་དགས་ཞེས་བྱའོ།།ཚིག་དེ་ལ་ཡང་གྲངས་ཀྱིས་མང་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ཚིག་འདི་ནི་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་སུ་གདགས་པས་བཏགས་པར་ཡོད་ཀྱི་རྫས་སུ་ མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡི་གེའི་ཚོགས་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། ཡི་གེའི་འབྲུ་རྣམས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡི་གེ་ནི་ཨ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཨ་དང་ཀ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཀྵའི་བར་དུ་ཡི་གེའི་འབྲུ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡི་གེའི་ཚོགས་ཞེས་བྱའོ། །ཡི་གེ་དེ་ལ་མིང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གྲགས་ཏེ་འབྱེད་པ་དང་། བརྗོད་པ་དང་། ཡི་གེའོ། །ཡི་གེའི་དོན་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ལན་དུ་དེ་གཉི་ག་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ སྨོས་སོ་།།གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དང་། གོང་དུ་བཤད་མ་ཐག་པའི་འདུས་བྱས་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉི་ག་ཡི་གེས་གསལ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཡི་གེ་ལ་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཡི་གེས་མིང་དང་ཚིག་གསལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། ནམ་ཡི་གེ་རྣམས་འདུས་ ནས་བུམ་པ་དང་།སྣམ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ན་ནི་ཡི་གེ་ལ་མིང་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱ་ལ། ནམ་ཡི་གེ་རྣམས་འདུས་ནས་འདུས་བྱས་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བླ་དགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ན་ནི་ཡི་གེ་དེ་ཉིད་ལ་ཚིག་གི་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བས་ན་ཡི་གེ་ནི་ མིང་དང་ཚིག་གི་ཚོགས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།སྨྲས་པ། དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་པས་ཆོག་མོད་གཉི་ག་ཞེས་སྨོས་པའི་སྒྲ་ཅི་དགོས་ཤེ་ན། ལན་དུ་གལ་ཏེ་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ཀྱི་གཉི་གའི་སྒྲ་མ་སྨོས་ན་ནི་ཡི་གེ་བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚིག་གི་ཚོགས་འབའ་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་པ་ ལྟ་བུར་སྙེམས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཚོགས་ཀྱི་གོང་དུ་བཤད་པ་མིང་གི་ཚོགས་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པར་མི་སྙེམས་པར་འགྱུར་རོ།

因此，仅仅显示诸法自相的称为名，而显示诸法是常或无常等义的差别称为句聚。有人问：在名和句聚二者中，为何先说名聚而不先说句聚？答：诸法常与无常等句的所依是名，因为依靠'瓶'和'毛毯'等名，才能安立'瓶是常'或'瓶是无常'等句，所以先说名而后说句。
关于所谓诸法的差别，何为差别之义？'瓶'是名，而'瓶是无常'是差别，或'瓶是常'是差别。或者说，当说'一切有为法无常'时，应知一切有为法皆是无常，与此相反的无为法则非无常；以无常等显示常的句，称为诸法差别句。这些句是什么呢？即如所说：'一切有为法无常'、'一切法无我'、'寂灭即涅槃'等。
'有为'是自性义即名，摄集有为而显示一切有为法无常是差别义即句。'法'是自性义即名，摄集而显示一切法无我是差别义即句。无常等差别义也是由句显示和表达的，而说'有为无常'这是增益，所以称为增益句。由于这些句数量众多，故称为句聚。因此应知，此句在色、心、心所时安立而有，但实质上是无实体的。
为显示字聚的自性，问：何为字聚？即问字聚的自性与相是什么？答：字聚即诸字，字是指a、ka等。从a、ka开始直至kṣa的一切字称为字聚。字有三种名称：能分别、能诠表和字。
问：为何称其为能分别？答：因为它能显示这两者。如前所说的'提婆达多'之名和前说的'有为无常'之句二者，皆由字清楚显示，故字称为能分别。
如何由字显明名句？当诸字和合成为瓶、毛毯等体性的增益句时，称字为名聚；当诸字和合成为'有为无常'等差别增益句时，即称该字为句聚，因此字是能显明名句聚的。
有人问：说'彼'字就够了，何必说'二者'？答：如果仅说'彼'字而不说'二者'，就会认为字只显示刚说的句聚，而不会认为它也显示在句聚之前所说的名聚。

།སྨྲས་པ། དེ་ལྟ་ན་གཉི་ག་ཞེས་སྨོས་པས་ཆོག་མོད་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་ཅི་དགོས་ཤེ་ན་ལན་དུ་གལ་ཏེ་གཉི་ག་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འབའ་ཞིག་སྨོས་ལ། དེ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་མ་སྨོས་ན་ནི་ གཉི་ག་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གོང་དུ་བཤད་པའི་མིང་དང་།ཚིག་གཉིས་ལ་བྱ་བའམ་འོན་ཏེ་དེ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་གཞན་ཞིག་གཉིས་ལ་བྱ་གང་ལ་བྱ་གཏོལ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་གོང་དུ་བཤད་པའི་མིང་དང་ཚིག་གཉིས་གསལ་བར་ཡི་གེས་འབྱེད་དེ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་དང་། གཉི་ ག་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སྨོས་སོ།།ཡི་གེའི་མིང་གཉིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བརྗོད་པ་ཡང་དེ་དག་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡི་གེ་དེ་དག་ལ་མིང་དུ་བརྗོད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡི་གེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་མིང་དང་ཚིག་དེ་ལ་གནས་ནས། དོན་ཡང་དག་པར་རྗོད་ པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཡི་གེའི་འབྲུ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་སྟེ། ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་གིས་ལྷ་སྦྱིན་ཞེས་བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་བརྗོད་ཅིང་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡི་གེ་འདུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུས་བྱས་མི་རྟག་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་འབྱུང་སྟེ། ཚིག་དེས་འདུས་ བྱས་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྟོན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་བརྗོད་ཅིང་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཡི་གེ་ལ་མིང་དུ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཡི་གེ་ལ་བརྟེན་ནས་མིང་དང་ཚིག་བྱུང་མིང་དང་ཚིག་གིས་ནི་དོན་མ་ནོར་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཡི་གེ་ལ་རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡི་གེ་མིང་གསུམ་པ་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།ཡི་གེ་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཡིག་འབྲུ་ལ། ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཇི་ལྟར་མིང་གི་ཚོགས་མིག་ཅེས་བྱ་བ་དང་། ལག་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྐང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མིང་གཞན་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་ གྲངས་གཞན་དུ་འགྱུར་ཏེ།མིག་ཅེས་ཀྱང་བྱ། སྤྱན་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ལ། མིག་ཅེས་ཀྱང་བྱ་བའི་དོན་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྤྱན་ཞེས་བྱ་བས་ཤེས་པར་རུང་བ་ལྟར། ཡི་གེ་ཨ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཨ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཨའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་གཞན་མེད་ལ། ཨ་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ཨ་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཨའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་མེད་དེ།རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ན་ཡི་གེ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ཡང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དུས་ལ་གདགས་པས་བཏགས་པར་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་རྣམས་བཤད་ཅེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཐ་སྙད་མཁས་པར་བྱ་བ་དང་། ཁྱད་པར་ལ་ཐ་སྙད་མཁས་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་གཉི་ག་ལ་ཐ་སྙད་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་གསུམ་བཤད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཐ་སྙད་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་མིང་གི་ཚོགས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཐ་སྙད་མཁས པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཚིག་གི་ཚོགས་བསྟན་ཏོ།།དེ་གཉི་ག་ལ་ཐ་སྙད་མཁས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཡི་གེའི་ཚོགས་བསྟན་པའོ་། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ ལན་དུ་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་རྙེད་པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་རིང་དུ་སྤངས་པ་ལ་ནི་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེའང་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་ སོ།།དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་རྒྱུན་དུ་འཇུག་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལ་འཇུག་པ་དང་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་ པ་ལ་འཇུག་པའི་བར་དུ་བདུན་ནི་སློབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ནི་མི་སློབ་པ་ཞེས་བྱའོ།

有人问道：既然如此，只说'二者'就够了，为什么还要说'这'字呢？回答说：如果只说'二者'这个词，而不说'这'字的话，那么'二者'是指前面所说的名和句二者呢？还是指其他法的二者呢？就无法确定了。因此，为了明确指出前面所说的名和句二者，所以说'这'字和'二者'这两个词。
为了说明文字的两种名称，所以说'表述也是这些'，意思是说这些文字也称为表述。为什么文字称为表述呢？为此说'因为依止于名和句，能正确表述意义'。依靠文字音节而产生'天授'这样的名称，'天授'这个名称能表述和显示天授这个本质意义；依靠文字组合而产生'有为无常'这样的句子，这个句子能表述和显示有为法无常的特征意义，所以文字称为名的表述。
或者说，依靠文字而产生名和句，名和句能无误地显示意义，所以文字称为表述。为了说明文字的第三个名称，说'为了使文字不转变为其他异名'。对于a等文字音节称为'文字'，不像名的聚合称为'眼'、'手'、'足'等可以用其他名称表述而转变为异名。如'眼'也称为'目'，也称为'眸'，'眼'的意义可以用异名'目'来理解；而文字a等，除了称为a以外没有其他异名，为了理解a而表示a的也没有其他异名，因为不转变为异名，所以称为文字。
这也只是依色等时间安立而有，并非实有。为什么要解释名、句、文呢？为了善巧了知自性的名言，善巧了知差别的名言，以及善巧了知这二者的名言，所以解释这三者。为了善巧了知诸法自性的名言而说明名的聚合，为了善巧了知诸法差别的名言而说明句的聚合，为了善巧了知这二者的名言而说明文字的聚合。
为了说明凡夫的本质，问道：什么是凡夫？意思是问凡夫的本质和特征是什么。回答说：'是未获得圣法者'，具有未获得圣法这个特征的称为凡夫。其中，远离罪恶不善法的称为圣者，这又分为有学和无学两种。
其中，依小乘的方式，预流向、预流果、一来向、一来果、不还向、不还果，直至阿罗汉向这七种称为有学。获得阿罗汉果的称为无学。

།ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་མོས་པས་སྤྱོད་པའི་ས་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ། ས་བཅུ་པ་མན་ཆད་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སློབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཕགས་པ་དེ་དག་གི་ཆོས་ ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།མཐོང་བའི་ལམ་དང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་སྟེ། ཆོས་དེ་གསུམ་མ་ཐོབ་པ་ལས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆུང་ངུའི་ཚུལ་གྱིས་ནི་རྒྱུན་དུ་འཇུག་པ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུན་དུ་འཇུག་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་བར་དུ།དྲུག་གི་ཚེ་ན་ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་ཚེ་ན་ནི་མི་སློབ་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ནས་དང་པོའི་ཚེ་ན་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གཉིས་པ་ནས་ས་བཅུ་མན་ཆད་ཀྱི་ཚེ་ ནི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སའི་ཚེ་ན་ནི་མི་སློབ་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །མ་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཕགས་པའི་ཆོས་དེ་རྣམས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ། ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་འཕགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་ བྱ་ལ།ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བས། འཕགས་པའི་ཆོས་མ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་ལ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱ་ལ། འཕགས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཕུང་པོའི་རྒྱུད་དམ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་ནི་འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ ཞེས་བྱ་བ་ཡང་།གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་། ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་བཏགས་པ་ལྟ་བུར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཞེས་བྱའི་རྫས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་སྟོན་ཏོ། །ད་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཚུལ་ཅན་གྱི་འདུ་བྱེད་སེམས་ དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། ཕྱི་ནང་གི་འདུས་བྱས་རྣམས་སྐད་ཅིག་མའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འབྱུང་བ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་བས་ན་འདི་ཡང་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་ནི་མེད་དོ། །སོ་སོར་ངེས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་གྲོག་མི གཅོད་པ་དང་།མ་བྱིན་པར་མི་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་མང་པོ་དང་། འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་རྣམ་པ་མང་པོའོ། །སོ་སོར་ངེས་པ་འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གདགས་པས་གཟུགས་དང་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ།།སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཞེས་གདགས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྦྱིན་པ་ལས་ནི་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་སྦྱོར་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་ནི་ལྷ་དང་ མིའི་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བར་སྦྱོར་བ་དང་བཟོད་པ་ལས་ནི་བྱད་གཟུགས་བཟང་པོར་འགྱུར་བར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པས་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །མགྱོགས་པ་གང་ཞེ་ན། རྒྱུས་འབྲས་བུ་མྱུར་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའམ། སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་རྗེས་སུ་བར་ཆད་མེད་པར་ཕྱི་མ་སྐྱེད་འབྱུང་བ་ལ་མགྱོགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གདགས་པས་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། ། གོ་རིམས་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རིམ་པར་འཇུག་པ་གོ་རིམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་སྔར་བྱུང་བ་འབྲས་བུ་ཕྱིས་འབྱུང་བའོ། །འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བཏགས་པས། གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ།

依大乘之道，从胜解行地开始，乃至第十地以下的菩萨称为学者。
彼等圣者之法有三种：见道、修道和无学道。未得此三法者即称为凡夫。
其中依小乘之道，获得预流果时称为见道。从获得预流果至趋入阿罗汉之间的六种阶段称为修道。获得阿罗汉果时称为无学道。
依大乘之道，初地时称为见道。从第二地至第十地称为修道。佛地时称为无学道。
'未得'是指圣者之法未在心相续或蕴相续中生起。如是，未生起圣法的心相续或蕴相续称为凡夫，在蕴相续中生起者称为圣者。
因此，未生起圣法的众生之心相续或蕴相续称为凡夫，而圣法在蕴相续或心相续中生起者称为圣者。
所谓凡夫，仅是假立于色、心和心所的时分，而非如声闻毗婆沙师所说的凡夫是独立实体存在。
现在将说明与此相似的不相应行法。
其中，'趣入'是什么？内外有为法住于刹那性中，前刹那是因，后刹那是果，因果刹那相续不断生起称为趣入。
因此，这也仅是假立于色、心和心所的时分，而非实体存在。
'各别决定'是什么？对种种因和种种果的各别决定称为各别决定。种种因是指能生可意果的因，如不杀生、不偷盗等众多善行，以及能生不可意果的因，如杀生、偷盗等众多恶行。
此各别决定也仅是假立于五蕴，是假立于色、心和心所的时分，而非实体存在。
'相应'是什么？因果相顺称为相应。如此，布施相应于圆满受用果报，持戒相应于往生天人善趣，忍辱相应于获得端正相貌，故称为相应。
这也仅是假立于五蕴，是假立于色、心和心所的时分，而非实体存在。
'迅速'是什么？因能迅速生果，或在诸刹那中前刹那之后无间断生起后刹那称为迅速。
'次第'是什么？因果次第趣入称为次第，即先有因后有果。

།དུས་གང་ཞེ་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ འབྲེལ་བར་འཇུག་པ་ལ་དུས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བྱུང་སྟེ་འགག་པ་དེ་ནི་འདས་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་མ་བྱུང་མ་འགགས་པ་ལ་ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བྱུང་ལམ་འགགས་པ་ལ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ ལྔ་ལ་བཏགས་པས་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ།།ཡུལ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཤར་དང་། ནུབ་དང་། ལྷོ་དང་། བྱང་དང་། འོག་དང་། སྟེང་ལ་སོགས་པ་ཕྱོགས་བཅུ་ན་ གནས་པ་ལ་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ན་གཟུགས་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལ་ཤར་གྱི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་ལྷག་མ་དང་ཡང་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གཟུགས་མེད་པས་ཡུལ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མེད་དོ། །དེ་བས་ན་འདི་ཡང་ གཟུགས་ཀྱི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ།།གྲངས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཐ་དད་པ་ལ་གཅིག་གཉིས་ཞེས་གྲངས་སུ་བཞག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐ་དད་པ་ལ་གྲངས་སུ་གཞག་ཏུ་རུང་གི་ ཐ་མི་དད་ཅིང་གཅིག་པའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལ་གཉིས་སུ་བགྲང་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བས་ན་འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གདགས་པས་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །ཚོགས་པ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་འདུས་པ་ལ་ཚོགས་པ་ཞེས་གདགས་ཏེ།དེ་བས་ན་འདི་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་གདགས་པས་བཏགས་པའི་ཡོད་པར་ཟད་ཀྱི་རྫས་སུ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་འདི་དག་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དུས་ལ་གདགས་པས་བཏགས་ པར་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ནས། མཇུག་བསྡུ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གོང་དུ་སྨོས་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་དང་། པཉྩ་སྐནྡྷའི་ནང་དུ་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ བཅུ་བཞིའི་སྟེང་དུ།དེ་དང་ཚུལ་འདྲ་བ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དགུས་བསྣན་ཏེ། འདི་དག་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ་། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྨོས་པས་དེ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཕྱིར། རྣམ་ པར་ཤེས་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་དང་མཚན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་དམིགས་པ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དམིགས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་གོ། །རྣམ་པར་རིག་པ་ནི། དམིགས་པ་དེ་དག་འཛིན་པའམ། རྟོགས་པའམ། ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དམིགས་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་རིག་ཅིང་ཤེས་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའི་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་ཡོད་དེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དེས་ཇི་ལྟར་དམིགས་པར་རྣམ་པར་རིག་ཅེ་ན། དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ལ་གཟུགས་ཙམ དུ་རིག་ཅིང་ཤེས་སོ།།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲ་ལ་སྒྲ་ཙམ་དུ་རིག་ཅིང་ཤེས་སོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྣའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་དྲི་ལ་དྲི་ཙམ་དུ་རིག་ཅིང་ཤེས་སོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལྕེའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་རོ་ལ་རོ་ཙམ་དུ་རིག་ཅིང་ཤེས་སོ། ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས། རེག་བྱ་ལ་རེག་བྱ་ཙམ་དུ་རིག་ཅིང་ཤེས་སོ།

什么是时间？因与果相关联时称为时间。如何理解呢？因果生起并灭尽，称为过去时。因果尚未生起未灭尽，称为未来时。因果正在生起或正在灭尽，称为现在时。因此，这也是依五蕴而假立，不过是依色、心、心所而假立，并非实有。
什么是处所？色蕴作为因果之相，安住于东西南北上下等十方，称为处所。在东方安住为色与因果之相，称为东方处所。其余方位也同样理解。在无色界中因为无色，所以没有处所的建立。因此，这也仅是依色的时间而假立，并非实有。
什么是数量？对色、受、想、行、识等各自差别，建立为一二等数量。为什么呢？因为可以对差别之法建立数量，而对无差别且本性为一的事物不能计为二。因此，这也是依五蕴而假立，不过是依色、心、心所而假立，并非实有。
什么是和合？诸识生起的因缘和合称为和合。因此，这也是依五蕴而假立，仅是假有，并非实有。
如是，应当了知这些心不相应行法是依色、心、心所的时间而假立。
解说行蕴后，为了总结而说'这称为行蕴'。即前面所说的五十一种心相应行法，以及在五蕴中出现的十四种心不相应行法之上，再加上与此相似的九种心不相应行法，这些称为行蕴的含义。行蕴已经解说完毕。
在行蕴之后提到识蕴，现在到了解说识蕴的时候，因此问道：什么是识？即问识蕴的自性和特征是什么。
回答说：是对所缘的各别了知。所缘是心和心所的对境，即色、声、香、味、触、法六种。了知是指对这些所缘的执取、通达或领悟。因为能了知、认识所缘境，所以称为了知。
对所缘的了知有六种，即从眼识到意识的六种转识。这六种转识如何了知所缘呢？其中眼识依靠眼根而仅仅了知色境。耳识依靠耳根而仅仅了知声境。鼻识依靠鼻根而仅仅了知香境。舌识依靠舌根而仅仅了知味境。身识依靠身根而仅仅了知触境。

།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆོས་རྣམས་རིག་ཅིང་ཤེས་པས་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པར ཤེས་པའི་རང་བཞིན་བཤད་ནས།དེ་དག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སེམས་དང་ཡིད་དང་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ་། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། དམིགས་པས་རྣམ་པར་རིག་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་དེ་ལ་སེམས་ཞེས་ ཀྱང་བྱ་དེ་ལ་ཡིད་ཅེས་ཀྱང་བྱ།དཔེར་ན་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡིད་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྣ་ཚོགས་པ་དང་ཡིད་རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།སེམས་ཀྱི་དོན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དོན་ཏེ། སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་། །སེམས་ཞེས་བྱ་ལ་སེམས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་ ཞེ་ན།དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡང་སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་ཡང་སྔར་སྔོན་པོ་ལ་དམིགས་ན་སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེ།དེ་ནས་སེར་པོ་ལ་དམིགས་ན་སེར་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེ། དེ་ནས་དམར་པོ་ལ་དམིགས་ན་དམར་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེ། དེ་ནས་དཀར་པོ་ལ་དམིགས་ན་དཀར་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་སྟེ། ཡུལ་སྣ་ཚོགས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཡང་སྣ་ཚོགས་སུ་སྐྱེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སེམས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་ཡིན་པས་ན་སེམས་ཞེས་བཤད་པ་ཡང་ཡུལ་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་མང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྐད་ཅིག་ མར་རིམ་གྱིས་འཛིན་པའི་རིགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱའི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ནི་སྣ་ཚོགས་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ནི་ཡུལ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་པ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཡུལ་ངེས་ཤིང་རྣམ་པ་ངེས་ཤེ་ན། སྐད་ ཅིག་མའི་ཚེ་ན་ནི་སྣ་ཚོགས་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།སྔོན་པོ་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་ཀྱི་སེར་པོ་ལ་མ་དམིགས་པ་དང་། སྔོན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་ཀྱི་སེར་པོའི་རྣམ་པར་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྣ་ཚོགས་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་སེམས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ ཕྱིར་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་སྐྱེས་ནས་འགག་གོ།།འགགས་མ་ཐག་ཏུ་དེའི་རྗེས་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའམ་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་དྲུག་གཞན་སྐྱེས་པས། དྲུག་པོ་སྔ་མ་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་མ་ཐག་པ་ ཕྱི་མ་གཞན་སྐྱེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་དྲུག་པོ་སྔ་མ་འགགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རང་བཞིན་དང་མིག་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་ནས། དངོས་སུའམ་གཙོ་ན་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ལ་བྱ་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གཙོ་བོ་གང་ཡིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ ཕྱིར།དངོས་སུ་ན་སེམས་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་སེམས་ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི་སེམས་གཙོ་བོ་ཞེས་མི་བྱའི་དངོས་སུ་མངོན་སུམ་ནའམ་གཙོ་བོ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སེམས་ཞེས་བྱའོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡང་ན་སེམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

意识依靠意根而了知诸法，故于六识所缘境而了知。如是说明识的自性后，为显示彼等之异名故，说'心、意以及如是'。六转识亦称为识，由缘境而了知故称为识，彼亦称为心，彼亦称为意。譬如由缘境而了知故称为识，如是彼亦称为心，亦称为意。
复次，为显示何故如是称呼之异名义故，说'种种及意所依故'。心之义即种种义，因为显示种种自性故。称为心者，因为彼心为等无间生起之所依故，亦称为意之义。
于此，何故说转识为种种耶？如是转识等，由色等所缘各别自性，以及色等境亦是黄、白等种种自性，缘彼之眼识亦先缘青时生起青相，次缘黄时生起黄相，次缘红时生起红相，次缘白时生起白相。如境种种，识亦种种生起，故六识亦称为心。
如是六识缘种种境故为种种，故说为心者，亦是由境青、黄等多识刹那次第执取类之力，说为种种，非于一刹那称为种种。何以故？一刹那中境决定及相决定故无种种相。云何境决定及相决定耶？刹那时不称为种种，唯缘青非缘黄，缘青时唯生青相非生黄相故无种种。
六识为心等无间所依故称为意者，亦即眼等六识生已灭。灭已等无间生起意识或其他六后识，前六灭已彼即为后等无间识生起之所依故，于前六灭者即称为意。
如是显示六识自性及异名后，为显示实际或主要称为心者为何，及显示识之主要者为何故，说'实际上心即是阿赖耶识'。转识由种种自性相故说为心者，非称为主要心，而实际或主要上阿赖耶识称为心之义。或者心之主要即是阿赖耶识之义。

།གཙོ་བོ་ན་ཀུན་གཞི་ལ་སེམས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་གཞི་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འོག་ནས་འབྱུང་བའི་གཏན་ཚིགས་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་གཞི་དང་སྦྱར་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་ འབྱུང་བ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་ཤིང་བསླད་པས་ན་བསགས་པའི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའམ་དངོས་སུ་ན་ཀུན་གཞི་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཀུན་གཞིའི་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་ཡང་འདུས་བྱས་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པ་ཡང་ཇི་ལྟར་སོགས་ ཤེ་ན།ཀུན་གཞི་དེ་ལ་སྔོན་ས་བོན་ཡོད་པ་རྣམས། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བརྟས་པར་བྱས་པས་ན་དེ་དག་གི་ས་བོན་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཡང་ན་ཀུན་གཞི་དེ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ས་བོན་བརྟས་པ་དང་འབྲེལ་ཞིང་ལྡན་པས་ན་དེ་དག་གི་ས་བོན་བསགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །དེའི་དོན་ཀྱང་ ཞིབ་ཏུ་བཤད་པར་བྱའོ།།འདི་ཇི་ལྟར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པ་རྣམས་ལ་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་ལ། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་བྱས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་ཅན་གྱི་འདུས་བྱས་ཀྱང་ཡོད་ན་འདིར་ འདུས་བྱས་གང་ལ་བྱ་ཞེ་ན།འདིའི་སྐབས་སུ་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འདུས་བྱས་རྣམས་ལ་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་བསགས་པ་ཞེས་འབྱུང་བས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་འདུས་བྱས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་ གཉི་ག་ལ་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།འདུས་བྱས་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ཡང་རྐྱེན་བཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། རྐྱེན་བཞི་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་། མིག་གི་དབང་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བསྒོས་པའི་བག་ཆགས་ཏེ། འདིར་ གཞི་དང་གནས་ལྟ་བུར་བག་ཆགས་དང་ཀུན་གཞི་བཤད་མོད་ཀྱི་བསྒོ་བར་བྱ་བ་དང་།སྒོ་བར་བྱེད་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་པས་ཀུན་གཞི་ཉིད་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཏོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་དབང་པོ་དྲུག་གོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མིག་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཀྱང་སྔ་མ་འགགས་པ་དེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའམ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པས་ན་སྔ་མ་འགགས་པ་ཉིད་ནི།ཕྱི་མའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་གཟུགས་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུལ་དྲུག་གོ། །འདི་ལྟ་བུར་ འདུས་བྱས་རྣམས་རྐྱེན་བཞི་ལས་སྐྱེས་པར་ཇི་མངོན་ཞེ་ན།མདོ་ལས་གསུངས་པས་ན་མངོན་ཏེ། མདོ་སྡེ་ལས་ཀྱང་མིག་མ་ཉམས་པར་གྱུར་ལ་གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་གྱུར་པ་དང་། དེ་སྐྱེད་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་དེ་ལྟར་དེ་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པས་རྐྱེན་བཞི་ལ་འདུས་བྱས་འབྱུང་བར་མངོན་ནོ།།དེའི་དོན་ཀྱང་མིག་མ་ཉམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལིང་ཏོག་ལ་སོགས་པས་མ་ཁེབས་ཤིང་མ་གོད་པའོ། །གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་སྣང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་ནི། མིག་གི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམས་ ཀྱང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པས་མ་ཆོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་སྐྱེད་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འགགས་མ་ཐག་པ་རྣམས་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ན་མིག་དང་གཟུགས་ དང་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྒྲ་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཡང་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།

为什么主要称阿赖耶识为心，以及为什么要说明阿赖耶识是诸心之主要，为此说'它是一切有为法的种子积集'。'如是'的意思是，如下所说的道理。'彼'字是与阿赖耶相连，意思是说那个阿赖耶识。阿赖耶识以刹那相续而生起，在每一刹那中都积集和熏习一切有为法的种子，因此具有积集的含义，所以主要或实际上称阿赖耶识为心的意思。
若问阿赖耶识的每一刹那中如何积集诸有为法的种子？阿赖耶中本有的种子，由诸有为法反复增强，故说积集彼等种子，或者说阿赖耶与有为法的种子增强相关联，故说积集彼等种子。其义当详细解说。
如此，由因缘所作者称为有为法，故道谛也因是由因缘所作，称为无漏有为法。由因缘所作故，色等有漏有为法也存在。此处说的有为法指何？在此处，有为法是指有漏有为法。或者因说'一切有为法的种子积集'，应知是指有漏有为法和无漏有为法二者。
彼等有为法的生起是从四缘而生：四缘即因缘、增上缘、等无间缘和所缘缘。其中因缘是熏习在阿赖耶识中的习气，此处虽说习气和阿赖耶如基础和处所，但能熏和所熏二者无别，故阿赖耶本身是诸有为法的因缘。增上缘是从眼根乃至意根六根。等无间缘是眼等六识前者灭时，作为意识或后六识生起的所依，故前者灭即是后者的等无间缘。所缘缘是从色至法六境。
如何显示诸有为法从四缘生起？由经中所说而显示。经中亦说：'若眼根未坏，诸色现前，生起作意现前，如是从彼等生起眼识。'由此显示有为法从四缘生起。
其义为：'眼根未坏'是指眼根未被花萼等遮蔽或损坏。'诸色现前'是指作为眼境的诸色未被墙壁等遮蔽的意思。
'生起作意现前'是指前识灭无间能生后识的等无间缘现前的意思。如是从眼、色和等无间缘生起眼识的意思。
同样，从耳根、声和等无间缘生起耳识等，应当如是依次配于后者。

།སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་རྐྱེན་བཞི་ལས་ འདུས་བྱས་སྐྱེ་བར་བཤད་ལ་མདོ་ལས་ནི་རྐྱེན་གསུམ་ལས་འདུས་བྱས་སྐྱེ་བར་བཤད་ན།ཇི་ལྟར་མི་འགལ། སྨྲས་པ། རྒྱུའི་རྐྱེན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་ལ། དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་མི་གསལ་བར་གཅོད་པ་བས་ཤེས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་མ་གསུངས་ སོ།དེ་ལྟར་རྐྱེན་བཞི་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་འོག་ཏུ་ཁྱིམ་འདི་ན་བུམ་པ་བརྒྱ་ཞིག་ཡོད་དམ། ཇི་ཙམ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་། །ཚོལ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱུང་བའི་འོག་ཏུ་འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་ འཇོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་།།རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འོག་ཏུ་འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི་སེར་པོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས། ཡང་ན་ནི་འདོད་ ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ།ཡང་ན་ནི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་འཁོར་བ་ལ་སྐྱོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་བྱང་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱོགས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་པའི་དུས་ན་བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་ གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ།།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དེ་དག་གིས་མངོན་པར་འདུ་བྱས་ནས་འདུ་བྱེད་དེ་དག་འགགས་ན་ནི་མ་འགགས་པར་བྱེད་ན་ཀུན་གཞི་ལ་བག་ཆགས་གཉིས་བསྒོ་ཞིང་བརྟས་པར་བྱེད་དོ་། །བག་ཆགས་གཉིས་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ ཆགས་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཅི་འདྲ་བ་བྱས་པ་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་འདྲ་བ་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཚེ་འདིར་སྦྱིན་པ་བྱས་ན་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པ་ལ་དགའ་བའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ བག་ཆགས་ནི་སྦྱིན་པའི་རྒྱུས་ལྷ་དང་མིའི་ནང་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་ཡང་བསོད་ནམས་དང་ བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་།མི་གཡོ་བའི་འདུ་བྱེད་ཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིགས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་སྐྱེ་ཞིང་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །སྤྱོད་ལམ་དང་སྤྲུལ་བ་དང་། བཟོའི་གནས་ལ་སོགས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མ་འོངས་པ་ན་ཡང་བདག་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་སོགས་ཤིང་བརྟས་པར་བྱེད་དེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ནི་མེད་དོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ནི་མཐུ་ཆེ་བས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡོད་ཀྱི། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་ཞིང་བ་ཚ་ཅན་དང་འདྲ་བས་མཐུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ལ་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟེན ནས་ཀུན་གཞིའི་འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཀུན་གཞིའི་རྒྱུའི་ངོ་བོ་སྟེ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གཞག་གོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་བདག་དང་འདྲ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ལྟ་བུར་འདུ་བྱེད་རྣམས་གནས་པས་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་སོ། །འདི་ལྟར་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ས་བོན་ཀུན་ གཞི་ལ་ཡོད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་གཞི་ལས་འདུ་བྱེད་དེ་དག་འབྱུང་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྒྱུ་ལྟ་བུར་གནས་ལ།འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་ལྟ་བུར་གནས་སོ།

问道：'你说有为法从四缘生起，而经中说有为法从三缘生起，如何不相违？'
答道：'因缘阿赖耶识恒时存在，但因所缘和行相不明显，难以了知，故经中未说。'
如是从四缘生起眼识之后，寻思'此屋中有百瓶否？有几许？'的寻求意识生起。
寻求意识生起之后，'此是青色'的安立意识生起。
安立意识之后，'此是青色而非黄色'的分别意识生起。
其后，此意识缘于境界，或生贪等烦恼，或缘境生厌离轮回等清净分。
如是，意识生起烦恼时，造作福、非福及不动行。
由彼等造作后，若诸行灭时，则于阿赖耶熏习二种习气并令增长。
二种习气即等流习气与异熟习气。
其中等流习气者，谓如何作业则感如是果报，譬如此生行布施，则他生亦乐于布施。
异熟习气者，谓由布施因缘，于天人中生起阿赖耶识后成就大受用。
其中依止阿赖耶中善、不善、不动诸行的等流习气，于他生中亦生起福、非福及不动行。
依止异熟习气，则于天人等同类中，阿赖耶识生起成熟。
威仪、变化、工巧等无记行，为生未来与己相似之法，于阿赖耶识中熏习并增长等流习气，无记法无异熟习气。
何以故？善不善法力大故有异熟，无记如碱地力弱故不能生异熟。
当细察等流习气，依等流习气安立阿赖耶果体性与阿赖耶因体性二种。
云何？如是善、不善、无记诸行，入于阿赖耶中与己相似的等流种子时，诸行住于如生起殊胜阿赖耶识之因，诸行是因，阿赖耶识住于果相。
如是善、不善、无记诸行亦依止阿赖耶中自己等流种子，从阿赖耶生起彼等诸行，故阿赖耶住如因，诸行住如果。

།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཀུན་གཞི་ འབྲས་བུ་ཉིད་དུ་གཞག་གོ་།།ཀུན་གཞི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡི་བག་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུར་ནི་མི་གཞག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུར་མི་གཞག་ཅེ་ན། ཀུན་གཞི་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ཡོད་པ་དེ་ལས་མ་འོངས་པ་ན་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་བསྐྱེད་པ་མེད་པས་ན་དགེ་བ་ དང་མི་དགེ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུར་ཀུན་གཞི་མི་གཞག་གོ།།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་འབྲས་བུ་ལྟ་བུར་ཀུན་གཞི་གཞག་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་ལ་བརྟན་ནས་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དུ་ཀུན་གཞི་སྐྱེ་ཞིང་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨྲས་པ། དམིགས་པའི་ཡུལ་ དང་རྣམ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་མི་སྲིད་དེ།དཔེར་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་ན། གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཇུག་པའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་ན་དེ་དམིགས་པ་ནི་ཅི་ལ་དམིགས།ཡུལ་ལ་དམིགས་ན་ཡང་། ཇི་ལྟར་དམིགས་ཞེས་པའི་ལན་དུ། དེ་ཡང་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་གཞི་དང་ སྦྱར་ཏེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་དམིགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་མི་ དམིགས་པ་དང་།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སྒྲ་ལ་དམིགས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་ལ་དམིགས་པས་ན་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་དོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེའི་སེར་པོའི་རྣམ་པར་མི་ སྐྱེ་བ་དང་།སེར་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་སེར་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེའི། སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་མི་སྐྱེ་བས་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །ཡང་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་ནི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ན་ཡང་འདི་ནི་གཟུགས་སོ་ཞེས་དམིགས་པ་ལ་ཡང་གསལ་བར་གཅོད་པ་ དང་།འདི་ནི་སྔོན་པོ་ཞེས་རྣམ་པ་ལ་གསལ་བར་གཅོད་པ་ལྟ་བུར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པ་སྟེ། དེས་དམིགས་པ་ལ་ཡང་གསལ་བར་གཅོད་མི་ནུས། རྣམ་པ་ལ་ཡང་གསལ་བར་གཅོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་གསལ་བར་གཅོད་མི་ནུས་ཤེ་ན།འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྣམ་པ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་ཆད་པའོ། །ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་ པའི་རྣམ་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་བག་ཆགས་དང་། གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་སོ། །ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་བག་ཆགས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བདག་དང་སེམས་ཅན་དང་སྲོག་ལ་ སོགས་པ་ཡོད་པར་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ལ་མངོན་པར་བརྟགས་པའི་བག་ཆགས་དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་ཆོས་ལ་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པའི་བག་ཆགས་སོ། །གནས་དང་བཅས་ པའི་དབང་པོའི་གཟུགས་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལ་བྱའོ།།ཕྱི་རོལ་གྱི་སྣོད་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མ་བཅད་པ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་པ་ན་ནི་འདི་ཙམ་ཚུན་ཆད་ནི་དམིགས་ཀྱི་དེ་ཕན་ཆད་མི་དམིགས་ཞེས་ ཚད་ཆད་པ་མེད་པར་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པར་རིག་པའོ།

应当依据异熟习气的力量来分析，如是，善与不善诸行的阿赖耶识应安立为果。阿赖耶识不应安立为善与不善习气之因。
为何不安立为因？由于阿赖耶识中虽有异熟习气，但从彼不能于未来产生其他善与不善的异熟，故阿赖耶识不安立为善与不善诸行之因。
阿赖耶识安立为善与不善之果，是因为依于异熟习气，阿赖耶识能于天人等其他同类中生起成熟。
有人说：不可能有无所缘境及行相的识。譬如转识的所缘境是色等，且以青等行相生起。若说阿赖耶识是六转识之外另有，则其所缘是什么？若缘境，又如何缘？
对此回答说：'彼亦不分别所缘及行相'。此中'彼亦'之词是与阿赖耶相连，意为阿赖耶识。
六转识是分别所缘及行相的。如何？如是，六转识中眼识缘色而不缘声，耳识缘声而不缘色，乃至意识缘法，故分别所缘。
眼识缘青时生起青的行相而不生起黄的行相，缘黄时生起黄的行相而不生起青的行相，故分别行相。
或者，六转识于缘色等时，能明确分别'此是色'等所缘，及'此是青'等行相。而阿赖耶识则不分别所缘及行相，因为它既不能明确分别所缘，也不能明确分别行相。
为何阿赖耶识不能明确分别所缘及行相？如是，阿赖耶识的所缘境有二种：内执受相及外器世间了别相的无分别。
内执受相亦有二种：遍计所执性执著习气，及有处所诸根色。遍计所执性执著习气有二种：执著我、众生、命等为有的遍计执著习气，及执著离识外另有色声等法的法遍计执著习气。
有处所诸根色是指眼根等具诸根之身。
外器世间了别相的无分别，是指阿赖耶识缘器世间时，无有'缘至此处而不缘彼处'的限量，而是无分别地了别器世间。

།དཔེར་ན་ཉིན་པར་སྲིན་བུ་མེ་ཁྱེར་འཕུར་བ་ནི་དེ་ལ་འོད་མེད་པ་མ་ཡིན་གྱི་ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་འོད་བཞིན་དུ་དེའི་འོད་གསལ་བར་སྣང་བ་མ་ཡིན་པ་དང་འདྲ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ནང་གི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྣམ་པ་སྟེ། ཀུན་ བརྟགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བག་ཆགས་དང་།གནས་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་མི་གསལ་བར་དམིགས་སམ་། ཕྲ་བར་དམིགས་པའམ། ཞན་པར་དམིགས་པ་དང་། ཕྱིའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་དམིགས་པ་ན་ཡང་མི་གསལ་བར་དམིགས་ པ་དང་།ཕྲ་བར་དམིགས་པ་དང་། ཞན་པར་དམིགས་པས་རང་སངས་རྒྱས་དང་། ཉན་ཐོས་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཀུན་གཞི་ཡུལ་ལ་ཇི་ལྟར་དམིགས་པ་རྟོགས་ཤིང་ཤེས་པར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་ན་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀུན་གཞི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པ་མེད་པ་དང་ཡུལ་ལ་མི་དམིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་ནི་གསལ་བར་དམིགས་ཤིང་སྦོམ་པོར་དམིགས་པས་ན་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་དོ། །སྨྲས་པ། དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པའི་རྣམ པར་ཤེས་པ་ནི་ཡོད་པར་ནི་མི་རིགས་ཏེ།དཔེར་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་གསལ་བར་གཅོད་པ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་ པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་དེ་ཡང་དམིགས་པ་དང་།རྣམ་པ་གསལ་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་ན་ནི། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མི་རིགས་སོ། །སྨྲས་པ། དཔེར་ ན་ཉན་ཐོས་མདོ་སྡེ་པ་དག་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། གཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པ་དང་། ར་རོ་བ་དང་། བརྒྱལ་བའི་དུས་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་ ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་པ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ཀྱང་དམིགས་པ་དང་།རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་མི་གཅོད་དེ་དེ་འདྲའོ། །དེ་ལ་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་ པའོ།།དེ་ལ་དགེ་བ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཅིག་གོ། །མི་དགེ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དང་། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉི་ཤུའོ། །ཡང་ན་དགེ་བ་ནི་སྲོག་མི་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་བཅུའོ། །མི་དགེ་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་ མི་དགེ་བ་བཅུའོ།།ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་ཆོས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །ང་དང་བདག་གིར་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཞིང་དེའི་དྲི་མས་མ་བསྒོས་པ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རང་བཞིན་མ་བསྒྲིབས་ལ་དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ན་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ།།ང་དང་བདག་གིར་རྟོག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་དེའི་དྲི་མས་བསྒོས་པས་ན་བསྒྲིབས་པའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ན་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་བཞི་ཡོད་པ་ལས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ དགེ་བའི་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་ཡིན་ནམ།མི་དགེ་བའི་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་ཡིན་ནམ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་ཡིན་ནམ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རྣམ་པ་དང་། རང་བཞིན་ཡིན་ཞེས་དྲིས་པའི་ལན་དུ། རིགས་གཅིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ཡང་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ཡང་ཡིན། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་པས་རིགས་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ།

例如白天飞行的萤火虫，并非是没有光，而是与太阳等的光相比，其光不够明显，同样，阿赖耶识作为内在的近取之相，即遍计所执性的执著习气，当缘取具有所依的根时，也是不明显地缘取，或微细地缘取，或微弱地缘取；当缘取外在器世间时，也是不明显地缘取，微细地缘取，微弱地缘取，因此辟支佛、声闻以及世间智者们也难以了知和认识阿赖耶识如何缘取对境，所以称为不能决定所缘和行相。这并非是说阿赖耶识没有所缘对境或不缘取对境。其他识则是明显地缘取且粗显地缘取，所以能决定所缘和行相。
有人说：不能决定所缘和行相的识是不应该存在的。例如眼等转识由于是识，所以能明显决定色等所缘和行相，同样，如果存在除转识之外的阿赖耶识，它也应该能明显决定所缘和行相。如果不能决定所缘和行相，则不应该存在所谓的阿赖耶识。
回答说：例如声闻经部认为，在入灭尽定、入无想定、无想、熟睡、醉酒、昏厥时，虽有意识却不能决定所缘和行相，同样，除六转识之外的阿赖耶识虽然存在，但不决定所缘和行相，就是这样的。
其中法有三种：善、不善和无记。其中善法是信等十一种。不善法是贪等六种烦恼和忿等二十种随烦恼。或者说，善法是不杀生等十善。不善法是杀生等十不善。无记法有两种：无覆无记和有覆无记。
当不是我执和我所执的自性，且未被其垢染所染时，阿赖耶识自性无覆，既非善性也非不善性，故为无记。当是我执和我所执的自性，且被其垢染所染时，即为有覆。既非善性也非不善性，故为无记。
如是有四种法，问：阿赖耶识是善的行相和自性？还是不善的行相和自性？还是无覆无记的行相和自性？还是有覆无记的行相和自性？对此问题的回答是'非一类'。六转识可以是善的自性和行相，也可以是不善的自性和行相，也可以是无记的行相和自性，所以不是一类。

།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ནམ་དད་པ་ལ་སོགས པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པའི་ཚེ་ན་ནི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་ཀྱང་བྱ།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནམ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་ཚེ་ན་ནི། མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ། ། ནམ་སྤྱོད་ལམ་དང་བཟོའི་གནས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཚེ་ན་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རིགས་གཅིག་པ་ཡིན་ཏེ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ང་དང་བདག་གིར་རྟོག་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་དྲི་མས་མ་བསྒོས་ཤིང་དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ན་མ་བསྒྲིབས་པའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་ན་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མི་དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ།དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བ་བྱེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པས། ཀུན་གཞི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ང་དང་བདག་གིར་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པས་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དད་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བ་བཅུ་གཅིག་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མི་ལྡན་མི་འགྲོགས་པས་ན་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་དང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་ལྡན་མི་འགྲོགས་པས་ན་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་ པའི་ཡིད་ཀྱིས་འཁོར་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་དང་།བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་དང་། བདག་ལ་ཆགས་པ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞི་དང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་ལྡན་མི་འགྲོགས་པས་ན་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ ཡིན་ནོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ཡང་མི་ལྡན། མི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ཡང་མི་ལྡན། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་འཁོར་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ཡང་མི་ལྡན་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དང་ལྡན་ཞེ་ན། དེ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་སྟེ་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་ལས་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ན་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་བསྒྲིབས་ལ ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིགས་གཅིག་པ་ཉིད་དོ།།འདི་ལྟར་ལྔ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་ཚེ་ན་ནི་ལྔ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡང་དགེ་བ་ཞེས་བྱ། ནམ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དགེ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་ཚེ་ན་ནི་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རང་ བཞིན་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ནམ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དང་འགྲོགས་པའི་ཚེ་ན་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འགྲོགས་པའི་ཚེ་ན་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ།

怎样呢？六种转识在与信等十一种善心所相应时称为善性。转识在与贪等烦恼及随烦恼心所相应时称为不善性。在与威仪、工巧等相应时称为无记性。
阿赖耶识是单一性质的，是无覆无记性，既非善性也非不善性，也非有覆无记性。因为它未被我执和我所执的烦恼意的垢染所染污，且非彼等自性，故为无覆。因为非善性与不善性，故为无记。
为什么呢？若阿赖耶识是善性，则造作不善业的补特伽罗将无阿赖耶识之过。因为造善业的补特伽罗也有阿赖耶识，所以阿赖耶识也非不善性。
若阿赖耶识是不善性，则造作善业的补特伽罗将无阿赖耶识之过。因为造善业的补特伽罗也有阿赖耶识，所以阿赖耶识也非不善性。
因为不具有我执和我所执的特征，所以也非有覆无记性。或者说，因为阿赖耶识不与信等十一种善心所相应或俱行，所以非善性。
因为不与贪等烦恼及随烦恼心所相应或俱行，所以非不善性。因为不与烦恼意的眷属心所——我痴、我见、我慢、我爱这四种心所相应或俱行，所以也非有覆无记性。
若阿赖耶识既不与善心所相应，也不与不善心所相应，也不与烦恼意的眷属心所相应，那么与什么心所相应呢？它与作意、触、受、想、思这五遍行相应。
阿赖耶识是由前世善、不善、不动业的因所生，因为是唯异熟，所以是单一的无覆无记性。
同样，五遍行在与善转识俱行时称为善性五遍行，在与不善转识俱行时称为不善性五遍行。在与烦恼意俱行时称为有覆无记性。在与阿赖耶识俱行时称为无覆无记性。

།སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྣམ་ པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ནས་ཀུན་གཞི་དེ་རྟག་པ་ཐེར་ཟུག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྟག་པར་ཡོད་དམ་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རྟག་པར་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་ལན་དུ་རྒྱུན་དུ་ཡང་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཀུན་གཞི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པའི་རིགས་མཐུན་པའི་གནས་སུ་དང་པོ་མཚམས་སྦྱར་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་བར་བར་དུ་རྒྱུན་འཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཀུན་གཞི་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཐེར་ཟུག པའི་རང་བཞིན་དུ་རྟག་པར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་མི་རྟག་པའི་རང་བཞིན་དུ་རྟག་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཇི་ལྟར་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་བར་བར་དུ་རྒྱུན་འཆད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་སྔར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས་དེའི་རྒྱུན་ཆད་དེ། དེའི་འོག་ཏུ་རྣ་བའི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པའི་འོག་ཏུ་རྒྱུན་ཆད་དེ་དེའི་འོག་ཏུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ་།དེ་བཞིན་དུ་སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་དགེ་བའི་ རང་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ་ལས་བུད་མེད་དང་དགྲ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའི་གཟུགས་མཐོང་བ་དང་སྔ་མའི་རང་བཞིན་རྒྱུན་ཆད་དེ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེའོ།།བུད་མེད་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ལ་དམིགས་ནས་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ་ལས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་བཤད་པ་ ཐོས་ཏེ།དད་པ་སྐྱེས་པ་དང་སྔ་མ་འགགས་ནས་དགེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེའོ། །དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་དེ་རྒྱུན་ཆད་ནས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་སྐྱེའོ། །གཞན་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཁམས་ཆུང་ངུ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ ཀྱི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཁམས་བར་མ་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་འབྱུང་ངོ་།།ཁམས་བར་མའི་སེམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཁམས་རབ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་འབྱུང་བས་བར་བར་དུ་ཆད་པའོ། །ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་ལས་བརྒལ་བ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པར་ཅི་མངོན།གཏན་ཚིགས་ཅི་ཡོད། དེའི་ལན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པར་ལུང་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ལ་རིགས་པས་ བརྟགས་ན་ཡང་མངོན་ཏེ་དེ་བས་ན་གཏན་ཚིགས་ཡོད་དོ།།དེ་ལ་ལུང་གི་གཏན་ཚིགས་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པའི་མདོ་ལས། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ལྡན་ཁམས། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་གྱུར་པ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་དང་། །མྱ་ངན་འདས་པའང་ཐོབ་པར་ འགྱུར།།ཞེས་གསུངས་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །ལུང་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའི་དོན་ཡང་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མའི་མཐའ་དང་། །ཐ་མའི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། །ཐོག་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་བའི་ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། ཐ་མ་མེད་པའི་བར་དུ་ ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྟག་ཏུ་ཡོད་པས་ན་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ལྡན་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་ན་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་བྱའོ། །དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བསྟན་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་གྱུར་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དང་། རྒྱུར་གྱུར་པས་ན། །ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་གྱུར་པ། །ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡོད་པས་ན་འགྲོ་ཀུན་ དང་།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའང་འཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་གནས་གྱུར་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡོད་པས་འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོད་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

说道：'你们唯识宗承认阿赖耶识在一切时中都存在，那么这个阿赖耶识是以恒常不变的性质永远存在，还是以刹那相续的自性永远存在？'对此回答说'相续而转'，
即阿赖耶识从最初结生于天人等同类处所开始，如同识的相续不断运转一样，中间也不会间断，因为阿赖耶识是无常的缘故，所以不是以恒常不变的自性永远存在，而是以无常的自性永远存在，这就是其含义。
转识如何会中间间断呢？比如先前眼识生起后其相续断灭，之后耳识生起后相续断灭，之后眼识生起，同样也应当配合其余鼻等诸识。
此外，转识缘于佛等对象而生起善的自性后，见到女人和敌人等相的色法时，前者的自性断灭而生起不善的自性。
缘于女人等色法而生起不善自性后，听闻善知识的开示而生起信心时，前者灭去而生起善的自性。从善心的自性后，其相续断灭而生起无记心的自性。
此外，转识从小界即欲界心之后，生起中界即色界心。从中界心之后，生起大界即无色界心，因此中间会间断。
对说一切有部的质疑：除了六转识之外，有什么证据说明还存在所谓的阿赖耶识？有什么理由？对此回答：除了六转识之外，阿赖耶识的存在不仅经典中有说明，通过理论分析也可以证明，因此是有理由的。
其中经典的理由是，世尊在《阿毗达磨经》中说：'具无始时之界，一切法之所依，由其存在故，得一切趣及涅槃。'由此可见阿赖耶识是存在的。
这个偈颂的含义是：因为轮回没有开始的边际和结束的边际，所以称为无始。在轮回无始无终的期间内，阿赖耶识恒常存在，所以称为具无始时。
阿赖耶识从无始以来是一切杂染法的因，所以称为界，界是指因。为了明确说明这个含义，说'一切法之所依'，即阿赖耶识是一切杂染法的种子所依和成为因，所以称为一切法之所依。
'由其存在故，得一切趣及涅槃'的含义是：因为有这个作为一切法所依的阿赖耶识，所以既有在五趣中受生，也有获得涅槃。

།ཡང་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དེ་འཁོར་བ་ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་དང་གཞི་བྱེད་པས་ན་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ལྡན་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གཞི་དང་རྟེན་དུ་བྱེད་པས་ན། ཆོས་རྣམས་ཀུན་ གྱི་གནས་གྱུར་པ།།ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཀུན་གཞི་དེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དེ་ཡོད་པས་ན། འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་ཀུན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གཞི་བྱེད་པས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་དེས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ལུང་གི་གཏན་ཚིགས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ། འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པའི་མདོ་ལས། ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟབ་ཅིང་ཕྲ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་འབབ། །བདག་ཏུ་རྟོག་ པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ཞེས།།དེ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདིས་ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་ལུས་ལེན་ཅིང་རང་གི་ཡུལ་ གང་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མིང་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རིགས་པས་ན་ཟབ་པའོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མི་རིགས་པས་ན་ཕྲ་བའོ། །ཡང་ན་ཀུན་གཞི་ དེ་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པས་ན་ཟབ་པའོ་།།ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་ན་ཕྲ་བའོ། །ཀུན་གཞི་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འོ་ན་ཀུན་གཞི་ དེ་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་མི་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་སྙམ་པ་ལ།ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་བོས་ཤིང་དང་རྡོ་ལ་སོགས་པ་ཁྱེར་ནས་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་འབབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་འགྲོགས་ནས་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་དུ་ རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཁོར་བར་འཇུག་པས་ན་མི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆུ་བོ་བཞིན་དུ་འབབ་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་ལ་མ་བསྟན་མ་བཤད་སྙམ་པ་ལ། །དེ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ངས་མ་བསྟན། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ རང་སངས་རྒྱས་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་རིགས་ཅན་པ་རྣམས་ལ་བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཀུན་གཞི་དེ་ཡོད་ཀྱང་བྱིས་པ་དེ་དག་ལ་ངས་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཀུན་གཞི་དེ་ཡོད་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་མི་བཤད་སྙམ་པ་ལ། བདག་ཏུ་རྟོག་པར་གྱུར་ན་མི་རུང་ངོ་། ། ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་དེ་བཤད་ན་འཁོར་བའི་ཐ་མའི་མཐའི་བར་དུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འབྱུང་བས་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ཀུན་གཞི་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་ན་མི་རུང་བས་བདག་ཏུ་འཛིན་པར་མི་གཞུག་པའི ཕྱིར་ངས་མ་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གང་གི་ཕྱིར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ལས་ལངས་ནས་ཡང་ཡུལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།རྩ་བ་ལས་མ་བྱུང་མོད་ཀྱི་དེ་བས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལྷག་མ་ལུས་པའོ།

或者说，阿赖耶识从无始轮回以来作为一切杂染法的因和基础，所以称为'无始时来界'。由于阿赖耶识作为一切清净法的种子基础和依处，所以称为'诸法之所依'。
如是，由于阿赖耶识作为杂染法的因，所以有五道轮回的生死。由于阿赖耶识作为清净法的基础，所以能证得涅槃，这是其含义。
通过其他经典依据也显示阿赖耶识的存在。《解深密经》中说：'阿赖耶识甚深细，一切种子如暴流，我于凡愚不开演，恐彼分别执为我。'由此可见，除了六种转识之外，还有阿赖耶识的存在。
此阿赖耶识从一世到另一世受生并了知自己的境界，所以阿赖耶识又称为'执持识'。阿赖耶识因为凡夫不能了知所以称为甚深，声闻缘觉不能了知所以称为微细。
或者说，因为阿赖耶识是诸佛菩萨的境界所以称为甚深，因为不是声闻缘觉的境界所以称为微细。因为阿赖耶识作为一切杂染种子的依处，所以称为'一切种子'。
那么，阿赖耶识是常还是无常呢？经中说'如暴流'，就像河流携带树木石头等物随刹那流动一样，阿赖耶识也与五遍行相伴随刹那相续不断地流转轮回，因为是无常的缘故所以称为如暴流。
如此，若有阿赖耶识，为何不对我们宣说开示呢？经中说'我于凡愚不开演'。凡愚指凡夫、独觉和阿罗汉种性者，虽有阿赖耶识但我不对这些凡愚开示，这是其含义。
若有阿赖耶识，为何不对凡愚开示呢？经中说'恐彼分别执为我'。若开示阿赖耶识，因为它在轮回中相续不断，他们会执著阿赖耶识为我。由于凡愚执著阿赖耶识为我是不适宜的，为了不让他们执我，所以我不开示，这是其含义。
通过两种正理论证阿赖耶识的存在：从灭尽定、无想定和无想天出定后，又生起了了别境界的转识。虽然根本颂中未说完整，但由此可见除六转识外还有阿赖耶识的存在，这是余下的文句。

།འདི་ལྟར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པར་གྱུར་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་མ་ལུས་པར་འགགས་ན་ཕྱིས་དེ་དག་ལས་ལངས་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཅི་ལས་སྐྱེས་ཏེ་སྐྱེ་བར་མི་རུང་ངོ་། །དེ བས་ན་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ལས་ལངས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། ཉན་ཐོས་ རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ།འདི་ལྟར་བདག་ཅག་ནི་འདས་པ་ཡང་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་དག་ལ་དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སེམས་འགོག་པ་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཡང་ཕྱིས་ལྡང་བའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་དེ། དེ་བས་ན་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ ཐག་པའི་རྐྱེན་དེ་ལས་ལངས་པའི་ཚེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་ཀུན་གཞི་མི་དགོས་སོ།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བས་བརྒལ་བ། དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སེམས་དེ་བྱུང་བས་འགགས་པའི་འོག་ཏུ་སྙོམས་བར་འཇུག་པའི་རྫས་མང་པོས་བར་དུ་ཆོད་དེ་སྔ་མ་འགགས་ནས་རིང་དུ་ལོན་ ནས་ཕྱིས་ལྡང་བའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ན་སྔ་མ་འགགས་པའི་སེམས་དེ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ།ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལན་སྨྲས་པ། བར་དུ་ཆོད་ཅེས་པའི་དོན་ནི་རིགས་འདྲ་བའི་རྫས་མང་པོས་བར་དུ་ཆོད་པ་ནི་བར་དུ་ཆོད་པའི་དོན་དུ་འདོད་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་གི་ རིགས་མི་འདྲ་བའི་རྫས་མང་པོས་བར་དུ་ཆོད་པ་ནི་བར་དུ་ཆོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་དེ།དེ་བས་ན་དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སེམས་དང་ཐ་མ་ལྡང་བའི་སེམས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྫས་རིགས་མི་མཐུན་པས་མ་ཆོད་པའི་ཕྱིར། སྔ་མ་སྦྱོར་བའི་སེམས་ལས་ཕྱི་མ་ལྡང་བའི་ཚེ་ འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་ན་འགལ་བ་མེད་དོ་།།རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་སྨྲ་བས་སྨྲས་པ། དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སེམས་དེ་ལས་ལངས་པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དང་པོའི་སྦྱོར་བའི་སེམས་འགགས་ནས་བར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྫས་མང་པོས་ཆོད་དེ་ཡུན་རིང་དུ་ ལོན་པ་ལས་གང་འགགས་པ་དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་ན་འགག་པ་མེད་པ་ལས་ལྡང་བའི་ཚེ་སེམས་འབྱུང་བར་མི་རིགས་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་དང་བདག་དང་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ལྟར་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་དང་། མུ་སྟེགས་ཅན་གྱིས་ བརྟགས་པའི་བདག་དང་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མེད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ནི་ཆོས་གང་གི་རྒྱུ་ཡང་མི་བྱེད་ལ།དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་གང་ཡང་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནི་འགགས་ཏེ་མེད་པ་ཡིན་པས་མེད་པ་དེ་ནི་ཆོས་གང་གི་རྒྱུ་ཡང་མི་བྱེད་ལ། དེ་ལས་འབྲས་བུ་གང་ཡང་ འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་སུན་བྱུང་བ་དང་། མདོ་སྡེ་པས་སྨྲས་པ། རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་སེམས་དེས་འགོག་པའི་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སེམས་འགགས་པའི་འོག་ཏུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་མང་པོས་བར་དུ་ཆོད་ནས་སྦྱོར་བའི་ སེམས་ལས་ལྡང་བའི་ཚེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་མི་རུང་ན་ཡང་།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཚེ་ན་ལུས་ཡོད་པས་ལུས་ལས་ཕྱིས་ལྡང་བའི་ཚེ་སེམས་བསྐྱེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ དགོས་པ་མེད་དོ།

如是灭尽定、无想定以及无想天中，六识完全灭尽之后，从彼等出定时，若无阿赖耶识，则转识从何而生？实不应生。因此，从灭尽定、无想定以及无想天出定时，转识生起显现，故知有阿赖耶识。
对此所说，声闻毗婆沙师等言：'如是我等认为过去亦实有，故彼等三摩地中，最初加行心入灭尽定者，后来出定心即是其等无间缘。因此，从加行心的等无间缘中，出定时转识生起，故不需要阿赖耶识。'
唯识师驳斥道：'最初加行心生起已灭后，由于等至的多法间隔，前心已灭许久，后来出定时，如何从前已灭之心生起转识？'
声闻毗婆沙师等答道：'所谓间隔之义，谓同类诸法间隔者，是间隔义，故不应为等无间缘；异类诸法间隔者，非为间隔，故可为等无间缘。因此，最初加行心与最后出定心二者之间，由于三摩地法异类故未间隔，从前加行心生后出定时转识，故无相违。'
唯识师言：'从最初加行心生起出定心实不应理。何以故？最初加行心已灭，中间由多三摩地法间隔，经久远后，彼已灭者实不存在，毫无所有故无灭，从无灭中出定时心生起不应理。譬如虚空花、我及胜性等。如是虚空花及外道所计我、胜性等，实不存在故，彼等无法不作任何法之因，彼等亦不生任何果，如是最初加行心已灭故无，彼无不作任何法之因，从彼亦不生任何果。'
如是声闻毗婆沙师等被破后，经部师言：'虽然毗婆沙师等所说加行心生起灭尽心后，心灭后由多等至法间隔，从加行心出定时生起转识不应理，然于灭尽定、无想定及无想天时有身，从身后来出定时生起心，故不需要阿赖耶识。'

།ཇི་ལྟར་སེམས་ལུས་ལས་སྐྱེས་ཤེ་ན། འདི་ལྟར་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་སེམས་གཉིས་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་ས་བོན་འཇོག་སྟེ། བར་འགའ་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་འཇོག་པས་གཟུགས་ལས་སེམས་འབྱུང་སྟེ། གང་གི་ ཚེ་ཞེ་ན།རྣལ་འབྱོར་པ་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཚེ་ན་གཟུགས་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་གཞག་པས། ནམ་ལངས་པའི་དུས་ན་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལས་སེམས་སྐྱེ་བས་ན་གཟུགས་ལ་ སེམས་ཀྱི་ས་བོན་གནས་སོ།།བར་འགའ་ནི་སེམས་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་འཇོག་སྟེ། གང་གི་ཚེ་ཞེ་ན། རྣལ་འབྱོར་བ་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་གཟུགས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ནས་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པས་ན་གཟུགས་འགགས་ཏེ་རིང་དུ་ལོན་མོད་ཀྱི་སེམས་ཉིད་ལས་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་འབྱུང་བས་ན་སེམས་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ས་བོན་གནས་སོ། །དེ་ལྟར་ལུས་དང་སེམས་གཉིས གཅིག་གི་རྒྱུ་གཅིག་གིས་བྱེད་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ཡང་ལྡང་བའི་ཚེ་ལུས་ལས་སྐྱེ་བས་ན་ཀུན་གཞི་མི་དགོས་སོ།།སྨྲས་པ། ཡོང་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་ཟད་ན། དེ་ལྟར་བཤད་ན་ནི་སེམས་ཅན་རེ་རེ་ལ་ཡང་སེམས་ཀྱི་ རྒྱུད་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།།གང་ཞེ་ན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལས་འབྱུང་བ་སྟེ། ནམ་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ཚེ་ནའོ། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཉིས་པ་ནི་སེམས་གཞན་ལས་ འབྱུང་བ་སྟེ།འདི་ཇི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་རྒྱུས་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་སེམས་སྐྱེ་བའོ། །ཡོང་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟད་དེ་སེམས་དེ་ཉིད་ལས་སེམས་ཉིད་སྐྱེ་བར་ཟད་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་སེམས་ཅན་རེ་རེ་ལ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟ་ ཞེ་ན།སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ནི་ལུས་ཡིན་ཏེ། ནམ་འགོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་ལངས་པའི་ཚེ་ནའོ། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་ནི་སེམས་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གང་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་འགགས་པ་ལས་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་སེམས་སྐྱེ་བ་ནའོ། །གཞན་ཡང་ལུས་ ལས་སེམས་སྐྱེ་ན་ནི་འདི་ལྟར་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་རྣལ་འབྱོར་བ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ན་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ལས་སེམས་སྐྱེ་བར་རུང་ན་།ནམ་རྣལ་འབྱོར་པ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེའི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པས་ཕྱིས་ཇི་ལྟར་ལྡང་ ཞིང་སེམས་སྐྱེ་སྟེ་ལྡང་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།མ་ལངས་པ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་ལུས་ལས་སེམས་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཡང་ལུང་གི་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་ཏེ། མདོ་ལས་ཀྱང་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ ཞུགས་པ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་དང་མ་བྲལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ།དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་བ་སུ་མི་ཏྲས་སྨྲས་པ། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གསལ་བ་དེའི་མཚན་ཉིད་དུ་དེ་ན་ཡོད་དེ། དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུས་དང་མ་བྲལ་བའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ལ་ནི་མི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲའོ། །ལན་དུ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་གསལ་བར་གནས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལུས་ལས་མ་བྲལ ལོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་ཏེ།དེ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ལུས་ལས་མ་བྲལ་བར་རིགས་སོ།

如果问及心是如何从身体产生的？是这样的，具有根的色身和心二者互为种子，有时具有根的色身中安置心的种子，从色身中生起心，是在什么时候呢？当瑜伽师入灭尽定，或入无想定，或处于无想时，在色身中安置心的种子，当出定时从具有根的色身中生起心，因此色身中安住心的种子。
有时在心中安置色身的种子，是在什么时候呢？当瑜伽师从欲界死亡转生到无色界时，在无色界一切色身完全消失。此后当这位瑜伽师从无色界死亡转生到欲界时，虽然色身已灭很久，但仍从心中生起具有根的色身，因此心中安住色身的种子。
如此，身体和心二者互为因果，所以在入灭尽定等时，出定时从身体中生起，因此不需要阿赖耶识。
有人说：如果众生的心相续仅有一个，那么按照这种解释，每个众生就会有两个心相续。怎么说呢？一个心相续是从具有根的色身中生起的，即在入灭尽定、无想定和处于无想时。第二个心相续是从其他心中生起的，即如何由前一刹那的因产生后一刹那的心。
又若众生相续仅有一个，仅从心本身生起心的话，那么这样每个众生就会有两个心相续。怎么说呢？一个心相续是身体，即从灭尽定等出定时。另一个心相续是心本身，即当前一刹那的心灭去后生起后一刹那的心时。
此外，如果说心从身体生起，那么在欲界和色界中瑜伽师入定时，可以从具有根的身体中生起心，但当瑜伽师在无色界入灭尽定时，因为无色，之后如何出定并生起心呢？将无法出定。
若不能出定就会成为涅槃，因此说心从身体生起这种说法也不合理。
又从经典论据来说明阿赖耶识的存在，经中也说入灭尽定时识不离身，由此可见有阿赖耶识。
对此所说，世亲论师说：入灭尽定时意识以不明显的形态存在，因此经中说入灭尽定时识不离身，并非指阿赖耶识。
回答：入灭尽定时意识以不明显的形态存在，不能说识不离身，因此应当是阿赖耶识在入灭尽定时不离身才合理。

།སློབ་དཔོན་བ་སུ་མི་ཏྲས་སྨྲས་པ། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལུས་དང་མ་བྲལ་བར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་རིགས།ལན་དུ་སྨྲས་པ། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན་ནི་ཉེས་པ་དང་པོ་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ན་ཡོད་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མའི་ངང་ལ་གནས་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཀྱང་ཡོད་ལ་འགོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་དབང་པོ་མ་ཉམས་པས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཡུལ་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་མི་སྲིད་པས་ཡུལ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར ཤེས་པ་གསུམ་འདུས་པས་རེག་པ་སྐྱེའོ།།རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་འབྱུང་ངོ་། །ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་པ་འབྱུང་བས་ན་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་ པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པས་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་དང་།འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད། ལན་དུ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན་ནི་འགོག་པ་ནི་འདུ་ཤེས་ ཚོར་བ་འགོག་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བཤད་པ་ཉིད་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་ལ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་ས་བོན་ཡང་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པས་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ལས་ལངས་པའི་ཚེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་ཁས་བླང་དགོས་སོ། །རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡང་དམིགས་ པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་མཇུག་ནས་འབྱུང་བ་འདི་ཡང་སྦྱར་ཏེ། ཡང་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་དོན་ནི་རྐྱེན་བཞི་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་གཟུགས་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་རེག་བྱ་སྟེ་ལྔ་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་དྲུག་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱའོ། ། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་ཐ་དད་དེ་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ལས་སྒྲའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་པ་དང་། སྒྲའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་ཡང་སྣ ཚོགས་ཐ་དད་དེ།སེར་པོའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ལས་སྔོན་པོའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་པ་དང་། སྔོན་པོའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་ལས་དཀར་པོའི་རང་བཞིན་དང་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་པས་རྣམ་པ་གཞན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ཀྱི་རང་ བཞིན་དང་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ལས་སྒྲས་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྒྲ་ལ་བརྟེན་ཏེ།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྲའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའམ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དཀར་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ལས་སེར་པོས་རྐྱེན་བྱས་ནས་སེར་ པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ནི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ལས་ཡུལ་སེར་པོས་རྐྱེན་བྱས་ནས་སེར་པོའི་རྣམ་པ་གཞན་སྐྱེ་བ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྐྱེས་པ་ལས་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་སྒྲས་རྐྱེན་བྱས་ནས་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྒྲའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བ་དང་།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་ཞིང་འཇུག་གོ།

论师婆苏蜜多说：'入灭尽定时，除阿赖耶识外，意识为何不能不离身而存在？'
答曰：'若承认入灭尽定时有意识存在，则会产生第一过失。'
如何呢？若意识存在，由于刹那性，则有等无间缘，入灭尽定等时诸根未坏故眼等诸根亦存在。由识不可能无境而住，故境亦应存在。如是境、根、识三者和合则生触。以触为缘生受。以受为缘生想及思，故入灭尽定时不应有意识存在。
若有人说：'入灭尽定时有意识存在，以触为缘有受及想等，有何过失？'
答：若承认入灭尽定时有想、受等存在，则所说'灭尽定是灭除想受'之说成无意义。
因此，阿赖耶识恒时存在，转识种子亦存于阿赖耶中，故于出灭尽定、无想定及无想天时，必须承认转识是从阿赖耶识中生起。
为以其他正理证明阿赖耶识存在，故说'复次，依所缘缘转变为异'等。'故'字在后文中出现，应与此处连接，意为：'复次，依所缘缘转变为异故，显然有异于转识的阿赖耶识存在。'
其中所缘缘义，四缘中从眼识之境色乃至身识之境触等五境，及意识之境一切法等六境，称为所缘缘。
彼等所缘缘自性各异，即色之自性与相状异于声之自性与相状，声之自性与相状异于色之自性与相状，故说'异'。色之自性亦有种种差别，即黄色之自性与相状异于青色之自性与相状，青色之自性与相状异于白色之自性与相状，故说'异'。
其中，眼根识生起色之自性与相时，以声为缘，依声而生起耳识之声相，此即称为'依所缘缘转变为异'。或眼识生起白色相后，以黄色为缘而生起黄色相，此即称为'依所缘缘转变为异'。
如是，从生起青色相的识转变为依黄色境缘而生起黄色异相，从生起色相的眼识转变为依所缘缘声而生起声相的耳识，皆是依所缘缘而转变生起异相。

།དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་མ་ལྟོས་མ་བརྟེན་པར་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་ཅིང་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་དགོས་སོ།།དཔེར་ན་མྱུ་གུ་བསྐྱེད་པ་ལས་ཆུ་མེ་རླུང་ལ་སོགས་པའི་གྲོགས་བྱེད་པ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱུའི་རྐྱེན་ས་བོན་མེད་ན་མྱུ་གུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ས་བོན་དགོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡོད་ན་དེ་དག་རྒྱུའི་ རྐྱེན་ཀྱང་མེད་དུ་མི་རུང་སྟེ།གདོན་མི་ཟ་བར་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཀྱང་དགོས་སོ། །དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ བྱ་བ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གཞིར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་གཞན་ཡིན་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དང་རང་བཞིན་ གཞན་ཡིན་ཏེ།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རང་བཞིན་ཐ་དད་པ་ཡང་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཡང་ཐ་དད་པར་གཞག་གི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པས་དེ་དག་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པར་འགྱུར་བ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལས་སྒྲའི་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་ པ་དང་།སྒྲའི་རྣམ་པ་ལས་དྲིའི་རྣམ་པ་གཞན་ཡིན་པས་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་གཟུགས་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་ནས་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པའི་རྐྱེན་སྒྲ་ཡིན་ཏེ། སྒྲ་ལ་དམིགས་ ནས་སྒྲའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་ཡང་ཡུལ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པར་གཞག་དགོས་པར་ཟད་དོ།།དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་ནི་མེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་ འགག་པ་དེ་དག་འདི་ཁོ་ན་བསྐྱེད་པའི་རྐྱེན་རྒྱུ་ནི་བྱེད་པ་གཞན་སྐྱེད་པའི་རྐྱེན་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་ངེས་པ་མེད་དེ།དཔེར་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔར་འགགས་ན་སྔར་འགགས་པ་དེ་གལ་ཏེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱེད། གལ་ཏེ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་ སྐྱེད་པའི་རྐྱེན་བྱེད་པས་འདི་ཁོ་ན་བསྐྱེད་པའི་རྟེན་རྐྱེན་བྱེད་ཅེས་ངེས་པ་མེད་པས་ན་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་མེད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་ཡང་མེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཔེར་ན། མིག་གི་དབང་ པོ་ལྟ་བུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔོན་པོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཀྱང་བྱེད་ལ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སེར་པོའི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཀྱང་བྱེད་དེ། ཡུལ་མང་པོའི་སྒོ་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཀུན་གྱི་རྐྱེན་བྱེད་པས་ན་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐ་དད་པར་གཞག་པ་མེད་དོ།།དེ་ལྟར་ཡུལ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་དེ་ཡང་དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇུག་མི་སྲིད་དེ། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་དགོས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ དག་སྐྱེ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ལ་མི་ལྟོས་པར་སྐྱེ་མི་སྲིད་པས་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡང་དགོས་སོ།

不依赖不依靠所缘缘而以其他形式运转和生起是不可能的。因此，转识需要所缘缘。比如，虽然在产生苗芽时有水、火、风等助缘，但若无种子这个因缘，苗芽就不会生长；正如需要种子一样，转识有所缘缘时，也不能没有因缘，必定也需要因缘。
其中，转识的因缘是阿赖耶识。因此，应当知道除了转识之外，还有一个称为阿赖耶识的、作为转识种子之所依的识。
其中，眼识与耳识在行相和自性上是不同的，耳识与鼻识在行相和自性上也是不同的。转识的自性虽然各不相同，但这些差异是由它们的所缘和行相缘的不同而建立的，而不是由等无间缘和增上缘的不同而建立的。
如是，由于所缘缘的不同而使它们的自性各异，因此是依所缘缘而以不同形式运转的。所缘缘不同而使识成为不同的原因是：色的行相与声的行相不同，声的行相与香的行相不同，因此眼识的所缘缘是色，缘于色而生起色的行相；耳识的所缘缘是声，缘于声而生起声的行相等等，自性的差异也必须依据境的不同而建立。
并非由等无间缘的不同而建立转识的差异。为什么呢？因为前灭识只生起这个的缘因，不作为生起其他的缘因，这是不确定的。例如，前面的眼识灭去时，这个已灭的识可能作为后面眼识生起的等无间缘，也可能作为后面耳识生起的缘，因为不能确定只生起这个的缘因，所以不能依等无间缘而建立识的差异。
同样，也不能依增上缘的不同而建立识的差异。为什么呢？例如，眼根既可以作为生起蓝色行相的眼识的缘，也可以作为生起黄色行相的眼识的缘。由于通过多种境而生起各种各样的眼识的缘，所以不能依增上缘的不同而建立识的差异。
如是，由境的不同而识以不同形式运转，这也不可能不依赖所缘缘而运转。正如必须依赖所缘缘一样，这些转识也不可能不依赖生起的因缘而生起，所以也需要因缘。

།གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ན་རེ། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་པར་མི་རིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡང་མེད་པར་མི་རིགས་པ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི་ འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གི་ནི་རྐྱེན་རེག་པ་དང་།ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རྒྱུའི་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་དཔྱད་དགོས་སོ་ཞེ་ན་ལན་དུ། རྒྱུའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་གང་ལ་མིག་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་ཡོད་ཅིང་དེའི་ས་བོན་གྱི་གཞི་ཡོད་པར་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་བས་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་ས་བོན་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཡོད་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་ལ་། ཉན་ཐོས་ རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ།སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས། བདག་འགགས་པའི་དུས་ན་མ་འོངས་པ་ན་བདག་དང་འདྲ་བའི་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བ་ལས་ས་བོན་འཇོག་སྟེ། དེ་ ལྟར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་གཅིག་ལ་གཅིག་ས་བོན་འཇོག་གི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགོས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན་ལན་དུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་ས་བོན་འཇོག་པར་མི་རིགས་ཏེ།བག་ཆགས་སྒོ་བར་བྱེད་པ་དང་བསྒོ་བར་བྱ་བ་ གཉིས་དུས་མཉམ་པར་ཡོད་པར་འདོད་དེ།གང་གི་ཚེ་སྒོ་བར་བྱེད་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་བསྒོ་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་ན་གཅིག་གི་གཅིག་ལ་བསྒོ་བར་འདོད་པ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། ཁམས་ཐ་མ་དང་བར་མ་དང་། རབ་རྣམས་ དང་།འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། ཟག་པ་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནང་གཅིག་ལ་གཅིག་བསྒོ་བར་མི་རུང་ངོ་། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འགགས་པ་དེས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་ མ་སྐྱེ་བ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ་ཞེས་བྱ་བར་གང་གི་ཚེ།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་པ་དེའི་ཚེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་སྐྱེས་ན་གང་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ། གང་གི་ཚེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེའི་ཚེ་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་ན་ཕྱི་མ་ལ་སུས་སྒོ་བར་བྱེད་དེ་མི་རིགས་སོ། ། གཞན་ཡང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་པ་ལས་ཆོས་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེ་དང་ཆུ་བཞིན་དུ་འགལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བདེ་བཞིན་དུ་མི་འབྱུང་སྟེ། གང་གི ཚེ་དགེ་བ་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ་མི་དགེ་བ་མི་འབྱུང་།གང་གི་ཚེ་མི་དགེ་བ་བྱུང་བ་ན་དེའི་ཚེ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་བྱུང་ནས། དགེ་བ་དེས་མ་འོངས་པ་ན་བདག་དང་འདྲ་བའི་དགེ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐད་ ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་བྱུང་བ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་གང་གི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་ལ་དགེ་བ་བྱུང་བ་དེའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་བྱུང་བས་ན་གང་གི་ཚེ་བག་ཆགས་བསྒོ།གང་གི་ཚེ་ མི་དགེ་བ་སྐྱེས་པ་དེ་ན་དགེ་བ་སྔ་མ་འགགས་པས་གང་གིས་ཕྱི་མ་དེ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ་སྟེ་དེ་ལྟར་མི་རིགས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་ལུང་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་ཕན་ཚུན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་ཁམས་ཐ་མ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །ཁམས་འབྲིང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ཁམས་རབ་ ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ།

如果声闻毗婆沙师们说：正如诸转识没有所缘缘是不合理的，同样，它们没有因缘也是不合理的，这是对的。但是，这些转识的缘是触、作意等心所法和俱有法呢？还是应当观察是否有其他因缘？对此回答：所谓因缘，是指某法中具有眼等识的种子，并使其成为种子的所依，这就称为因缘。因此，由于眼等识的种子存在于阿赖耶识中，所以阿赖耶识本身就是因缘。
对此解释，声闻毗婆沙师们说：在前一刹那生起耳识后，当其灭去时，为了在未来产生与自身相似的耳识，在后一刹那生起眼识时留下种子。如此，转识本身互相留下种子，不需要阿赖耶识。对此回答：诸转识之间互相留下种子是不合理的。因为认为熏习者和所熏习者二者同时存在，当熏习者存在时所熏习者也存在，主张一者熏习另一者，但转识有善、不善、无记、下界、中界、上界、世间、出世间、有漏、无漏等，它们是次第生起的，因此它们之间不能互相熏习。
怎么说呢？前一个已灭的耳识熏习后一个生起的眼识这种说法，当耳识生起时眼识尚未生起，那要熏习什么？当眼识生起时耳识已灭，那么谁来熏习后者呢？这是不合理的。
另外，诸转识有善的自性、不善的自性、无记的自性，这些法如同水火一般互相矛盾，所以不会同时生起。当善法生起时不善法不生起，当不善法生起时无记法不生起。如此，在前一刹那生起善性的转识后，为了在未来产生与自身相似的善法，说要在第二刹那生起的不善性转识上熏习，这种说法中，当善法生起的刹那，不善性的转识尚未生起，那么何时熏习？当不善法生起时，前善法已灭，那么谁来熏习后者呢？这样是不合理的。
同样也可以类推到无记法。其中下界是欲界，中界是色界，上界是无色界。

།ཁམས་དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་གཅིག་ལ་གཅིག་བསྒོ་བར་མི་རིགས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྐྱེད་པའི་ལས་སྔ་མས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་ ཞེས་བྱ་བར་ཡང་གང་གི་ཚེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་སེམས་བྱུང་བ་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་སྐྱེས་ན་གང་ལ་བསྒོ་།གང་གི་ཚེ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པ་ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་སེམས་འགགས་ན་གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་སྟེ་མི་རིགས་ སོ།།དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བས་ན་གཅིག་ལ་གཅིག་བསྒོ་བར་མི་རིགས་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་ ཏུ་འབྱུང་བའི་འོག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་འབྱུང་བས་ན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་གང་གི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་མཆོག་འབྱུང་བ་ན་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་མ་བྱུང བས་ན་གང་ལ་བསྒོ།གང་གི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སེམས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་བྱུང་བ་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་མཆོག་གི་སེམས་འགགས་པས་ན་གང་གིས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་སྟེ་མི་རིགས་སོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་རྣམས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བས་ན་ གཅིག་ལ་གཅིག་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་མི་རིགས་སོ།།དེ་ལས་ས་གོང་མ་ལ་ནི་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ། ས་འོག་མ་ལ་ནི་སྐྱོན་དུ་ལྟ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་མོ། །མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་མོ། །དེ་ལ་གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་ཅན་གྱི་ལམ་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ་ཟག་པ་ མེད་པའི་ལམ་མ་བྱུང་བས་གང་ལ་བསྒོ།གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་འགགས་པས་ན་ཕྱི་མ་ལ་སུ་བསྒོ་སྟེ་མི་རིགས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་ཉིད་ལ་བསྒོ་སྟེ། འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་དགེ་བའི་སེམས་འབྱུང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སེམས་དེ་ཉིད་ལ་བསྒོ་བས་ཀུན་གཞི་མི་དགོས་སོ་ཞེ་ན་ཡང་རལ་གྲི་སོ་ཇི་ལྟར་རྣོ་ན་ཡང་སོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་དེ་མི་ཆོད་པ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་བདག་བྱེད་པར་འགལ་བས་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ལ་བསྒོ་བར་མི་རིགས་སོ་དེ་ལྟར་ནི་མི རིགས་ཀྱི་འདི་ལྟར་རིགས་ཏེ།མེ་ཏོག་ཙམ་པ་ཀ་དང་ཏིལ་འབྲུ་གཉིས་སྐྱེས་ཀྱང་མཉམ་དུ་སྐྱེས་འགག་ཀྱང་མཉམ་དུ་འགགས་ལ། གང་གི་ཚེ་མེ་ཏོག་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་ཏིལ་འབྲུ་ཡང་ཡོད་དེ། མེ་ཏོག་གི་སྐད་ཅིག་མ་དེས་ཏིལ་འབྲུའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མེ་ཏོག་གི་དྲིས་སྒོ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་ དུ།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེས་པ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགགས་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་དེའི་ཚེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྐད་ཅིག་ མ་དེ་ལ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མ་འོངས་པ་ན་བདག་དང་འདྲ་བའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བག་ཆགས་སྒོ་བར་བྱེད་དེ།ཀུན་གཞི་བག་ཆགས་དང་ལྡན་པ་དེ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཁས་བླང་དགོས་སོ། ། དེ་ལྟ་བས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་གྲུབ་པོ། །རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་གཞན་གྱིས་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན གཞི་ཡོད་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར།ཆད་ནས་ཡང་འཇུག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་མཇུག་ནས་འབྱུང་བ་འདིར་ཡང་སྦྱར་ཏེ། ཆད་ནས་ཡང་འཇུག་པའི་ཕྱིར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ཡོད་ པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

由于这些界的转识也是次第生起的缘故，所以一个对一个熏习是不合理的。欲界的加行心生起无色界定的业，前者熏习后者这样说的话，当欲界的加行心生起时，色界定尚未生起，那对什么熏习呢？当色界定生起时，欲界的加行心已灭，那由什么来熏习后者呢？这是不合理的。同样也应当应用于无色界等。如是世间和出世间的心也是次第生起，所以一个对一个熏习是不合理的。怎么说呢？世间心生起世第一法之后，出世间心苦法智生起，所以前者熏习后者这样说的话，当世间心世第一法生起时，出世间心苦法智尚未生起，那对什么熏习呢？当出世间心苦法智生起时，世第一法心已灭，那由什么来熏习后者呢？这是不合理的。有漏和无漏的诸心也是次第生起，所以一个对一个熏习习气是不合理的。其中，视上地为功德，视下地为过患，这是有漏道。见道和修道是无漏道。其中当有漏道生起时，无漏道尚未生起，那对什么熏习呢？当无漏道生起时，有漏道已灭，那由什么来熏习后者呢？这是不合理的。如是说已，
假如他人说：'如是则心自身熏习自身，如是一刹那生起善心，由彼心自身熏习彼心自身，所以不需要阿赖耶识。'对此回答：如同剑刃无论多么锋利，彼刃不能自割自身一样，自身对自身作用相违，所以心自身对自身熏习是不合理的。如是不合理，而如是合理：
譬如瞻波花和芝麻种子二者虽同时生起也同时灭去，当花存在时芝麻种子也存在，花的刹那以花香熏习芝麻种子的刹那。如是异熟识、阿赖耶识和转识诸者同时生起同时灭去，当阿赖耶识存在时转识也存在，于彼阿赖耶识刹那，与之同时生起的转识为了在未来产生与自身相似的转识而熏习习气，从具有习气的阿赖耶识中生起诸转识，应当如是承许。因此，除转识之外，名为阿赖耶识、具有一切有为法种子的别体存在已成立。以其他正理因相也为了成立除转识之外阿赖耶识的存在，而说'断已复转'等，此处也应加上后文的'故'字，即由于断已复转的缘故，应知除转识之外也有名为阿赖耶识者，此为其义。

།ཆད་པ་ནི་སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་། ར་རོ་བ་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་རྣམས་རྒྱུའི་རྒྱུན་ཆད་དེ་མི་འབྱུང་བས་ན་ཆད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་གཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ དང་བཅས་པའི་གཉིད་དང་།སེམས་མེད་པའི་གཉིད་དོ། །སེམས་དང་བཅས་པའི་གཉིད་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་འགགས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྨི་ལམ་དང་བཅས་པའོ། །སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ནི་གཉིད་སྟུག་པོས་ནོན་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པ་རྨི་ལམ་མེད་པའོ།།སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རྒྱུ་བ་རྒྱུན་ཆད་དེ་མེད་པ་ལས། གལ་ཏེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་དུ་ཟིན་ན་སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་པ་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ ལས་ལངས་པའི་ཚེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཕྱིས་ཅི་ལས་སྐྱེ་སྟེ་སྐྱེ་བར་མི་རུང་ངོ་།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་བརྒལ་བ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དང་པོ་གཉིད་ལྡོག་དུ་བྱེད་པའི་སེམས་དེའི་འོག་ཏུ་གཉིད་ཀྱི་རྫས་མི་འདྲ་བས་ཆོད་པས་དང་པོའི་སེམས་དེ་ལས་ལྡང་བའི་སེམས་ སྐྱེའོ་ཞེ་ན་ཡང་དང་པོའི་སེམས་དེ་ནི་འགགས་ཏེ་མེད་པ་ཡིན་ན་མེད་པ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་མི་རུང་བས་ན་མི་རིགས་སོ།།གལ་ཏེ་མདོ་སྡེ་པ་ན་རེ་ལུས་དང་སེམས་གཉིས་གཅིག་ལ་གཅིག་ས་བོན་འཇོག་པས་དེའི་ཚེ་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ལས་སེམས་སྐྱེའོ་ཞེ་ན་ཡང་། དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་གཅིག་ལ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཉིས་ཡོད་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ལས་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་སེམས་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དེ་གཉིས་ཡོད་པར་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཨ་ཙཨཱརྱ་བ་སུ་མི་ཏྲ་ན་རེ་བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི གསལ་བར་གནས་པས་ལྡང་པའི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་ན་ཀུན་གཞི་དགོས་སོ་ཞེ་ན།།ཡང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པ་དང་། གསུམ་འདུས་པ་ཡོད་པས་རེག་པ་འབྱུང་ངོ་། །རེག་པ་འབྱུང་བ་དང་། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་སེམས་ པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འབྱུང་བས་དེའི་ཚེ་སེམས་འགགས་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་།།ཡང་རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་གཞན་གྱིས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།འདི་ལྟར་འཁོར་བར་འཇུག་པ་ཡོད་པ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་ཡོད་པས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པར་མངོན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་རིས་མཐུན་པའི་གནས་སུ་ཉེ་ བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་དུ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འབྱུང་ཞིང་སྐྱེ་བ་ནི་འཁོར་བའོ།།དེ་ཡང་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་རིས་མཐུན་པ་ལས་ཤི་འཕོས་ནས་རིས་མི་མཐུན་པ་གཞན་དུ་ཚེའི་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་འཁོར་བར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་པ་དང་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་པ་ནི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱའོ།

断灭是指无心的睡眠、醉酒、昏迷等时候，六种转识的相续因断绝而不生起，所以称为断灭。关于这个，睡眠有两种：有心的睡眠和无心的睡眠。有心的睡眠是眼等五识灭尽，而意识伴随着梦境。无心的睡眠是被沉重的睡意压制，意识没有梦境。
在无心的睡眠、昏迷等时候，转识的运行相续断绝而不存在，如果没有阿赖耶识的话，那么从无心的睡眠、昏迷等醒来时，转识从何处生起呢？是不应该生起的。
如同对灭尽定的质疑一样，在这里如果说最初入睡的心之后被不同的睡眠物质间隔，从最初的心生起醒来的心，但最初的心已经灭尽而不存在，不存在的任何法都不可能成为生起的因，所以这是不合理的。
如果经部师说身体和心互相存放种子，那时因为有具备根的身体存在，所以从身体生起心识。这样的话，一个众生就会有两个心相续，即从身体生起的心相续和从心本身生起的心相续这两者，这是不合理的。
如果阿阇黎世亲说在昏迷等时候意识以不明显的方式存在，醒来时从那个意识生起转识，所以需要阿赖耶识。但是既然有意识存在，三和合存在就会产生触。有触的产生，就会有受、想、思等的产生，因此那时不能说心识断灭。
又以其他正理因说明除了转识之外还有阿赖耶识存在，所以说'因为有轮回的趣入和还灭'。这是说因为有轮回的趣入和从轮回中还灭，所以显然除了转识之外还有所谓的阿赖耶识存在的意思。
关于这个，在天等同类众中，五取蕴刹那相续不断生起，这就是轮回。从天等同类众死亡转生到其他不同类众中结生，这叫做趣入轮回。
获得有余涅槃界和无余涅槃界，这叫做从轮回还灭。

།དེ་ལ་འཁོར་བར་འཇུག་པ་ཡང་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་ཏེ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་ཡིན་ན།གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་ཁྱེད་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཁས་མི་ལེན་ན་ནི་ཀུན་གཞི་ལས་མ་གཏོགས་པར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་མེད་ པས་འཁོར་བར་འཇུག་ཅིང་སྐྱེ་བར་མི་རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ན་རེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཁས་མ་བླངས་ན། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པས་འཁོར་བར་འཇུག་པ་མེད་དོ་ཞེས་དམ་བཅས་པ་དེ་ཀུན་གཞི་ཁས་མ་བླངས་ ཀྱང་ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པས་འཁོར་བར་འཇུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།ལན་དུ་ཀུན་གཞི་ཁས་མི་ལེན་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་རྣམ་པ་གཉིས་ལྟར་བརྟག་གྲང་སྟེ། ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པའི་ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཚེ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེའི་ཚེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བརྟག་གྲང་ངམ།ཡང་ན་ནི་མདོ་སྡེ་པས་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་ལས་བྱུང་བས་བསྐྱོད་དེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་མི་གཡོ་ བའི་འདུ་བྱེད་བྱས་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་འབྱུང་བ་ལ་བག་ཆགས་སྒོ་བར་བྱེད་དེ།དེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བརྟགས་པ་ལྟར་བརྟག་གྲང་ན་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་ མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་དེ་ཇི་ལྟར་མི་རིགས་པར་སུན་འབྱིན་ཏོ།།འདི་ལྟར་ཚེ་རབས་སྔ་མའམ་ད་ལྟར་གྱི་ཚེ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་བྱས་པ་དེ་ནི་ཤི་ནས་ཚེ་ཕྱི་མར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་ སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་སྟེ།དེ་བས་ན་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱར་མི་རུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་ཚེ་རབས་སྔ་མ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་ལས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་བྱས་པ་རྣམས་ནི་བྱས་ནས་དུས་རིང་ ཞིག་ལོན་ཏེ་འདུ་བྱེད་དེ་དག་འགགས་པའི་འོག་ཏུ་གདོད་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་གང་འགགས་ནས་དུས་རིང་མོ་ཞིག་ལོན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ན་རེ། བདག་ ཅག་ནི་འདས་པ་ཡང་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པས་སྔོན་བྱས་ཏེ་འགགས་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ཀྱང་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྐྱེན་བྱེད་དོ་ཞེ་ན་ཡང་མི་རུང་སྟེ།དཔེར་ན་བྱ་སྔོན་ཤི་བ་དེ་ཕྱིས་སྒོ་ང་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་བ་དང་། རྫ་མ་ཆག་ སྟེ་མེད་པར་གྱུར་པ་ཆུ་སྣོད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་བ་བཞིན་དུ་སྔར་འགགས་པར་ནི་མེད་པ་ཡིན་པས་རྫས་སུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རུང་སྟེ།དེ་བས་ན་སྔོན་བསགས་ཏེ་འགགས་པའི་འདུ་བྱེད་དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཕྱིས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྐྱེན་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་སྐད་བཤད་པ་དང་། ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པས་སྤྲས་པ། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱི་ལྟར་བྱས་ཏེ་སྔོན་ལས་བྱས་ཏེ་འགགས་པ་རྣམས་རྐྱེན་དུ་མི་འདོད་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་ལས་བྱས་པ་རྣམས་དོན་མེད་ཅིང་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཚེ་ད་ལྟར་ལས་བྱས་པ་དེ་དག་ནི་འགགས་པས ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་དུས་ན་ལས་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་ལས་བྱས་པ་སྟེ་ཚེ་ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།

关于轮回的趣入，是由无明缘行，行缘识等，以十二缘起支的方式而趣入。如果声闻毗婆沙师你们不承认阿赖耶识的存在，则除阿赖耶识之外，没有其他可称为'行缘识'的识，因此不应该趣入轮回和投生。
如果声闻毗婆沙师们说：'不承认阿赖耶识的存在，就没有行缘识，因此不会趣入轮回'这个论断，即使不承认阿赖耶识，为何会因为没有行缘识而不趣入轮回呢？
回答说：如果不承认阿赖耶识，对于行缘识可以有两种推测：一是声闻毗婆沙师们所说的意识，在入胎结生时称为行缘识；二是经部师所说的思心所推动诸识造作善、不善、不动行后，在第二刹那生起的识熏习习气，称为行缘识。这两种观点都不合理。
首先破斥将入胎结生的意识视为行缘识的观点。前世或今生所造的善、不善等诸行，不能作为死后来世意识入胎结生的缘，因此入胎结生的意识也不能称为行缘识。
为什么呢？因为前世和今生所造的善业等诸行，在造作后经过很长时间，这些行已经灭去之后，意识才入胎结生，所以已经灭去很久的诸行不能作为后识生起的缘。
如果声闻毗婆沙师们说：'我们认为过去也是实有，因此过去已灭的诸行也是实有，所以可以作为意识入胎结生的缘'，这也不合理。
比如已死的鸟不能作为后来蛋生起的缘，已破碎的瓶子不能作为盛水容器的缘一样，过去已灭即是不存在，所以不能说是实有。因此，过去已造已灭的诸行不能作为后来意识入胎结生的缘。
对此，声闻毗婆沙师反驳说：如果按照你们的说法，不承认过去已造已灭的业作为缘，那么所造的业就成为无意义、无果报。为什么呢？因为现在所造的业已经灭去，在其他生世时这些业已不存在，所以现在所造的业不能作为来世果报生起的缘。

།ལན་དུ། དེ་ལྟར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མགོ་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ལས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ རྣམས་ཀྱིས་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བྱས་ནས་ཀུན་གཞི་ལ་བག་ཆགས་བསགས་ཏེ།ཀུན་གཞིའི་བག་ཆགས་དེ་ཇེ་བརྟས་སུ་གྱུར་པ་དང་། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་མ་འོངས་པ་ན་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་འགྱུར་བས་ན་འབྲས་བུ་མེད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། ཉན་ཐོས་ རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་པ་ལྟར་སྔོན་འགགས་པའི་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྲས་བུ་མྱོང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་པའི་ཕྱོགས་འདི་ལ་ཉེས་པ་གཞན་ཡོད་ དེ།འདི་ལྟར་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། དེའི་ཚེ་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་པས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་མི་བྱ་བ་ལ་རིགས་པ་ཅི་ ཡོད་དེ་རིགས་པ་མེད་དོ།།དེ་བས་ན་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་དེ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ནི་མི་བྱའོ། །དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། ཉན་ཐོས་རྣམ་ པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ།འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་མའི་མངལ་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེ་ན། ལན་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་འདུ་ བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་ན་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་གང་ཞིག་ཡོད་དེ།གང་གི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ གང་ཡིན་པ་སྨྲོས་ཤིག་།དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་མའི་མངལ་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་མིང་དང་གཟུགས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་ཕན་ཆད་ཀྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། འདི་ལྟར་གང་གི་ཚེ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་དེ་ཡང་མིང་དང་གཟུགས་ཡིན་ལ། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཕན་ཆད་ཀྱི་མིང དང་གཟུགས་ཀྱང་མིང་དང་གཟུགས་ཡིན་ཏེ།མིང་དང་གཟུགས་འདྲ་བ་ལས་ཁྱད་ཅི་ཞིག་ཞུགས་ན་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ལ་འབྱུང་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་ལ། སྔ་མ་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་ གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བྱ།གཞན་ཡང་སྔ་ཕྱི་གཉི་ག་མིང་དང་གཟུགས་འདྲ་བ་ལས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ན། ཕྱི་མ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད། དེ་ལྟར་སྔ་ཕྱི་ཀུན་ཀྱང་མིང་དང་གཟུགས་ཙམ་དུ་ཟད་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བས་ཆོག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ཏེ་འབྱུང་བ་ཡན་ ལག་བཅུ་གཉིས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་གཞན་བརྟག་མི་དགོས་སོ།

答：不是这样的。阿赖耶识和转识同时生起，转识造作善恶业后在阿赖耶识中积累习气，当阿赖耶识的习气逐渐增长时，阿赖耶识本身在未来会成熟业果，因此不会没有果报。也不会像声闻毗婆沙师们所说的那样，过去已灭的业会感受异熟果报。
关于说意识结生于母胎是'行缘识'这一观点有其他过失。即：结生于母胎时不仅仅只有识存在，当时也有名色存在，那么在结生时为什么只说'行缘识'而不说'行缘名色'呢？这是没有道理的。
因此，结生时不仅仅只有识，也有名色存在，所以不应该说'行缘识'而应该说'行缘名色'。
对此，声闻毗婆沙师们说：为什么不能说'行缘识'呢？当意识结生于母胎时，那个就是'行缘识'。
答：如果认为结生的意识是'行缘识'，那么除了结生识之外还有什么名色存在呢？请说说在'行缘识'之后'识缘名色'中的名色是什么？
对此，声闻毗婆沙师们说：在母胎中第一刹那结生识时的名色是'行缘识'，而第二、第三刹那以后的名色才是'识缘名色'。
答：当结生时的名色也是名色，第二、第三刹那以后的名色也是名色。既然名色相同，有什么差别使得后刹那生起的名色称为'识缘名色'，而前面结生时的名色却不称为'识缘名色'呢？
而且，既然前后都是相同的名色，为什么结生时的名色要说是'行缘识'，而后面第二刹那等所生的名色却不说是'行缘识'呢？这有什么道理？
如此，前后都只是名色而已，所以说'行缘名色'就足够了，不必在十二缘起支中另外设立'识'支。

།ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་ན། ཁྱེད་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དུ་ སྨྲ་བ་པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་སྨྲོས་ཤིག་།ལན་དུ་བདག་ཅག་གི་ལྟ་བ་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་ལས་དང་འབྲས་བུ་མི་ཤེས་པའི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།།ལས་བྱེད་པའི་ཚེ་ལས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བརླན་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་ སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།ཚུལ་འདི་ལྟར་ནི་སྐྱོན་མེད་དོ་། །དེ་ལྟར་ཕྱོགས་སྔ་མ་སུན་ཕྱུང་བ་དང་། མདོ་སྡེ་པས་སྨྲས་པ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་མི་རུང་ན་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་སེམས་པས་བསྐྱེད་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་།མི་གཡོ་བ་བྱས་པའི་བག་ཆགས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱུང་བའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སྒོ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་ བྱ་བས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགོས་པ་མེད་དོ་ཞེ་ན།ལན་དུ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོས་པ་དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ འདི་ཡང་མི་རུང་སྟེ།ཕྱོགས་འདི་ཡང་བསྒྲུབ་ཏུ་མ་འགྲུབ་བོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བརྟག་དགོས་ཏེ། ཡང་ན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་རང་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱས་ནས་བདག་ཉིད་ལ་བག་ཆགས་སྒོ་ བར་བྱེད་པས་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བརྟག་གྲང་།ཡང་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ལས་བྱས་ནས། སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོས་པས་ན་དེ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ཞེས་བྱ་གྲང་ན།ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འགྲུབ་པོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་བྱས་ནས། བདག་ཉིད་ལ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་མི་ནུས་ཏེ། དཔེར་ན་ བྲམ་ཟེའི་བུ་ཇི་ལྟར་མཉེན་ལ་གོམས་ཀྱང་།རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྲག་པ་ལ་ཡང་བཞོན་པར་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ་བདག་ལ་བདག་བྱེད་པར་མི་སྲིད་པས་བདག་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ་བདག་ལ་བདག་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་མི་རུང་ན་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་ མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བག་ཆགས་བསྒོའོ་ཞེ་ན་ཡང་མི་རུང་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ད་དུང་མ་སྐྱེས་ཏེ།མ་སྐྱེས་པ་ནི་མེད་པ་ཡིན་པས་ན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་བར་མི་རུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ་དེ་ལྟ་ན་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེས་ནས་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་ཕྱིན་པ་དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལས་བྱུང་བའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བག་ཆགས་ སྒོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན་ཡང་མི་རུང་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནམ་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེས་ནས་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུ་ཕྱིན་པ་ན་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐྱེས་ནས་འགགས་ཏེ། མེད་པས་ན་སུས་བག་ཆགས་བསྒོ་སྟེ་མི་རིགས་སོ།

声闻毗婆沙师们说道：'意识在母胎中结生为缘起识是不合理的。你们唯识论者请说说，什么是行缘识？'
回答说：按照我们的见解，行缘识是存在的。也就是说，由于无明力量不了知业果，而造作善业、不善业等，这就是无明缘行。在造业时，业的习气熏染阿赖耶识，这就是行缘识。具有习气的阿赖耶识在母胎中结生，这就是识缘名色。按此道理是无过失的。
如此破斥前说后，经部师说道：'如果意识在母胎中结生不能成为行缘识，那么由心所法思心所产生的六识造作善、不善、不动业，其习气在第二刹那等生起的六转识中熏习，这就是行缘识，因此不需要阿赖耶识。'
回答说：前一刹那的转识造作善业等，在后一刹那的转识中熏习习气，称之为行缘识，这也是不合理的。这种观点也不能成立。为什么呢？对此应当作两方面观察：要么是眼等识自身造作善不善等业后，在自身中熏习习气，因此称为行缘识；要么是前一刹那的眼等识造业后，在后一刹那的转识中熏习习气，因此称为行缘识。两种观点都不能成立。
怎么说呢？眼等识自身造作善业等后，不能在自身中熏习异熟习气和等流习气，就像婆罗门子无论如何柔软熟练，也不能骑在自己肩上一样，自身对自身作用是不可能的，所以不能在自身中熏习习气。
如此说后，如果有人说：'如果不能在自身中熏习习气，那么前一刹那的转识可以在后一刹那的转识中熏习习气。'这也不合理。为什么呢？当前一刹那的转识造作善业等时，后一刹那的转识尚未生起，未生起即是不存在，因此前者不能熏习后者。
如果有人说：'那么当后一刹那的转识生起到达现在时，前一刹那生起的转识可以熏习习气。'这也不合理。为什么呢？当后一刹那的转识生起到达现在时，前一刹那的转识已生已灭，不复存在，那么谁来熏习习气呢？这是不合理的。

། དེ་བས་ན་ཕྱོགས་འདི་ལྟར་འཛིན་པ་ཡང་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་དེ་ལྟར་ཐང་ཅིག་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མའི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བག་ཆགས་བསྒོ་བར་མི་རུང་བ་དང་། འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་རང་ཉིད་ལ་རང་ཉིད་བག ཆགས་བསྒོ་བར་མི་རུང་བར་སུན་ཕྱུང་ནས་ཕྱོགས་དེ་ཁས་བླངས་ཏེ།སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་ལ་བསྒོ་བ་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཉིད་ལ་བསྒོར་ཆུག་ན་ཡང་འདི་ལྟར་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་བོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སེམས་མེད་པའི་ གཉིད་དང་བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཚོགས་རྣམས་མ་ལུས་པར་འགགས་ཏེ་མེད་པར་གྱུར་པས་སྔོན་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་འགགས་ཏེ།མེད་པ་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་འགགས་པས་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བག་ཆགས་བསྒོར་མེད་པར་གྱུར་ཏོ།།སེམས་མེད་པའི་གཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་པས་མིང་དང་གཟུགས་མེད་དོ། །མིང་དང་ གཟུགས་མེད་པས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མེད་པ་ནས།རྒ་ཤིའི་བར་དུ་ཡང་མེད་པར་གྱུར་པས་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བར་འཇུག་ཅེས་སྨྲ་བ་དང་ཡང་འགལ་ལོ། །འདི་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་ཡང་མི་རུང་མི་རིགས་སོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔ་ཚེ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་སྐྱེ་བ་ནི་འཁོར་བ་སྟེ། འཁོར་བ་དེའི་རྒྱུ་ནི་གཉིས་ཏེ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའོ། །དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་འཁོར་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པས་གྲོགས་བྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལྡན་ན་གདོད་ཉོན་མོངས་པའི་མཐའ་ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འཕེན་པར་ནུས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ན་ལས་ཡོད་ཀྱང་ལས་དེས་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འཕེན་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པ་དེ་དག་ཚེ་བདུན་གྱི་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟར་ན་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལས་ཀྱིས་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འཕེན་པར་མི་ནུས་པས ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་བ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཚེ་བདུན་གྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པས། འཕགས་པ་དེ་དག་ཚེ་བདུན་གྱི་བར་དུ་ནི་སྐྱེའི་ཚེ་བརྒྱད་དུ་སྐྱེ་བའི་ལས་མ་ངེས་པ་ཡོད་ཀྱང་ཚེ་བརྒྱད་དུ་སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བར་བྱ་བའི་ ཕྱིར་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་ན་ཚེ་བརྒྱད་དུ་ནི་སྐྱེ་བས་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ན་འཕགས་པ་དེ་དག་ལ་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་ལས་མ་ངེས་པ་ཡོད་ཀྱང་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་སྤངས་ པས་ན་འཕགས་པ་དེ་དག་ལས་དེས་ངན་སོང་དུ་མི་སྐྱེ་སྟེ།དེ་བས་ན་མདོ་ལས་ཀྱང་། བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ངན་སོང་མེད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་སུ་བཟོད་པ་ཐོབ་པའོ། །དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ ཁམས་གསུམ་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཚེ་སྔ་མ་ལ་ལས་བྱས་པས་ཚེ་འདིར་སྐྱེས་ནས།ཚེ་འདིར་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་། ཚེ་ཕྱི་མར་སྐྱེ་བའི་ལས་ཚེ་འདིར་བྱས་ཀྱང་ལས་དེས་འཕགས་པ་དེ་དག་ཚེ་ཕྱི་མར་འཕེན་མི་ནུས་ཏེ། ཚེ་ཕྱི་མར་མི་སྐྱེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ ནི་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འཁོར་བར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་དང་འཁོར་བར་སྐྱེ་བ་ལས་ལྡོག་པར་འགྱུར་གྱི། ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པར་ནི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་རོ།

因此，持此观点也是不合理的。如此，前一刹那转识不能熏习后一刹那转识，转识也不能自己熏习自己，驳斥了这种观点后，即使承认前一刹那熏习后一刹那，或者自身熏习自身，在此观点中'行缘识'也不能成立。
为什么呢？因为在无心睡眠和昏迷等时，六识聚全部灭尽，不复存在，之前由行熏习的诸识也在此时灭尽。此时由于六识灭尽，识中没有行的熏习。由于无心睡眠等时没有行所熏习的识，所以'行缘识'不存在。
因为没有识，所以没有名色。因为没有名色，所以从六处乃至老死都不存在，因此轮回流转也不存在，这就与说有轮回流转相矛盾。如此，若无阿赖耶识，则轮回还灭也不合理。
为什么呢？五蕴从一世到一世相续不断地生起即是轮回，轮回的因有二：业和烦恼。在这两者中，轮回的主要原因是烦恼。为什么呢？因为有烦恼作为助缘，具有烦恼时才能从烦恼边际投生后有，若无烦恼，即使有业，该业也不能投生后有。
圣者们七生，如此因为无烦恼的业不能投生后有，所以见圣谛的预流果、一来果等有七生之业和烦恼，这些圣者可生七次，虽有不定业可生八次，但因为没有见道所断的烦恼而不生第八次，所以烦恼是轮回转生的主要原因。
或者，虽然这些圣者有不定业可生恶趣，但因为已断除见道所断的恶趣生烦恼，所以这些圣者不会因此业生于恶趣。因此经中也说：'得忍无恶趣。'得忍即是得苦法忍。因此烦恼是轮回转生的主要原因。
此外，三界离贪的阿罗汉们因前世所造业而生此世，此世断除烦恼后，即使此世造作后世转生之业，该业也不能令这些圣者投生后世，不会再生，所以烦恼是轮回的根本。
因此，断除轮回转生的因——烦恼就能从轮回中解脱，若不断除烦恼则不能从轮回中解脱。

།དེ་ལ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བར་མི་རུང་ ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་ཁྱེད་ཅག་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འདོད་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བརྟག་སྟེ། ཡང་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་སྤང་གྲང་། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པ་བག་ཆགས་ས་བོན་དུ་གནས་ཏེ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པ་ཡང་སྤང་གྲང་ན། ཀུན་གཞི་ཁས་མ་བླངས་པས་ཕྱོགས་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་སྤོང་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་། གང་གི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་མངོན་སུམ དུ་གྱུར་ཏེ།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པས་དེའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་ མོངས་པ་སྤང་དུ་མི་རུང་ངོ་།།དེ་སྐད་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ། ཉོན་མོངས་པ་མངོན་དུ་མ་བྱུང་གི་ས་བོན་གྱི་དུས་ན་གནས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེ་ན་ཡང་། ལན་དུ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཁས་མི་ལེན་ན་ཉོན་མོངས་པ་ས་བོན་གྱི་དུས་ན་གནས་པ་ཡང་སྤང་དུ་ མི་རུང་ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་ནས་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་འགྱུར་བ་མེད་ལ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གྱུར་པ་དེ་ན་མིག་ལ་ སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་འགགས་ཏེ་མེད་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ཡོད་དོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གྱུར་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་སྤོང་ཞེས་བྱ་གྲང་ན། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གཉེན་པོའི་ མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ན་འཕགས་པའི་ལམ་དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཀུན་གཞི་ཞེའམ།ཆོས་གཞན་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གྱི་རྟེན་དང་གཞིར་གྱུར་པ་ཡོད་པར་ཁྱེད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཁམས་མ་བླངས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་གྱི་གནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལམ་དུ་གྱུར་པས་སྤང་བར་བྱ་ བར་ཁས་མ་བླངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་དུ་མེད་དེ།དེ་བས་ན་ས་བོན་གྱི་གནས་ཀྱང་སྤང་དུ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ་གཉེན་པོའི་སེམས་ཡིད་དེ་ཉིད་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་གནས་པ་གཉེན་པོའི་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྤོང་ངོ་ཞེ་ན་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། དཔེར་ན་མེ་དང་ཆུ་གཉིས་འགལ་བས་གང་ན་མེ་གནས་པ་དེ་ན་ཆུ་མི་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཉེན་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་ནི་མི་མཐུན་པ་ཡིན་པས། གང་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ཞེན་པ་དེ་ཉིད་གཉེན་པོའི་སེམས་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ལ། གང་གཉེན་པོའི་སེམས ཟག་པ་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པར་ཡང་མི་རིགས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤང་དུ་མི་རུང་ངོ་།།དེ་སྐད་བཤད་པ་དང་། གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ། སེམས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མི་སྤོང་སྟེ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་དོ་ཞེ་ན། ལན་དུ། དེ་ལྟར་ ཁྱོད་ཀྱིས་ལྟ་བའི་ཚུལ་ལྟར་བྱས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་མ་སྤངས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པར་ཡང་མི་རིགས་སོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་འདི་ལྟར་རིགས་ཏེ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཀུན་གཞི་ལས་གཞན་པ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ ཅིག་ཏུ་འགྲོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་ལ་ས་བོན་བསྒོས་ནས།ས་བོན་དེ་དག་བརྟས་པར་གྱུར་པ་དང་ཀུན་གཞི་ཉིད་ལས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ལ་གནས་པ་དེ་ ཡང་ཀུན་གཞི་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གྱུར་པ་དེས་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པའི་བག་ཆགས་སྤོང་ཞིང་སེལ་བར་བྱེད་དོ།

如果没有阿赖耶识，就不能断除烦恼。为什么呢？就像这样，你们声闻毗婆沙师如果想要断除烦恼，应当作两种观察：或者是断除已经现行的识中正在显现的烦恼，或者是断除以习气种子形式存在而未显现的烦恼。如果不承认阿赖耶识，这两种方式都是不合理的。
为什么呢？所谓断除已经显现的烦恼，当烦恼现行时，转识正在经历烦恼并成为烦恼的自性，这时转识已成为有漏，不具备无漏道的特征，因此在此时没有断除烦恼的道，所以不能断除烦恼。
如此说明后，如果有人说：'断除的是未现行的处于种子状态的烦恼'，回答是：如果不承认阿赖耶识的存在，也不能断除处于种子状态的烦恼。
为什么呢？从眼识到身识的五种识都不会成为圣道，只有意识才能成为圣道。当意识成为圣道时，眼等五识已经灭去不存在，只有意识独存。难道说以成为圣道的意识的本性来断除烦恼种子吗？
当意识成为无漏的圣道对治的特征时，你们完全没有承认有阿赖耶识或其他法作为烦恼种子的所依和基础，也没有承认意识成为道时能断除烦恼种子的处所，所以无法断除烦恼。因此也不能断除种子的处所。
如此说明后，如果有人说：'对治心就在意识中断除存在于意识中的烦恼习气'，这也不合理。比如火与水相违，哪里有火，哪里就没有水，同样，对治和烦恼二者是相违的，被烦恼习气所染著的不可能是无漏的对治心，成为无漏对治心的也不可能具有烦恼种子，所以不能断除烦恼。
如此说明后，如果有人说：'具有心和烦恼种子的不能断除烦恼种子，也不去断除'，回答是：按照你的这种见解，因为没有断除烦恼种子就不能获得涅槃，所以也不应该从轮回中解脱。
因此应当这样理解：在阿赖耶识中，与阿赖耶识以外的转识相伴的烦恼和随烦恼在阿赖耶识中熏习种子，当这些种子增长时，从阿赖耶识本身生起烦恼和随烦恼。
存在于阿赖耶识中的烦恼和随烦恼的种子，由与阿赖耶识同时生起的已成为圣道的意识来断除和消除阿赖耶识中的习气。

།དེ་ལྟ་བས་ན་གཉེན་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་གནས་སོ་སོ་ནས་འབྱུང་དགོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བག་ཆགས་ ཀྱི་གནས་སོ།།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དེའི་ཚེ་ལམ་དུ་གྱུར་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལམ་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ཀུན་གཞི་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་སྤོང་ཞིང་སེལ་ཏོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཀུན་གཞི་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་བག་ཆགས་འཕགས་ པའི་ལམ་གྱིས་བསྩལ་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལས་ཕྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་སྟེ།དེ་བས་ན་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ཚེ་རབས་གཞན་གྱིས་འཕངས་པའི་ཚེ་འདི་ ཉིད་ཀྱང་འགགས་ལ་ཕུང་པོ་ཡང་སྤངས་པ་དང་།ཚེ་རབས་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའི་མཚམས་མི་སྦྱོར་ཞིང་ཕུང་པོ་མི་ལེན་པས་ན་ཕུང་བོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པས་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་ ཡང་རུང་གི།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མེད་ན་འཁོར་བར་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་མི་རུང་བས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ཁས་བླང་བར་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པར་ལུང་དང་། རིགས་པས་བསྒྲུབས་ནས་རྩོད་པ་མེད་པར་བྱས་ཏེ། ཀུན་གཞི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཀུན་གཞི་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རང་གི་ཡུལ་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ཤེས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཡུལ་ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་ གཞི་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་ཟད་ཀྱི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་།བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་བདག་མེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ས་བོན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ ཀྱི་ས་བོན་ཇི་སྙེད་ཡོད་པའི་གནས་དང་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གནས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་སྟེ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་ཟད་དོ། །ཡང་ན་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། དགེ་བ་ དང་།མི་དགེ་བ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ས་བོན་གྱི་གནས་དང་། ཀུན་གཞི་བྱེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ལ་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་བྱེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་འདྲེ་བའམ་འབྲེལ་པའམ་འཇུག་པ་ལ་བྱ་སྟེ།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྲས་བུའི་དངོས་པོའི་ངོ་བོར་འདྲེ་ཞིང་འབྲེལ་པས་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བའམ་ཀུན་གཞི་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འདྲེ་ཞིང་འབྲེལ་བས་ན་ཀུན་གཞི་ ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་འབྲེ་ཞིང་འབྲེལ་པ་ནི་ནམ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་གཞི་ལ་བག་ཆགས་སོགས་པ་ན། ཀུན་གཞི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་ཀུན་ གཞི་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་ཀུན་གཞི་དེ་ཆོས་རྣམས་ལ་འབྲས་བུའི་དངོས་པོར་འདྲེ་ཞིང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་དེ་ཆོས་རྣམས་ལ་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འདྲེ་ཞིང་འབྲེལ་པ་ནི་ནམ་ཀུན་གཞི་བག་ཆགས་དེ་ལས་ཆོས་རྣམས་བྱུང་བས་ན་ཀུན་གཞི་ནི་རྒྱུ་ལྟར་གནས་ལ་ཆོས་རྣམས་འབྲས་བུ་ ལྟར་གནས་པས་ན་ཀུན་གཞི་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་འདྲེ་ཞིང་འབྲེལ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་གཞན་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་དང་རྒྱུ་དང་ལུས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ ཤེས་དང་།འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མིང་གི་ཕུང་པོ་བཞི་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ལུས་ཞེས་བྱའོ།

因此，对治和烦恼二者必须从不同处生起。阿赖耶识是一切烦恼习气的所依。意识在成为道时，作为道的意识能够断除和消除阿赖耶识中的烦恼习气，应当如此承许。
如是以圣道清除阿赖耶识中的烦恼和随烦恼习气后，从该阿赖耶识中不再生起烦恼和随烦恼，因此称为获得有余涅槃界。
如是由断除烦恼，此生由他世所引之寿命灭尽及舍弃诸蕴，不再结生他世及不再取蕴，故称为获得无余涅槃界。
如是由有阿赖耶识，轮回的趣入与还灭皆成为可能，若无阿赖耶识，轮回的趣入与还灭皆不可能，因此必定应当承许有阿赖耶识。
以教证和理证成立阿赖耶识的存在并消除诤论后，为说明为何称为阿赖耶识的含义，故说'阿赖耶识即是一切种子之所依'。由了知自境所缘境而称为识。
了知境也仅由阿赖耶本身了知，除此之外无有能知的作者，由于无有作者等我，故称为阿赖耶本身。
关于'一切种子之所依'，由于是贪等一切烦恼种子之所依处和所依，故称为阿赖耶。阿赖耶、所依处和所依是同义异名而已。
或者，由于是无覆无记法、有覆无记法、善法、不善法、有漏法和无漏法一切诸法种子的所依处和所依，故称为阿赖耶。
或者，阿赖耶是指境，由于作为染污意的境，故称为阿赖耶。
或者，阿赖耶一词的含义是混合、关联或趣入，由于阿赖耶识以果体性与一切法混合关联，故称为阿赖耶；或由于阿赖耶以因体性与一切法混合关联，故称为阿赖耶。
其中，以果体性与一切法混合关联是指当善、不善等诸法在阿赖耶中熏习时，使阿赖耶成为具有习气的特殊相，诸法是因而阿赖耶是果，如是称为阿赖耶以果体性与诸法混合关联。
阿赖耶以因体性与诸法混合关联是指当诸法从阿赖耶的习气中生起时，阿赖耶住于因位而诸法住于果位，故称为阿赖耶以因体性与一切法混合关联。
为显示阿赖耶一词的其他含义，故说'由于是身之所依、因及住于身故'。其中，关于身之所依，受、想、行、识四种名蕴和色蕴五蕴称为身。

།ལུས་དེ་ཡང་ཀུན་གཞི་ལ་གནས་ཤིང་ཀུན་གཞི་ལ་བརྟེན་ལ་ཀུན་གཞིའི་མཐུས་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འབྱུང་སྟེ། ལུས་ཀྱི་གནས་དང་གཞི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཀུན་ གཞི་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་རྟེན་བྱེད་པས་ན་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་ལྔའི་ས་བོན་ཀུན་གཞི་ལ་ཡོད་པ་བརྟས་པར་གྱུར་པ་དང་། མའི་མངལ་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཚམས་སྦྱར་ནས། ལུས་དེ་མིང་དང་གཟུགས་འབྱུང་ཞིང་འགྲུབ་པར་ཀུན་གཞིས་བྱེད་པས་ན་ལུས་ ཀྱི་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ།།ལུས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ལུས་ཀྱི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལ་བྱའོ། །འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གིས་ནི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་གྱི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ནི་ལུས་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་ཏེ།ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ལུས་དང་ཀུན་གཞིར་འབྲེལ་པས་ན་ལུས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་མིང་དུ་ཀུན་གཞི་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་མ་ཟད་ཀྱི་མིང་གཞན་ཡང་ཡོད་པར་བསྟན་ པའི་ཕྱིར།ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་དེ་ལ་མིང་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཀུན་གཞི་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་དུ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེའི་གཏན་ཚིགས་སུ། ལུས་ལེན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཀུན་གཞི་འདིས་ལུས་ལེན་པ་དང་། འཛིན་པ་དང་། ལུས་མི་གཏོང་བར་བྱེད་པས་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ། ལུས་ནི་སེམས་ཀྱིས་མ་བླངས་ཀྱི་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་བདག་གིས་ལུས་ལེན་ཏོ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་ལུས་ནི་སེམས་ཀྱིས་ལེན་པར གྲགས་ཀྱི་བདག་གིས་ལེན་པར་མ་གྲགས་པ་དང་།བདག་ནི་རྟག་པ་ཡིན་པས་རྟག་པ་ལ་ནི་ལུས་ལེན་པ་དང་མི་ལེན་པ་གཉིས་སུ་མི་རིགས་ལ། བདག་དེ་ལུས་ལེན་པ་དང་མི་ལེན་པ་གཉིས་བྱེད་ན་ནི་མི་ལེན་པ་ལས་ལེན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཞན་དུ་གྱུར་པས་རྟག་པར་མི་རུང་སྟེ། དེ་བས་ན་བདག་གིས་ ལུས་ལེན་པར་མི་རིགས་སོ།།སེམས་ཀྱིས་ལུས་ལེན་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཚེ་རབས་སྔ་མའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་བག་ཆགས་བསགས་པས་བག་ཆགས་དེའི་རྒྱུས་མའི་མངལ་དུ་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་གི་ནང་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱལ་བའི་དུས་ན་སེམས་དེས་ལུས་བླངས་ཏེ། ཀུན་གཞིའི་མཐུས་མིང་དང་གཟུགས་ཡོད་པར་བྱས་ནས་སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནམ་མ་ཤི་བའི་བར་དུ་ལེན་ཅིང་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འདོད་དོ། །ཀུན་གཞིས་ལུས་ལེན་གྱི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔས་ནི་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་ཚེ་ལུས་ལེན་པར་མི་བྱེད་ལ་རྣམ པར་ཤེས་པ་ལྔའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་མའི་མངལ་དུ་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་ཚེ་ལུས་ལེན་པར་མི་བྱེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། མའི་མངལ་དུ་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་དུས་ན་མེད་ཀྱི་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་མའི་མངལ་གྱི་དུས་འདས་ནས་མངལ་ ནས་བྱུང་བ་དང་།གདོད་སོ་སོའི་རྐྱེན་དང་ཕྲད་ནས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འབྱུང་བས་ན་མངལ་གྱི་ཚེ་ན་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་མི་ལེན་ཏོ། །དེའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ལས་སྐྱེ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བས་ ན་མའི་མངལ་གྱི་ཚེ་ན་ནི་མེད་ཀྱི་ཕྱིས་གདོད་འབྱུང་བས་ན་ལུས་མི་ལེན་ཏོ།

身体安住于一切基并依于一切基，由一切基的力量而不间断地生起。因为作为身体的住处和基础，所以称为一切基。
因为作为身体的因和所依，所以称为一切基。如何理解呢？一切基中具有五蕴的种子成熟时，在母胎中由阿赖耶识结生，此身便生起名色并由一切基成就，因此作为身体之因，故称为一切基。
关于'安住于身体'，是指具有眼等诸根的色身。如是，眼等六识并非遍布整个身体，而阿赖耶识则遍布整个身体。因为具有遍一切的特征，身体与一切基相关联，由于遍布一切身体，故称为一切基。
阿赖耶识不仅称为一切基，为了显示还有其他名称，故说'即是执取识'。意思是说，一切基也称为执取识。
为何一切基称为执取识呢？其理由是'因为执取身体'。由于此一切基执取、保持、不舍身体，故称为执取识。
若有外道说：'身体并非由心执取，而是由外道所计的我来执取身体'，对此回答：世间共许身体是由心执取，而非由我执取；又因我是常住，常住之法不应有执取与不执取两种情况。若我有执取与不执取两种作用，则从不执取转变为执取的特征会成为他性，这与常住性相违。因此，由我执取身体是不合理的。
心执取身体是指：阿赖耶识中积累了前世诸行的习气，由此习气之因，在母胎精血之中，当阿赖耶识昏昧时，此心执取身体。由一切基的力量使名色存在，此心直至死亡之前都在执取和保持，因此称为执取识。
一切基执取身体，而眼等五识在精血阶段并不执取身体，五识之后生起的意识在母胎精血阶段也不执取身体。为什么呢？因为眼等识在母胎精血阶段并不存在，是在精血阶段过后从胎中出生时，才随各自的缘相遇而生起眼等诸识，所以在胎中时因为它们不存在而不执取身体。
其后生起的意识也是依缘力而生，因为是从眼识之后生起，所以在母胎阶段并不存在，而是后来才生起，因此不执取身体。

།གཞན་དག་གིས་བརྒལ་བ་ལ། བདེན་ཏེ་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་དུས་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་སོ་སོའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས་ན་ལུས་མི་ལེན་ཀྱང་དེ་དག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བ་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་བྱ་བས་དེས་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་དུས་ན་ལུས་ལེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ།འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། དེའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པར་གཞན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་འབྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་དུས་ན་ལུས་ལེན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་དེ་མེད་དོ།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་ པའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན།ཡང་ན་ནི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན། ཡང་ན་ནི་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་རེ། ཡིད་དེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ནི་ཉེས་ སྙམ་པ་དང་།དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་རུང་སྟེ། འདི་ལྟར་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་དེ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དུ་མི་རུང་བས་དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་།།དེ་བས་ན་དེས་ཁྲག་དང་ཁུ་བའི་དུས་ན་ལུས་ལེན་པར་ཡང་མི་རིགས་སོ། །གཞན་ཡང་ཁྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་གཅིག་སྟེ། དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཚོགས་ཀྱང་རིམ་གྱིས་འབྱུང་གི་ཅིག་ཅར་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ལྟའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་ངོ་བོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ་མི་དགེ་བའི་ངོ་བོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བ་གང་གི་ཚེ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ངོ་བོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ་དགེ་བའི་ངོ་བོ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ངོ་བོའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་རིམ་གྱིས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་གང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དེ་དག་ནི་ལན་ཅིག་ཆད་ནས་སླར་མཚམས་མི་སྦྱོར་ཏེ། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་ལན་ཅིག་ཆད་པ་དང་། ཕྱིས མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་གལ་ཏེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་ཡོད་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དེ་ཆད་ནས་འབྱུང་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ རང་བཞིན་དུ་ཁས་བླངས་པས་ནམ་དགེ་བ་བྱུང་བའི་ཚེ་ན་མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་བྱུང་ལ་མི་དགེ་བའི་ཚེ་ན་དགེ་བའི་སེམས་མ་བྱུང་སྟེ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱང་མི་དགེ་བའི་སེམས་སྔར་འབྱུང་བ་འགགས་ཏེ་ཆད་ནས་གདོད་དགེ་བའི་སེམས་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་ཆད་པ་ཡོད་པའི་ སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བས་མི་རིགས་སོ།།དེ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རང་བཞིན་དང་། གཅིག་ཏུ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་མེད་དོ། །དེ་ལ་ལན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པར་ལེན་པ་ལ་དེའང་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ལུས་ལེན་པ་ལ་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ན།འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཚོགས་རྣམས་ནི་གནས་སོ་སོར་ངེས་པར་འཇུག་སྟེ། ལུས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་མི་འཇུག་པ་དང་། རྟག་ཏུ་ལུས་མི་ལེན་གྱི་རྒྱུན་འཆད་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ ལུས་ཐམས་ཅད་ལ་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།

对于其他人的质疑，虽然说在精血时期眼等识是不存在的，因为它们是从各自缘而生，虽然不取身体，但除了这些之外的异熟自性意识是由行缘所生，这就是所说的'行缘生识'，由此在精血时期取身，对此回答：
如是除了眼等五识及其后生起的意识之外，所谓其他异熟识即由行缘所生的意识，在精血时期取身的这种识根本不存在。
为什么呢？如是除了眼等识后所生的意识之外，若有意识，要么是善性，要么是不善性。
如果有人认为，若意识是善或不善性就有过失，那么这是不对的。因为由行缘所生的识恒时是异熟自性，所以是无记性，而除六识之外的意识是善与不善自性，因此不可能是异熟自性，所以不能称为'行缘生识'。
因此，它在精血时期取身也是不合理的。再者，按照你们的观点，一切有情都是一个心相续，因此六识聚也是次第生起而非同时生起。
也就是说，当善性识生起时不善性识不生起，当不善性识生起时善性识和无记性识不生起，它们是次第生起的。
其中，凡是异熟自性的法，一旦间断就不再相续，比如眼根等是异熟自性，所以一旦间断后就不再生起。同样，如果除了六转识之外还有所谓的意识是异熟自性，那么这异熟自性就会有间断生起的过失。
为什么呢？因为承认该识是善与不善自性，所以当善心生起时不善心未生，不善时善心未生，善心与不善心也是前面的不善心灭去间断后才生起善心，这样异熟就有间断的过失，所以不合理。
因此，除了阿赖耶识之外，意识不可能是异熟自性和唯无记性的。
所谓'取识'是遍取一切身体，而且相续不断地取身才称为取识。六转识聚则是在各自处所决定地转起，不能遍及全身，而且不是恒时取身，是间断而转的，所以不是遍取一切身体的。

།ཇི་ལྟར་གནས་སོ་སོར་ངེས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་མིག་གི་དབང་པོའི་གནས་འབའ་ཞིག་བླངས་ཀྱི། གནས་གཞན་མ་བླངས་པ་ནས། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་གང་དུ་རེག་བྱ་འབྱུང་བའི་ལུས་དེ་ཉི་ཚེ་བླངས་ཀྱི། གཞན་ མ་བླངས་པས་ན་ལུས་ཀུན་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།རྒྱུན་ཆད་ནས་འཇུག་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས་དེའི་རྒྱུན་ཆད་དེ་གདོད་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས་ཆད་དེ་གདོད་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་ན་རྟག་ཏུ་ ལུས་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་སེམས་མེད་པའི་གཉིད་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་རིལ་གྱིས་འགགས་པས་དེའི་ཚེ་ལུས་མ་བླངས་པས་རྟག་ཏུ་ལུས་ལེན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མའི་མངལ་དུ་ཉིང་ མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལུས་བླངས་ནས་ནམ་མ་ཤིའི་བར་དུ་ལུས་ལེན་ཅིང་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ལེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །། ད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་བཤད་པར་བརྩམས་ ཏེ།དེ་བས་ན་དེ་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་ན་དམིགས་པའི་ཡུལ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མི་སྲིད་པས་ཉོན་མོངས་པས་ཡིད་དེ་ཅི་ལ་དམིགས་པ་བསྟན་པ་དང་། གོང་དུ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ དངོས་སུ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་མི་བྱའི་དངོས་སུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བཞིན་དུ།འདིར་ཡང་དངོས་སུ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འགགས་པ་དྲུག་པོ་ལ་མི་བྱའི་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་སུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ལ་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དངོས་སུ་ན་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དངོས་སམ་གཙོ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འགགས་པ་དྲུག་པོ་ལ་ནི་དངོས་སུ་ནི་ཡིད་ཅེས་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཅི་ལ་དམིགས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ནི་རྟག་ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ཡུལ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀུན་གཞི་ལ་ཇི་ལྟར་དམིགས་ཤེ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ ནོ་ཞེས་ཀུན་གཞི་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཡུལ་གཞན་ན་ཡང་དམིགས་མོད་ཀྱི་ཡུལ་གཞན་པས་ཀུན་གཞི་ལ་གཙོར་བདག་ཏུ་དམིགས་པས་དངོས་སུ་ན་ཡིད་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་དམིགས་ཏེ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་ གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ཏུ་དམིགས་པ་བསྟན་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་སེམས་ཡིན་ན། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཡོད་མི་སྲིད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་དང་ལྡན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་དང་། བདག་ལ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་རྟག་ཏུ་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་དང་། བདག་ལ ཆགས་པ་སྟེ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞི་དང་ལྡན་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་བདག་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དམིགས་སོ།།རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ལས་མ་གཏོགས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་བྱེད་པའི་དུས་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་གཉིད་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་གཞི་ལ་བདག་ཏུ་ལྟ་ཞིང་དམིགས་པ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་བྱེད་པས་ན་ རྟག་ཏུ་ཞེས་བྱའོ།

若问如何确定各自安住处所？眼识仅取眼根处所，而不取其他处所，乃至身识也仅取生起触觉之身体部位，而不取其他，故非遍取身体。
间断而转起者，转起诸识中，眼识生起后即断，然后鼻识生起，鼻识生起后即断，然后眼识生起，故非恒时取身。
复次，在无心睡眠、昏厥等时，转起诸识皆完全灭尽，彼时不取身体，故非恒时取身。
因此，阿赖耶识于入胎时取名色相之身，直至未死之间皆取持身体，故称为取识。阿赖耶识释毕。
今开始解说染污意。因此对此作解说。若除六转识外另有染污意，则因无所缘境之识不可能存在，故应说明染污意缘何境，又如上所说'心'一词不直指转识诸识，而直指阿赖耶识为心，如是此处'意'一词亦不直指前六已灭识，而直指染污意。
为显示此义，故说'直指'。意思是说，若论直接或主要，'意'是指染污意，而前六已灭识非直接称为意。
若问染污意缘何境？为此说'缘于阿赖耶识'。染污意恒时缘于阿赖耶识，故其境是阿赖耶识。
若问染污意如何缘于阿赖耶？染污意于阿赖耶识执为'此是我'，故缘阿赖耶为我。
或者，染污意虽亦缘其他境，但以阿赖耶为主要所缘，执为我，故说直接缘于阿赖耶识。
为说明染污意为何缘阿赖耶识为我，又因染污意若是心，则不可能有不具心所法之心，故为说明染污意具几种心所，说'恒与我痴、我见、我慢、我爱等相应'。
染污意恒时与染污心所法：我痴、我见、我慢、我爱四种心所相应，故于阿赖耶识作'此是我'之执著。
'恒时'是指除阿罗汉、圣道、灭尽定时外，于造作善、不善、无记业时，以及无想定、无想天、无心睡眠、昏厥等时，一切时中皆不间断地执阿赖耶为我而缘取，故称'恒时'。

།དེ་ལྟར་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་རྟག་ཏུ་ང་དང་བདག་གོ་ཞེས་རློམ་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་དངོས་སུ་ན་དེ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱའོ། །གཞན་དག་གིས་སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་དངོས་སུ་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་འགགས་མ་ཐག་པ་དེ་ལ་དོན་ གང་གིས་ན་ཡིད་ཅེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ།གང་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་དྲུག་པོ་འགགས་མ་ཐག་པ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མིག་ནས་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་རྟེན་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་ལྔ་ཡིན་པར་ གྲགས་ན།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་ཏམ་དབང་པོ་མ་གྲགས་པས་དེའི་རྟེན་གྲགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་སྔ་མ་འགགས་པ་ལ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བར་བཏགས་པར་ཟད་དེ། གང་དག་དང་བདག་གིར་རློམ་སེམས་པ་དེ་ལ་དངོས་སུ་ཡིད་ཅེས་བྱ་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་ འགགས་པ་ནི་བདག་དང་བདག་གིར་རློམ་སེམས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་དེ་ལ་ཡིད་ཅེས་མི་བྱའོ།།དེ་ལ་ཀུན་གཞི་བདག་མེད་པ་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་ནི་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པས་ཀུན་གཞི་ལ་བདག་རྟག་པ་ ནི་འདི་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བདག་ཏུ་བལྟས་པའི་རྒྱུ་དེས་སེམས་མཐོ་བ་དང་ཁེངས་པར་གྱུར་པ་ནི་བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། བདག་ཏུ་ང་རྒྱལ་བ་གསུམ་ལས། བདག་དེ་ལ་ཆགས་ཤིང་ཕངས་ པར་འཛིན་པ་ནི་བདག་ལ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བཞི་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཞི་པོ་དེ་འབའ་ཞིག་འབྱུང་བར་མ་ཟད་ཀྱི་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ཀུན་ཏུ་ འགྲོ་བ་ཡང་ལྡན་པར་སྟོན་ཏོ།།དེ་བས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བཞི་དང་། ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བས་བསྣན་ཏེ་སེམས་ལས་བྱུང་བས་དགུ་དང་ལྡན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཡོད་པར་ཉན་ཐོས་རྣམ་པར་སྨྲ་བ་པ་རྣམས་ལ་མ་གྲགས་ཏེ། དེ་བས་ན་ དེ་དག་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཡིན་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ ཡིན་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ལ་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་ཆོས་དེ་བཞི་གང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་ ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། རིགས་གཅིག་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ནི་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན། མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ ཡིན་པས་རིགས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་བཞི་དང་ལྡན་པས་ན་བསྒྲིབས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་པས་ན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་དགེ་བ་མེད་པས་ང་མི་དགེ་བ་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་ངར་འཛིན་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་ན། མི་དགེ་བ་བྱེད པ་རྣམས་ལ་ཡང་ང་མི་དགེ་བ་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཡོད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

如是，烦恼意常时执著我与我所的本性，因此实际上称之为意。其他人说：如果实际上称烦恼意为意，那么对于六识刚灭的情况，以何义称为意？对此回答：从眼识乃至意识六者刚灭时称为意，这是因为从眼到身的五识，其所依为从眼根到身根的五根是众所周知的，而意识的所依或根未被提及，为了使其所依为人所知，故将前六识灭去的称为意，这只是假立而已。
由于实际上称为意的是执著我与我所者，而前识已灭并非执著我与我所的本性，因此实际上不称其为意。其中，对于无我的阿赖耶识不了解无我，称为我痴。如是由于不了解无我，而执著阿赖耶识为常我，称为我见。由于我见的缘故而心高气傲，称为我慢。
从我痴、我见、我慢三者而对我贪著执取，称为我爱。烦恼意具有这四种烦恼心所，此为其义。等字表明不仅有这四种心所，还具有触、作意等五遍行法。
因此，烦恼意具有四种烦恼心所，加上五遍行法，共有九种心所。声闻毗婆沙师们不承认有此烦恼意，因此为向他们显示其存在，以及显示此烦恼意是心的本性而非心所的本性，故说'识'字，意即烦恼意是识的本性，故是心的本性而非心所的本性。
若烦恼意是心的本性，则在善、不善、无覆无记、有覆无记四法中，是哪一种本性？为此说'一类'，即在四法中，烦恼意是有覆无记的本性，既非善性，亦非不善性，也非无覆无记性，故称一类。
烦恼意由于具有我痴等四种烦恼心所，故称有覆。既非善性亦非不善性，故称无记。为何非善与不善性？若烦恼意是善性，则造作不善者因无善法，应无执著'我造不善'的烦恼意，然而造作不善者也有'我造不善'的执著，故烦恼意非善性。

།གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་ནི་དགེ་བ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་མི་དགེ་བ་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་དགེ་ བ་སྤྱོད་དོ་སྙམ་དུ་བདག་ཏུ་སེམས་པ་མེད་པའི་རིགས་ན།དགེ་བ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱང་བདག་དགེ་བ་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡོད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་ཉོན་མོངས་པར་རིགས་གཅིག་པར་ ཡིན་གྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པར་རིགས་གཅིག་ཅེ་ན། རྟག་པར་བདག་ཏུ་གཏི་མུག་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རིགས་གཅིག་གོ། །སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་ ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དེ་རྟག་གམ་མི་རྟག་པ་ཞིག་ཡིན་སྙམ་པ་ལ།རྒྱུན་ཏུ་འཇུག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་པས་རྒྱུན་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་མི་རྟག་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་འཇུག་པ་བསྟན་ནས་། དེ་འགོག་པ་སྟོན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འཇུག་ན། གང་གི་དུས་ཀྱི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་པར་འགྱུར་སྙམ་པ་ལ། དེའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ པས་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཀུན་མ་ལུས་པར་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱང་སྤངས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་དོ།།འཕགས་པའི་ལམ་ནི་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་བསྒོམས་པ་སྟེ། དོན་དམ་པར་བསྒོམ་པ་དེ་བདག་ཏུ་ལྟ་ བ་དང་མི་མཐུན་པ་ཡིན་ལ།བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་དེ། ལམ་ལས་ལངས་ནས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཕགས་པ་སློབ་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལམ་ལ་སྙོམས་པར་ འཇུག་སྟེ།སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་མ་ལུས་པར་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་བག་ཆགས་ཀྱང་བག་ཆགས་ད་དུང་མ་བྱང་བས་ལངས་པའི་ཚེ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ ཡིད་ཡོད་པས་ཞི་བ་མ་ཡིན་ཀྱི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་པས་ཆེས་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ཆེས་ཞི་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་མེད་དོ། །དེ་གསུམ་གྱི་དུས་ ལས་མ་གཏོགས་པར་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དུས་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་གཉིད་དང་། བརྒྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་རྟག་ཏུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མདོར་ན་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ ཀྱི་སྐབས་སུ་དོན་བཞིས་བསྟན་ཏེ།ཡིད་ཀྱི་ངེས་པའི་ཚིག་དང་། དམིགས་པ་དང་། ལྡན་པ་དང་། དུས་ཇི་སྲིད་དུ་ཡོད་པའོ། །དེ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ཡིད་ཀྱི་ངེས་པའི་ཚིག་བསྟན། ཀུན་གཞིལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་དམིགས་པ་བསྟན། སེམས་ ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཞི་དང་།ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡན་པས་ཞེས་བྱ་བས་ལྡན་པ་བསྟན། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་གསུམ་ལས་མ་གཏོགས་པར་དུས་གཞན་དུ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བས་དུས་ཅི་སྲིད་དུ་གནས་པ་བསྟན་ནོ་། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་བསྟན་པ་རྫོགས་སོ།། །། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བཏགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བསྟན་པ་ཡང་། གོང་དུ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇེ་བཤད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དོན་ཕྱིས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གླེངས་པ་དེ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལ་ཅིའི ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་གདགས་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།

如果烦恼意是不善的自性，那么对于行善的人们来说，由于做不善业时没有烦恼意，就不应该有'我行善'这样的我执，但是行善的人们也有'我在行善'这样的我执，所以烦恼意并非不善的自性。
或者说，烦恼意是属于烦恼的同一类，而不是善、不善和无记法的自性。为什么说是烦恼的同一类呢？因为恒常具有我痴等四种烦恼，所以是烦恼的同一类。
有人问：如此，烦恼意是常还是无常？对此说'相续而转'，即以刹那相续不断而转，称为相续而转，这表明它是无常的。
说明了这样的运转之后，再说明其灭除。如果烦恼以刹那相续不断而转，那么什么时候烦恼意会消失呢？对此说'除了阿罗汉、圣道和灭尽定的时候'。
阿罗汉已经完全断除了三界一切烦恼法，因此也断除了烦恼意，所以在阿罗汉位时没有烦恼意。圣道是修习人法二无我，这种胜义谛的修习与我见相违，是我见的对治，所以在入圣道定时没有烦恼意。从圣道出定后，烦恼意又会生起。
为什么会这样呢？圣者有学位的补特伽罗入圣道定，由于有学位尚未完全断除一切烦恼，烦恼意的习气也未完全清净，所以出定时从阿赖耶识中又会生起。
在无想定时烦恼意仍然存在所以不是寂静，而在灭尽定时没有烦恼意所以称为最寂静。由于灭尽定最为寂静，所以在灭尽定时没有烦恼意。
除了这三种情况的时候，在善、不善、无记的时候，以及无想定、无想天、无心睡眠、昏厥等时都恒常存在。
总之，在烦恼意的章节中以四个方面来说明：意的词义、所缘、相应和存在时间。其中'思惟我与我所'说明了意的词义，'缘阿赖耶识'说明了所缘，'与四种或五种遍行烦恼相应'说明了相应，'除了阿罗汉等三种时间外其他时间运转'说明了存在时间。
烦恼意的说明完毕。
关于色等被假立为蕴，对蕴的含义的说明，如前所说色等已经解释过，现在解释蕴的含义。为什么称为蕴呢？这是在问为什么要在色等法上假立蕴的名称。

།དེའི་ལན་དུ། སྤུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་ཅུང་ཟད་གཟུགས་སུ་བགྲང་བ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། ནང་གི་དང་། ཕྱིའི་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུ་དང་། ངན་པ་དང་། བཟང་པོ་དང་། ཉེ་བ་དང་། རིང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དངོས་པོར་བསྡུར་མི་རུང་ཡང་ཚིག་གིས་བསྡུས་ཏེ། ཆོས་མང་པོ་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་སྤུངས་པ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཅུང་ཟད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་བགྲང་བ། འདས་པ་དང་མ འོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཉེ་བ་དང་རིང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་དངོས་པོར་བསྡུར་མི་རུང་ཡང་ཚིག་གིས་བསྡུས་ཏེ་སྤུངས་བ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དོན་དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དུས་དང་། རྒྱུད་དང་། རྣམ་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཡུལ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མདོར་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ཀུན་དང་ཡང་སྦྱར་ཏེ། དུས་ཐ་དད་པ་དང་། རྒྱུད་ཐ་དད་པ་དང་། རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་དང་། འགྲོ་བ་ཐ་དད་པ་དང་། ཡུལ་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ བསྡུས་ཏེ་སྤུངས་པ་ལ་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་རོ། །དེ་ལ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བས་དུས་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་བསྟན་ཏོ། །ཕྱི་དང་ནང་གི་ཞེས་བྱ་བས་རྒྱུད་ཐ་དད་པའི་གཟུགས་བསྟན་ཏེ། གང་ གི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོའི་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་ལ་ནི་ནང་གི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ།།གང་གི་ཕྱིར་རང་གི་རྒྱུད་ལས་གཞན་པ་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཕྱིའི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རང་གི་ལུས་ལ་ཡོད་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ནི་ནང་གི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། ། སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱིའི་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ། །ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བས་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ཕྱེ་བའི་གཟུགས་བསྟན་ཏེ། ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ངུའི་གཟུགས་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་ལྟོས་ན་ཆེན་པོ་དང་ཆུང་ངུར་གཞག་སྟེ། ཆེན་པོ་ལ་ལྟོས་ན་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ། ཆུང ངུ་ལ་ལྟོས་ན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ།ཡང་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ནི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ཐོགས་པ་མེད་པ་ལ་ནི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱའོ། །ངན་པ་དང་བཟང་པོ་དང་ཞེས་བྱ་བས་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པས་ཕྱེ་བའི་གཟུགས་བསྟན་ཏེ། ངན་སོང་གསུམ་གྱི་ འགྲོ་བར་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ལ་ནི་ངན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལྷ་དང་མིར་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ལ་ནི་བཟང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བ་དང་རིང་བ་ཞེས་བྱ་བས་ཡུལ་ཐ་དད་པས་ཕྱེ་བའི་གཟུགས་བསྟན་ཏེ། གང་ལྟར་སྣང་བ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་དུ་རུང་བའི་ཡུལ་ན་གནས་པའི་གཟུགས་ལ་ནི་ཉེ་བ་ཞེས་ བྱའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་མི་སྣང་བའི་ཡུལ་ན་གནས་པ་ལ་ནི་རིང་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་གང་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་དུས་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་ རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་།འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ནི་ནང་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་ནི་ཕྱི་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུད་ཐ་དད་པའོ། །མིག་གི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ ནི་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའོ། །ངན་སོང་གསུམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ནི་ངན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷ་དང་མིའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ནི་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱུད་ཐ་དད་པའོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཉེ་བ་དང་རིང་བར་གཞག་པ་ནི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ལུས་ལྟར་སྣང་མི་སྣང་ལས་ཉེ་རིང་དུ་གཞག་སྟེ། ལུས་ལྟར་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར་བ་ནི་ཉེ་བ་ཞེས་བྱའོ།

对此回答说'为积聚'。凡是可以称为色法的过去、未来、现在、内、外、大、小、劣、胜、近、远等一切法，虽然实际上不能合并为一体，但可以用语言归纳，将这些众多法合一积聚，称为色蕴。同样，凡是可以称为识的特征的过去、未来等乃至近远等一切法，虽然实际上不能合并为一体，但可以用语言归纳积聚，称为识蕴。
为了说明这个意义，说'时间、相续、种类、趣处、地域不同的色等法归纳之故'。'不同'这个词要与所有词组合：时间不同、相续不同、种类不同、趣处不同、地域不同的一切色法归纳积聚称为蕴的意思。识等其余蕴也同样适用。
其中，'过去、未来、现在'表示时间不同的色法。'外和内'表示相续不同的色法。因为眼等根在自相续中存在的称为内色，在自相续之外的墙壁等称为外色。或者，在自身中存在的眼等处称为内色，在其他有情相续中存在的处称为外色。
'大和小'表示种类差别的色法。大小色法是相互观待而安立大小，对大而言称为小，对小而言称为大。或者，有对碍的色法称为大，无表色等无对碍的称为小。
'劣和胜'表示趣处差别的色法。生于三恶趣的色法称为劣，生于天人中的色法称为胜。'近和远'表示地域差别的色法。显现的、可以直接看见的境界中的色法称为近，不显现的境界中的色法称为远。
对于受等其余蕴也同样，过去、未来、现在的受、想等蕴称为时间差别。属于自相续的受、想等称为内，属于其他有情相续的受、想称为外，这是相续差别。依靠眼根和身根的受、想等称为大，依靠意根的受、想等称为小，这是种类差别。
属于三恶趣的受、想等称为劣，属于天人相续的受、想称为胜，这是相续差别。受等的近远安立是依据受等所依身的显现与否来安立近远，依于显现之身的受称为近。

།ལུས་ལྟར་མི་སྣང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཚོར བ་ལ་ནི་རིང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འདི་ནི་ཡུལ་ཐ་དད་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕུང་པོ་ལྔར་འདུས། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔར་འདུས། འདུས་བྱས་དང་ འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འདུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་དང་། མདོ་སྡེ་ལས་ཕུང་པོའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད་དེ། དེ་བས་ན་མདོ་སྡེ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་ གྲངས་སུ་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་།དེ་དག་དངོས་སུ་ནི་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ཅི་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སྐྱེ་མཆེད་ལ་གྲངས་ནི་བཅུ་གཉིས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་དངོས་པོ་གང་དང་གང་ ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྨོས་སོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་དོ། །དབང་པོ་ལྔ་དང་ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ མ་ཡིན་པ་དང་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པ་ལས།དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་ལ་འདིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་སྔ་མ་བཞིན་བཤད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ པའི་སྐབས་སུ་མིག་གི་དབང་པོ་དང་།རྣ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྣའི་དབང་པོ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་ལྔ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡང་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་སྐྱེ་མཆེད་ལྔར་བཞག་ལ། སྐྱེ་མཆེད་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཡང་དབང་པོའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་ཁ་དོག་གཟུགས་དང་བའོ། །རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་སྒྲ་གཟུགས་དང་བའོ། ། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་དྲི་གཟུགས་དང་བའོ། །ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་རོ་གཟུགས་དང་བའོ། །ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ཡུལ་རེག་བྱ་གཟུགས་དང་བའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། བཞི་བཤད་པ་ལ། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། སྒྲའི་སྐྱེ མཆེད་དང་།དྲིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རོའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་སྐྱེ་མཆེད་བཞིར་གཞག་ཅིང་། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་བཤད་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་ཏེ། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་པའོ། །སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། རྣ་བའི་ཡུལ་ཏེ། ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པ་དང་། གཉི་གའི་སྟེ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །དྲིའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། སྣའི་ཡུལ་ཏེ། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་མི་ཞིམ་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའོ། །རོའི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཞེ་ན། ལྕེའི་ཡུལ་ཏེ། མངར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། ཚ་བ་དང་། བསྐ་བའོ་ཞེས་བཤད་པར་བྱའོ།

依靠不显现如身体的感受称为远，这是不同的境。五蕴说明圆满。一切有漏和无漏的有为法都摄于五蕴。有漏五蕴摄于五取蕴。一切有为和无为法都摄于十二处和十八界，如是宣说。经中在蕴之后说十二处，因此如经中一样在说明蕴之后应当说明处。其中对于诸处，为了说明数量有几个，它们实际是什么，以及处这个词的含义是什么，所以说'十二处'，意思是处的数量有十二个。
为了说明它们实际是什么，所以说'从眼处到法处'。在五蕴中色蕴部分说明了以色为因的十一种：五根、五境和无表色共十一种。其中为了说明五根和五境在此称为十处，所以说'眼等以及色声香味处如前所说'。
即如在色蕴说明部分所说的眼根、耳根、鼻根、舌根、身根的自性，在处的部分也安立为眼处、耳处、鼻处、舌处、身处这五处，这些处的自性也如根的部分所说那样解释。如何呢？什么是眼处？是能见色境的净色。什么是耳处？是能闻声境的净色。什么是鼻处？是能嗅香境的净色。什么是舌处？是能尝味境的净色。什么是身处？是能触所触境的净色。
在色蕴部分所说的色、声、香、味四种，在处的部分安立为色处、声处、香处、味处这四处，它们的自性也如色蕴部分所说那样在此解释。如何呢？什么是色处？是眼的对境，即颜色、形状和表色。什么是声处？是耳的对境，即执受、非执受和二者，是从四大种因所生。什么是香处？是鼻的对境，即好香、臭香和其他。什么是味处？是舌的对境，即甜、酸、咸、苦、辣、涩。

།རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་རེག་བྱའི་བཤད་པ་ཉིད་ལ་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། གང་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་བཤད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གོང་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ལུས་ཀྱི་རེག་བྱའི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་སྟེང་དུ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འཇམ་པ་དང་། རྩུབ་པ་དང་། ལྕི་བ་དང་། ཡང་བ་དང་། གྲང་བ་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པ་དང་བདུན གྱིས་བསྣན་ཏེ།བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་ཉིད་ལ་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུའི་མཚན་ཉིད་བཤད་ནས། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གང་ལ་བྱ་བ་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་ སྐབས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བཤད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཀྱང་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་སྟེང་དུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད་ དོ།།དེ་བས་ན་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་རྣམ་པ་བརྒྱད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གང་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡོད་དེ་། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ནི་གོང་དུ་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་པས་ད་མི་བཤད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་འདུས་མ་བྱས་མ་བཤད་པས་ད་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་།འདུས་མ་བྱས་བཞི་པོ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདུས་མ་བྱས་ གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ནས།ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ་། །དེ་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་མཐུ་ལས་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ནི་འདུས་བྱས་ཞེས་ བྱའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ཡང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་བཞིའོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ནས་དེའི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་འདོད་ནས་། ནམ་མཁའ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། ནམ་ མཁའི་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ།།དེའི་ལན་དུ། གཟུགས་ཀྱི་གོ་འབྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་རྣམས་གནས་པ་དང་། ཡུལ་གང་དུ་ཐོགས་པར་མི་བྱེད་པའི་གནས་དང་། ཡུལ་དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་གཞན་གྱི་གོ་འབྱེད་པ་ ཡིན་ཏེ།དེ་བས་ན་གཟུགས་རྣམས་ཕན་ཚུན་འགྲོ་བའི་གོ་འབྱེད་པ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་གཟུགས་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ནམ་མཁའ་འདིའི་བར་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་སྣང་བས་ན་ནམ་མཁའ་ཞེས་བྱའོ། །ནམ་མཁའི་འོག་ཏུ་སོ་སོར་ བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་སྨོས་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པར་འདོད་ནས།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པའི་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།འཇལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་དག་ནི་ཚིག་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་ཟད་ཀྱི་དོན་གཅིག་གོ།

触处也在色蕴解说时，为了说明触处即是触的解说，故说'触处是四大种及触的一分'。在上文色蕴解说时，身触的因四大种之上，加上以此为因所生的细滑、粗糙、沉重、轻快、寒冷、饥饿、干渴七种，共十一种即是触处。
解说十处的性相后，为了说明意处，故说'意处即是识蕴'。在识蕴解说时说八识为识蕴，此八识即是意处。八识即是六转识之上加上阿赖耶识和染污意，共八种。因此在处的解说中，识蕴称为意处。
为了说明八种法为法处，故说'法处即是受、想、行、无表色及无为'。法处有八种：受、想、行、无表色及四无为。其中受、想、行蕴及无表色等的自性在上文蕴的解说中已说明，此处不再说明。由于在蕴的解说中未说明无为，现在要说明无为的自性及四无为是什么。
问：'什么是无为？'答：'虚空、非择灭、择灭及真如。'其中由业和烦恼的因缘力所生的自性称为有为，不依靠业和烦恼因缘而生的自性称为无为，即虚空等四种。
不知虚空的自性如何，为了了知其自性而问：'什么是虚空？'即是问虚空的自性是什么。对此回答：'开显色法的空间。'有碍色法所住的处所，以及不被阻碍的处所和空间，即是为其他有碍色法开显空间，因此称互相往来的空间为虚空。或者说不障碍色法生起的称为虚空。或者说因为诸法在虚空中极为显现，故称为虚空。
在虚空之后说非择灭，为了了知非择灭的自性而问：'什么是非择灭？'即是问非择灭的自性是什么。其中择即是观察、衡量、分别、智慧等，都是同义词，意思相同。

།སོ་སོར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལ་ ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་རྟག་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱས། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ལ་ནི་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱས། འགོག་པའི་ བདེན་པ་ལ་ནི་འགོག་པ་དང་།ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། བྱུང་བ་ཞེས་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱས། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ནི་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་འབྱུང་བར་བྱེད་པར་བརྟགས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། བདེན་པ་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལ་བརྟགས་གཞལ་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ སྤངས་ཏེ་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་པར་འགག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དོན་དུ་ན། བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་མེད་པར་འགག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་ཤེས་རབ་མེད་པར་ ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་མི་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཡང་རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་པ་སྟེ། གང་མ་འོངས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་ཞིང་རྐྱེན་མེད་པས་མ་སྐྱེས་ཏེ་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ལུས་ནས་ ནམས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེའི་ལན་དུ། གང་འགོག་པ་མི་འབྲལ་བ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྐྱེས་ལ་མི་འབྲལ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་ལ་འབྲལ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་ འགོག་པ་ནི་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བར་འདོད་པ་ནི་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དོན་དུ་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དེ་ཕུང་པོ་ཤིན་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འགོག་པའི་སྒྲ་སོ་སོར་ བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་འབའ་ཞིག་ལ་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བར་མ་ཟད་ཀྱི་གསུང་རབ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ལ་ཡང་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་ཡང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ། འདུ་ཤེས་མེད་པ་ལ་ཡང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ། ཆོས་རྣམས་མི་རྟག་སྟེ་ སྐྱེས་ནས་འགགས་པ་མི་རྟག་པ་ལ་ཡང་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ།དེ་ལས་ཀྱང་འདིར་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་མི་འཆད་དོ་ཞེས་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ནི་འབྲལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ནི་མི་ འབྲལ་བ་ཡིན་པས་མི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་བསལ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་མི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་འབྲལ་བའི་དོན་ཇེ་བསྟན་ཏོ། །ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་རྩ་བ་ནས་བཏོན་པས་ཉོན་ མོངས་པ་དང་ཕུང་པོ་ཕྱིས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་དག་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མ་བཏོན་མ་བསལ་ཀྱང་ཆོས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་ཏེ། རྐྱེན་མེད་པས་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེ་སྟེ་དེ་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེ་ བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ།

'所谓各别是指这样：对于苦、集、灭、道四谛各别而言，对于苦谛，以智慧观察了知是无常、痛苦、空性、无我。对于集谛，观察了知是因、缘、集起、等起。对于灭谛，观察了知是灭、寂静、殊胜、出离。对于道谛，观察了知是道、如理、应修、能生。对四谛各别观察衡量后，断除烦恼，蕴不生而灭，这称为择灭。实际上，是对了知四谛的智慧差别称为择。
无择而灭称为非择灭，实际上是无智慧而蕴等法不生，称为非择灭。这也是不具足缘，即未来将生之法，其生法之因缘不具足，无缘故不生，留在未来时中永不生起，这称为非择灭。
对此回答说'所谓不相离灭'，又有未生烦恼不相离和已生烦恼相离两种。非择灭是指蕴不生，而非是断除。实际上，非择灭是蕴完全不生之自性，而非是断除烦恼之自性。
对此，灭的名称不仅仅用于非择灭，在经典中择灭也称为灭。无想等至也称为灭，无想也称为灭，诸法无常即生已灭的无常也称为灭。为了遮除此处不是讲择灭，故说'不相离'。择灭是相离自性，非择灭是不相离自性，以'不相离'词遮除择灭。
对于不相离，解释相离的含义。以烦恼对治智慧从心相续中拔除烦恼种子根本，使烦恼和蕴后来完全不生，这称为相离。心相续中虽有烦恼种子，未被智慧拔除清净，但彼等法生起之缘不具足，无缘故未来诸法完全不生，彼等也不会生起，这称为非择灭。

།དེ་ལྟར་བཤད་པ་དང་། བརྒལ་བ། འདི་ལྟར་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ལ་ལྷའམ་མིའམ་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིས་མཐུན་པའི་གནས་སུ་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་མ་ངེས་པའི་ས་བོན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ ལ་ཡོད་པ་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གི་ཕུང་པོ་དེ་མ་འོངས་པ་ནི་མི་སྐྱེ་སྟེ།ནམས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བར་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མེད་པར་ཕུང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ།འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ལས་དགེ་བ་བྱས་པས་ལས་དེས་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་འཕེན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་དང་། ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བྱས་པས་མ་འོངས་པ་ན་བཟོ་ཤེས་པའི་ལུས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་ལས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་འཕགས་པ་ དགྲ་བཅོམ་པ་དེས་ས་བོན་མ་སྤངས་ཏེ།ཡོད་ཀྱང་མ་འོངས་པ་ན་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མེད་པར་མི་སྐྱེ་བ་མི་འགྲུབ་སྟེ། གཉེན་པོ་དགོས་པས་གང་ཕུང་པོའི་ས་བོན་ཡོད་ཀྱང་ས་བོན་ཡོད་པ་དེ་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བར་བྱས་པ་ནི་སོ་སོར་ བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་དེ་ཉིད་དེ།དེ་བས་ན་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་དང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མ་ལུས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལས་གདོད་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གཉིས་ཐོབ་པས་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པར་གཞག་གོ།།ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིའི་སྐབས་སུ་ཟག་པ་མེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ནི་མི་བྱ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོའི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བར་བྱས་པ་ ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་གྱི།ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་མེད་པར་མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་པས་ཕུང་པོ་དེ་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་དེ། ནམས་ཀྱང་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་པ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ འགོག་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་འགོག་པ་ལས་དབྱེ་བར་བྱེད་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ཚེ་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ཆོས་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི་ཤིན་ཏུ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པའི་ཚེ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འགགས་ ནས་དེ་ལས་ལངས་པ་དང་།ཡང་ཕྱིས་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མ་འོངས་པའི་ཆོས་མི་སྐྱེད་ཅེས་བྱ་བས་མི་རྟག་པའི་འགོག་པ་ལས་འབྱེད་པར་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་རྟག་པའི་འགོག་པ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ལ་འགོག་པར་བྱེད་ཀྱི་མ་འོངས་པའི་ ཆོས་མི་སྐྱེད་ཅིང་འགོག་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་དངོས་སུ་འདི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེན་ནས་ཡེངས་པ་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དཀར་པོ་དང་དམར་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དུས་གཅིག་ཏུ་ བྱུང་བ་ལས་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་སྔོན་པོ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེན་ནས་ཡེངས་པ་དང་།གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དཀར་པོ་དང་དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་འགགས་ཏེ་འདས་པའི་དུས་ས་སོང་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་རྐྱེན་མེད་པས་མ་སྐྱེས་ཏེ། མ་ འོངས་པའི་དུས་སུ་ལུས་ནས་ནམ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགག་པ་ཞེས་བྱའོ།

如是说已，论难：如是圣阿罗汉等，于天或人或地狱等众生同类处，有生蕴业不定种子于心相续中，彼等圣阿罗汉之蕴于未来不生。既已获得永不生，彼亦非择灭，恐成过失，为断此疑，故说'彼中无烦恼对治而诸蕴不生'。
圣阿罗汉之蕴不生，彼中虽有作善业而彼业能引未来蕴之业种子，及作无记业而于未来能生工巧身之同类业种子，圣阿罗汉彼未断种子。虽有，于未来蕴不生及烦恼不生，彼非无烦恼对治而不生，须有对治，故虽有蕴种子，彼种子由烦恼对治令蕴不生，是择灭。
是故，有余涅槃界及无余涅槃界，说为择灭。何以故？由慧断烦恼而后得二涅槃，故立为择灭。
此中所说烦恼对治，非指无漏圣道，非如以烦恼对治圣道断烦恼而令蕴不生，而是无烦恼对治，由未来法不具因缘故，彼蕴永不生起，永不复生，是名非择灭。
其中言'极'者，为区别无想定灭及无想灭。何以故？彼等唯于一时令法不生，非极不生。以无想定及无想时，心心所灭已，从彼起已，后复生心心所故。
言'不生未来法'者，为区别无常灭。何以故？无常灭唯灭现在已生法，不令未来法不生故。
其中实际如是，于一色相，眼识执著散乱时，色相白红黄等，及声香味触等诸法同时而起，于青色相眼识执著散乱时，白红等色相以刹那性故灭已入过去时，缘彼五识以无缘故不生，于未来时永不复生，是名非择灭。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་ལ་ཞེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་བྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་གྱི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མ་ བྱས་པས་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་མེད་པ་དང་།དེ་དག་གི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་ཡང་འདས་པའི་དུས་སུ་སོང་བས་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་དེ་རྐྱེན་གཉིས་དང་མི་ལྡན་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་མ་སྐྱེས་ཏེ་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ལུས་སོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འོག་ཏུ་སོ་སོར་བརྟགས་ པ་སྨོས་ཏེ།དེ་བས་ན་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་འདོད་ནས། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་ཞེས་པ་ལ་བརྟགས་པ་དང་འབྱེད་པ་དང་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ དག་དོན་གཅིག་སྟེ།གང་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་ལ་ཤེས་རབ་དེས་སོ་སོར་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ ཐོབ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བར་འགག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ལན་དུ། གང་འགོག་ལ་དེ་ནི་བྲལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དེ་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེ་བར་འགོག་པས་ན་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་མཚན་ ཉིད་ཡིན་པས་དེ་ནི་བྲལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འགོག་པའི་ཚིག་འབའ་ཞིག་སྨོས་ཀྱི་འབྲལ་བའི་ཚིག་མ་སྨོས་ན་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འགོག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། མི་རྟག་པའི་འགོག་པ་ཡང་བྱ་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བས་ དེའི་ཕྱིར།དེ་ནི་བྲལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པའི་འགོག་པ་བཞི་ནི་འགོག་པ་ཡིན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་འབྲལ་བའི་ཚིག་གིས་འགོག་པ་ལྷག་མ་བཞི་བཀར་བ་ཡིན་ནོ། །གང་འགོག་ལ་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།དེ་ཡང་གང་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མེད་པར་བཀག་པ་ནི་གང་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྔར་འགགས་པས་ཕྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་ བྲལ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཐོབ་པ་ནི་འབྲལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།འབྲས་བུ་དང་བྲལ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་གང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་པས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ཀུན་ འབྱུང་བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་གཉིས་སྤངས་ཏེ། བཀག་པ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་དོན་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་པར་བྱའོ། །ཡོང་ནི་ལུས་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་ཀྱི། ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། གནས་ཀུན་ཀྱང་ཀུན་གཞི་ལ་སྣང་བས་ཀུན་གཞི་ལ་གནས་ ཞེས་བྱ་།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གནས་འདི་ནི། ཁམས་གསུམ་གྱི་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་གནས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ མེད་པའི་ཁམས་ནི་ཁམས་གཅིག་གི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་ལྡན་ཏེ།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ས་བོན་དང་ལྡན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་ལས་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པས་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེད་པ་ཇེ་དཔྱད་པར་བྱའོ།

为什么呢？因为刹那间等无间缘，是对一种形相执著的识的等无间缘所作，而非其他识的等无间缘所作，故无等无间缘，而且它们的所缘境五尘也已成为过去时，故无所缘缘，由于不具足两种缘，故彼等识未生而住于未来时。
在非择灭之后说择灭，因此为了了知择灭的自性而问：'什么是择灭？'即是问择灭的自性是什么。
其中所谓择，即观察、分别、智慧等是同义，是指无间道所摄的殊胜智慧称为择，以此智慧于四谛即苦、集、灭、道，分别了知无常、苦等，断除烦恼而获得。由断除烦恼而蕴不生之灭，称为择灭。
对此回答说：'所灭即是离'。择灭是蕴不生之灭故称为灭，而且是烦恼的特征，故称为离。
若仅说灭字而不说离字，则会有非择灭、无想定灭、无想及无常灭等过失，因此说'即是离'。虽然非择灭等四种灭是灭，但非烦恼离的自性，因此以离字排除其余四种灭。
为了明显显示所灭即离的意义，说：'即是以烦恼对治而令诸蕴不生。'或者以见道和修道断除诸烦恼称为所灭。由先前烦恼灭尽，后得烦恼离的相续心，称为离。
为显示果离故说：'即是由断诸烦恼故，因无烦恼，五蕴不于他世生起，是为以烦恼对治而不生诸蕴。'实际上是断除集谛和苦谛二谛，对此遮止称为择灭。其义应详细观察。
并非说'住于身'，而是说身、受用及处所皆现于阿赖耶识中，故说住于阿赖耶识。其中欲界处具有三界见所断和修所断烦恼的种子。色界处具有色界和无色界烦恼的种子。无色界具有一界烦恼的种子，即具有无色界的种子。
于三界中应观察在欲界以烦恼对治断除烦恼而不生蕴。

།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་བདེན་པ་ བཞི་ལས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་སྟེ།འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བསྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་ཏེ། སྔ་མ་བཅུ་ལས་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་གསུམ་བཀོལ་ནས། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས དང་།ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ་བདུན་ནོ། །འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་པོ་ཉིད་དོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱད་དེ། སྔ་མ་བདུན་གྱི་སྟེང་ དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་།བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པས་བསྣན་ནས་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་བསྡོམས་ན་ཉོན་མོངས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་བཞི་ལ་ནི་དགུར་དབྱེ་སྟེ། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའོ། །འདོད་པའི ཁམས་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ལ་ཡང་བཞི་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་ པ་རྣམ་པ་བཞིར་ཤེས་པ་ནི།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་ཤེས་པའི་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་ཤེས་པ་ནི་འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་ བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ལམ་ལ་ལམ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིར་ཤེས་པ་ནི་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུར་ཕྱེ་བའི་གཉེན་པོར་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་དགུ་ཡོད་དེ། ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་ ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་།ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཡེ་ཤེས་འབྲིང་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་འབྲིང་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའོ། །དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ ལམ་དེ་དག་ལ་མིང་དུ་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གནས་ལ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་དེ་དག་དེའི་གཉེན་པོ་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་གང་དང་གང་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བར་གྱུར་ན་གཉེན་པོ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་ དག་སྤང་ཞིང་དེ་དང་བྲལ་བར་བྱེད་དོ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་སྤངས་ཤིང་དེ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་ མོངས་པ་བདུན་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།།འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བརྒྱད་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།

其中欲界四谛中见苦所断烦恼有十种：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见、戒禁取见、疑、贪欲、嗔恚、慢、无明。
见集所断烦恼有七种：从前面十种中除去萨迦耶见、边执见、戒禁取见三种，余下邪见、见取见、疑、贪欲、嗔恚、慢、无明七种。
见灭所断烦恼有七种：即与见集所断烦恼七种相同。
见道所断烦恼有八种：在前面七种之上加上戒禁取见成为八种。
如是欲界见所断烦恼总共有三十二种。
欲界修所断烦恼有贪欲、嗔恚、慢、无明四种，每一种又各分为九品：上品之上、上品之中、上品之下、中品之上、中品之中、中品之下、下品之上、下品之中、下品之下。
欲界见所断烦恼的对治也有四种：苦法忍、集法忍、灭法忍、道法忍。
了知苦谛无常等四种行相，称为苦法忍。了知集谛集等四种行相，称为集法忍。了知灭谛灭等四种行相，称为灭法忍。了知道谛道等四种行相，称为道法忍。
欲界修所断烦恼九品的对治智也有九种：大智慧之大、大智慧之中、大智慧之小、中智慧之大、中智慧之中、中智慧之小、小智慧之大、小智慧之中、小智慧之小。
其中见道和修道这些道称为无间道。
在欲界地中，见所断和修所断的任何烦恼，当其对治无间道的任何刹那生起时，该对治便能断除并远离那些烦恼。
如何理解呢？生起苦法忍时，便断除并远离见苦所断的十种烦恼。生起集法忍时，便远离见集所断的七种烦恼。生起灭法忍时，便远离见灭所断的七种烦恼。生起道法忍时，便远离见道所断的八种烦恼。

།བསྒོམ་པས་ སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་དང་།ཡེ་ཤེས་དགུ་ཡང་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ཡེ་ཤེས་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཡང་ཆུང་ངུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ཉོན་ མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐྱེས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ཕན་ཆད་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ས་བོན་འབྲེལ་བའི་ལུས་གཞན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ།གཉེན་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་མི་སྐྱེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་ དང་བཅས་པའི་ལུས་ཕྱི་མའི་རྒྱུ་མི་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།འཕགས་པའི་ལམ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་སྔ་མ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེད་ཅེ་ན། འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགྲོགས་པའི་ལུས་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལུས་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་ལ་བྱུང་བ་དེ་ལུས་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་ཕྱིས་འབྱུང་བ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་བས་ན་ལུས་སྔ་མ་དེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མི་བྱེད་ཅིང་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །ལུས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་སྔ་མ་དེ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ ལུས་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མི་བྱེད་ན།ལུས་གང་གིས་རྐྱེན་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་བྲལ་བའི་ལུས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་མེད་དོ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་སྔ་མ་དེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་དེ་སྐྱེད་པ་དང་མཐུན་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་ཉོན་ མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་ནི་སྐྱེད་པའོ།།དེ་བས་ན་གཉེན་པོས་ཉོན་མོངས་པ་བསལ་ན་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་ནི་སྐྱེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་ནི་མི་སྐྱེད་པས་ན་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་ འགོག་པ་ཞེས་གདགས་སོ།།ད་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་ཕུང་པོ་མི་སྐྱེད་པར་བཤད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་སྔ་མ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་སྟེ། སྔ་མ་བཅུ་ལས་ཁོང་ཁྲོ་ བ་ཕྲི་ནས་འཇིག་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དྲུག་སྟེ། འཇིག་ ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་བཞི་བཀོལ་ཏེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་ མོངས་པ་དྲུག་སྟེ་སྔར་བཤད་པའི་དྲུག་པོ་ཉིད་དོ།།ལམ་མཐོང་བས་སྤང་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་ཏེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་སྙེམས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སྙེམས་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བསྡོམས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཡོད་དོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་གསུམ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དགུར་དབྱེའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་ན་ཡང་བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་འདྲ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དོ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་འདྲ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་གསུམ་ལས་རྣམ་པ་དགུར་དབྱེའོ།

通过修习所要断除的九种烦恼和九种智慧，即以最小的小智慧道智断除最大的大烦恼，以最大的大智慧道智断除最小的小烦恼。如是在第一刹那生起对治烦恼的道及身后，断除烦恼，从此后刹那起，不能再生起与见断和修断烦恼种子相连的其他身，因为不再生起具对治的后续身，也不作为具烦恼的后续身之因，故说烦恼对治不再产生诸蕴。
若问为何具圣道的无烦恼前身不生具烦恼的后身？因为与圣道相应的无烦恼身在前刹那生起，与后来生起的具烦恼身相违，因此前身不作为具烦恼后身生起的因，也不生后身。
若问，如果无烦恼前身不作为具烦恼后身生起的因，那么是由何身作为缘？对此，远离见断和修断烦恼种子的后身生起是无因的。无烦恼前身是与生起无烦恼后身相顺的缘，故生起无烦恼后身。
因此，当对治断除烦恼时，生起无烦恼后身，而不生具烦恼后身，故说对治不再产生诸蕴，这称为择灭。
现在要说明色界和无色界中以烦恼对治断除烦恼后不再生蕴。其中先说色界中见苦所断九种烦恼，即从前十种中除去嗔恚后的我见、边执见、邪见、见取见、戒禁取见、疑、贪、慢、无明。
见集所断六种，即除去我见、边执见、戒禁取见、嗔恚四种后的邪见、见取见、疑、贪、慢、无明。
见灭所断烦恼六种，即前述六种。见道所断烦恼七种，即邪见、见取见、戒禁取见、疑、贪、慢、无明。
色界见所断烦恼总计二十八种烦恼。色界修所断烦恼为贪、慢、无明三种，分为大品大等九品。
无色界中见四谛所断烦恼亦如色界，有二十八种烦恼。无色界修所断烦恼亦如色界，从贪、慢、无明三种分为九品。

།ཁམས་གཉིས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་གཉེན་པོ་ཡང་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ། །དེ་ལ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིར་ཤེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་རྣམ་པ་བཞི་ལྟར་ཤེས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ ཞེས་བྱའོ།།ཁམས་གཉིས་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ལྟར་ཤེས་པ་ནི་འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ལྟ་བུར་ཤེས་པ་ནི་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་དགུར་ཕྱེ་བའི་གཉེན་པོ་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་དགུ་དགུ་ཡོད་དོ།།ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལམ་དེ་དག་ལ་མིང་དུ་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་གནས་སམ་ལུས་ལ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དང་གང་ཡོད་པ་དེ་དང་དེ་དག་དེའི་གཉེན་པོ་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་གང་དང་གང་སྐྱེས་ཤིང་བྱུང་བར་གྱུར་ན་གཉེན་པོ་དེས་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་དེ་དག་སྤོང་ཞིང་དེ་དག་བྲལ་བར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ སྐྱེས་ནས་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་དགུ་ཡོད་པ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དྲུག་ཡོད་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །འགོག་པ་ལ་ རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་དྲུག་ཡོད་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།།ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཁམས་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བདུན་བདུན་ཡོད་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་ རོ།།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དགུ་ཡང་དེ་མ་ཐག་པའི་ལམ་ཡེ་ཤེས་ཆུང་ངུའི་ཡང་ཆུང་ངུས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་ཡང་ཆེན་པོས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཡང་ཆུང་ངུ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་ དང་པོ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོའི་ལམ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐྱེས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ན་སྐད་ཅིག་མ་ཕྱི་མ་ཕན་ཆད་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་འབྲེལ་པའི་ལུས་གཞན་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་སྔ་མ་དེས་ ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ལུས་ཕྱི་མའི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་སྐྱེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཕྱི་མ་ནི་མི་སྐྱེད་པས་ན་ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོས་ཕུང་པོ་རབ་ཏུ་མི་སྐྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའི་འོག་ཏུ་དེ་བཞིན་ཉིད་སྨོས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་རང་བཞིན་གང་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །རྟག་ཏུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་བཞིན་དུ་གནས་ཏེ། རང་བཞིན་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ན་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི ལན་དུ།གང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བྱའོ། །ཆོས་དེ་དག་གི་ཆོས་ཉིད་ནི་ཆོས་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ནམ་ཆོས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱ་སྟེ། ཆོས་དེ་ དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ།གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།

两界中以修断所断的烦恼之对治也有四种，即：苦随知忍、集随知忍、灭随知忍、道随知忍。
其中，了知上二界的苦是无常等四种，称为苦随知忍。
了知上二界的集是四种相，称为集随知忍。
了知二界的灭是四种相，称为灭随知忍。
了知上二界的道是四种相，称为道随知忍。
上二界中修断所断的烦恼分为九品，其对治智也各有九品。大品中的大品等如前所述。
其中见断和修断之道称为无间道。
其中，二界的依处或身中，凡是有见断和修断的烦恼，当其对治无间道的刹那生起时，此对治即能断除并解脱彼等烦恼。
如何呢？生起苦随知忍时，能断除二界中见苦所断的九品烦恼。
生起集随知忍时，能解脱二界中见集所断的六品烦恼。
生起灭随知忍时，能解脱二界中见灭所断的六品烦恼。
生起道随知忍时，能断除二界中见道所断的七品烦恼。
修断的九品烦恼中，以下下品智断除上上品烦恼，乃至以上上品智断除下下品烦恼。
如是，第一刹那生起具对治道的身时断除烦恼后，后刹那起不能再生起与见断、修断烦恼种子相应的其他身，因为无烦恼身的前刹那只能生起无烦恼身的后刹那，而不能生起具烦恼的后身，故称烦恼对治不再生起诸蕴，这称为择灭。
择灭之后提到真如，因此为了通达真如的自性而问：何为真如？即问真如是何自性之义。
恒时安住空性自性，自性不转变为他性，故称真如。
对此回答说：'诸法之法性'等。'诸法'是指色、受、想、行、识等。
彼等诸法的法性即是诸法的自性或诸法的本性，诸法的本性即是离所取能取的空性，离能所二取的空性称为法性。

།དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ནི་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ་། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་བས་མི་རྟག་པ་སྡུག་བསྔལ་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་བྱའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་བཟློག་ པའི་ཕྱིར།གང་ཆོས་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་གཟུང་བ་དང་། འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ངོ་བོར་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། ། ཆོས་བདག་མེད་པ་ནི་གཟུང་འཛིན་གྱི་དངོས་པོ་དང་བྲལ་བ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པའི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དུ་ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ ནི་ཆོས་ཉིད་ཅེས་མི་བྱའོ།།ཡང་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་སུ་འདུས་ལ། དེ་དག་ཀྱང་མཚན་ཉིད་གསུམ་དུ་གཞག་སྟེ། ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་། གཞན་གྱི་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་ ཆོས་རྣམས་ལ་གཟུང་འཛིན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་བརྟགས་པ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཞན་དབང་གི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཀུན་གཞི་གཟུང་འཛིན་གྱི་དྲི་མ་དག་ནས་ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྲུབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ལ་གཟུང་འཛིན་གྱི་དྲི་མ་དག་སྟེ།མེད་པར་གྱུར་ནས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཐོབ་པ་ལ་ཆོས་བདག་མེད་པ་ཞེས་ཀྱང་དེ་ལ་བྱ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་དེ་ལ་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གྲངས་དང་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་ནས། མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་གཟུགས་ དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལ་མིང་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཏགས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་མི་ཤེས་ནས།ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་དྲིས་ཏེ། མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མིང་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཏགས་པ་དོན་གང་གིས་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཏགས་ཤེ་ན་ཞེས་དྲིས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྒོ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་གནས་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ རྣམས་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་གནས་སུ་གྱུར་པས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་ཡང་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། མདོ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་བཤད་པ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང་འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་ ཅེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་བས་ན་མིག་དང་གཟུགས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་། རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་ནས། ཡིད་དང་ཆོས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ འཁོར་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་རྒྱུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། །།མདོ་སྡེ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་དེ། དེ་བས་ན་མདོ་དང་མཐུན་པར་ འདིར་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཁམས་བཤད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་ཁམས་ལ་གྲངས་ནི་དུ་ཡོད། དེ་དག་དངོས་སུ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པ་དང་། ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཁམས་ལ་གྲངས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད། །ཅེས་བྱ་བའི་ དོན་ཏོ།།དེ་དག་དངོས་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིག་གི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་སྨོས་སོ།

关于此，法性还有其他的。由于无常和痛苦也称为法性，为了遮遣执著无常痛苦的法性之想，故说'诸法无我'。如是色声等诸法是所取能取的自性，是知识和言说的对境，对于所取能取的体性成为知识和言说的对境称为法。法无我即是远离所取能取的事物，不成为知识和言说对境的空性称为法无我。实际上，遍计所执的诸事物本性空，称为法无我。其中所谓的法，如无常等不称为法性。
或者，一切法摄于有为和无为二者，彼等安立为三相：遍计所执相、依他起相和圆成实相。于所取能取诸法中执著有所取能取的事物是遍计所执相。阿赖耶识是依他起相。阿赖耶远离所取能取的垢染而成就法身是圆成实相。其中阿赖耶识清净所取能取的垢染，成为圆满相而获得法身，称为法无我，也称为真如。
说明处的数量和事物之后，不知道为何眼耳等和色声等名称安立为处，故问'为何称为处'，即问眼耳等名称安立为处是以何义安立为处。其答：'因为是识生之门'。识之门即是识生起的自性。'识生之门'意为识生起的因缘和处所。眼等作为诸识生起的因缘和处所，故眼等称为处。
如何显示此义？经中解释处的词义说：'由于使心和心所生起增长故称为处'。因此，眼和色是眼识及其心所眷属生起之门和因，故称为眼处和色处，乃至意和法是意识及其眷属生起之门和因，故称为意处和法处。十二处说明圆满。
经中于十二处之后说十八界，因此为了与经相顺，此处也应在处之后说界。其中界有几数，显示彼等实际是什么，以及为何称为界的意义，故说'十八界'，意为界数有十八。为显示彼等实际是什么，故说从'眼界'乃至'意识界'。

།དེ་ལ་མིག་གི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྣའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ དང་།སྒྲའི་ཁམས་དང་། དྲིའི་ཁམས་དང་། རོའི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཏེ། ཁམས་བཅུ་པོ་དེ་དག་གང་ལ་བྱ་དངོས་གང་ཡིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ པའི་སྐབས་སུ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་བཅུ་གཅིག་ལས་མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་རྣམས་ནི་དབང་པོ་ཡིན་པར་བཤད་ལ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ཡུལ་ལྔ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་ པོ་ཉིད་ལ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ལྔར་བཤད་ལ།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་བཤད་དོ། །ཁམས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་ཉིད་ལ་ཁམས་བཅུ་ཞེས་བྱ་ སྟེ།མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་མིག་གི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རྣ་བའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྣའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ལྕེའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དང་།སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྒྲའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་རེག་བྱའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་པས་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་ ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཚོར་བ་དང་།འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དེ་ཕུང་པོ་གསུམ་གྱི་སྟེང་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་བསྣན་ཏེ་བཞི་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་དང་བརྒྱད་ལ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་བཤད་པའི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་ སྐབས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བཤད་པ། ཁམས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྡུས་པའི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་མི་བྱའི་ཁམས་བཤད་པའི་ཚེ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་དེའི་དོན་ བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཁམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ཏེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་བརྟེན་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཁམས་ནི་མིག་ལ་སོགས་ པ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་རྣམས་སོ། །དམིགས་པ་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ།གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་དོ།།དེ་ལྟར་ཁམས་བཅུ་བདུན་བཤད་ནས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ཉིད་ལ་བྱའམ་འོན་ཏེ་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གཞན་ཞིག་ཡོད་སྙམ་པ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་ཉིད་ལ་ཡིད་ཀྱི་ ཁམས་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་ཀྱི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ།

其中眼界、耳界、鼻界、舌界、身界五界，以及色界、声界、香界、味界、触界，为了说明这十界是什么，故说'眼等界和色等界如处所那样'。在解说色蕴时，以十一种色为因，其中眼、耳、鼻、舌、身是根，色、声、香、味、触是五境，在解说处所时，也将眼等根说为从眼处到身处的五处，色等五境在处所中说为从色处到触处的五处。
在解说界时，就是将这十处称为十界，即眼处称为眼界，耳处称为耳界，鼻处称为鼻界，舌处称为舌界，身处称为身界，色处称为色界，声处称为声界乃至触处称为触界，仅此而已，所以说'眼等界和色等界如处所那样'。
法界也就是在法处中所说的受、想、行三蕴加上无表色成为四种，再加上四无为法成为八法，这八法即称为法界。在解说处所时，将识蕴即八识说为意处，但在解说界时，不将摄入意处的八法称为意界，而是在解说界时称为七心界。
因此，为了说明其义，说'六识界依止眼等，缘取色等而了别'。其中'依止眼等'是指从眼识界到意识界这六界，是依止从眼处到意处的六处，即眼识依止眼处乃至意识依止意处，所以说六识界依止眼等。
'缘取色等而了别'中，眼识界等六识的对境是色、声、香、味、触、法。'缘取'是指了知这些对境的自性，从了知色的自性的眼识称为眼识界，乃至了知法的自性的意识称为意识界。
如此解说了十七界之后，意界是否就是指这六识本身，还是有除此之外的其他意界？六识本身即称为意界，除此之外没有所谓的意界。

།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ནི་དེ་དག་འགགས་མ་ཐག་པ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཁམས་དེ་དག་སྔར་འགགས་མ་ཐག་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བར་ཟད་ཀྱི་དེ་མ་གཏོགས་པར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བརྒལ་བ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་འགགས་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་ན་ཁམས་བཅུ་བདུན་དུ་འགྱུར། ཡང་ན་ཁམས་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་གྱི་དེ་ལྟ་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་སྔ་ཕྱི་འགགས་ པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྔ་མ་དྲུག་པོ་ཡིད་དུ་བཏགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་གི་རང་བཞིན་ལས་ལྷག་པར་བྱེད་པས་དེའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅུ་བདུན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསྡུས་ན་ནི་ཁམས་ བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པའི་གནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ ལྔའི་རྟེན་ནམ་གནས་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ལ་བྱ་བར་གྲགས་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་དང་རྟེན་གྲགས་པས་དེའི་ཕྱིར་གནས་དང་རྟེན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་འགགས་མ་ཐག་པ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བཤད་པ་དང ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ།།གོང་དུ་ཕུང་པོ་ལྔར་བཤད་པའི་ཆོས་དེ་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་བཤད་པའི་ཆོས་དེ་ཉིད་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བཤད་པའི་དོན་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ བཅུ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་རྫས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་དེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། བཅུ་གཅིག་ལས་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་སྟེ་བཅུ་ལ་སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སྐྱེ་མཆེད་བཅུར་བཤད་དོ། །མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ བཅུའོ།།ཁམས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ཁམས་བཅུར་བཤད་དེ། མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ་བཅུའོ། །རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་སུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཤད་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་ སུ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།ཁམས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་རྫས་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་རྫས་གཅིག་ཡིན་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཕྱོགས་ གཅིག་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། །གང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ་ཞེས་བྱ་ལ། ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཤད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལ་ སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅར་ལ་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ལས་ཁམས་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་གཉིས་བཀོལ་ཏེ། ཕྱི་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་ བདུན་ཞེས་བྱ་སྟེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་དྲུག་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་སྔ་མ་འགགས་པ་ཉིད་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བཏགས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནོ།

说'意界即是彼等灭已无间'，意思是说六识界彼等前已灭无间称为意界，除此之外并无所谓意界。
质难：若说前识灭为意界，则或成十七界，或成十二界，而不成十八界。何以故？因为六识前后灭互相摄故。前六识假立为意，不过是六识界自性，故摄入其中，成十七界。或者六识界摄入意界，则成十二界，而无十八界。
为遣除此疑，为显示第六识处，故如是安立十八界。眼识乃至身识五识的所依或处，众所周知是从眼处乃至身处五处，意识的所依处亦应众所周知，故为显示所依处，说六识灭已无间为意界，则成十八界。
为总摄上说五蕴即是十二处，十二处即是十八界之义，故说'凡色蕴即是十处及法处、法界一分'。在色蕴中说以因造色有十一种：五根、五境及无表色。其中五根五境十种，在处的场合说为十处：从眼处乃至身处五处，从色处乃至触处五处共十处。
在界的场合亦说为十界：从眼界乃至身界五界，从色界乃至触界五界共十界。因造色中所说无表色，在处的场合是法处一分，在界的场合是法界一分。因为法处、法界有八事，无表色是其中一事，故说是法处一分、法界一分。
'凡识蕴即是意处及七心界'，五蕴中说八识为识蕴，此识蕴在处的场合，八识皆称意处。八识中在界的场合，除去阿赖耶识和染污意二者，其余六识称为七心界：从眼识界乃至意识界六识，及前六识灭即假立为意界，故有意界及七心界。

། གང་དག་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་པོ་དེ་དག་དང་འདུས་མ་བྱས་དང་བཅས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཕུང་པོའི་སྐབས་སུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་ཕུང་པོ་རེ་རེར བཤད་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་བསྣན་ཏེ་དེ་དང་བཞིའི་སྟེང་དུ་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པའི་འདུས་མ་བྱས་བཞི་དང་བརྒྱད་ལ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ལ། ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་བརྒྱད་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།མིག་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁམས་ཞེས་བཏགས་པ་དོན་གང་དང་གང་གིས་ཁམས་ཞེས་བཏགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ། མི་བྱེད་ལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅི་ཡང་བྱེད་ པ་མེད་པས་ན་མི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོས་རྣམས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཏེ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཞིག་པས་ཅི་ཡང་བྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་མི་བྱེད་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ས་སྲ་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་སའི་ཁམས་ ཞེས་བྱ་བ་དང་འདྲ་བར་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་སོ་སོ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ན་ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ལྟར་ཕུང་པོར་བཤད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡང་ཆོས་དེ་དག་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་བཤད་པས་སྐྱེ་མཆེད་ འདས་ཏེ་བཤད་མི་དགོས་ལ།སྐྱེ་མཆེད་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཁམས་ཀྱི་ཆོས་ཀུན་ཀྱང་བཤད་ཟིན་པས་ཁམས་ལོགས་ཤིག་བཤད་མི་དགོས་ན་ཆོས་དེ་དག་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བཟླས་ཏེ་བཤད་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་པ་འདྲི་བའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན་། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་ཅེ་ན་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན་ཕུང་པོར་བཤད་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཡང་ནས་ཡང་དུ་མིང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཞེས་གཞན་དང་ གཞན་དུ་བརྗེས་ཏེ་བསྟན་པ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དགོས་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོར་རིམ་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མུ་སྟེགས་པ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ སྤང་བར་བྱ་བའི་གཉེན་པོ་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རིམ་བཞིན་དུ་བཤད་དེ་དེ་ནི་དགོས་པའོ།།བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་ཡང་གང་ཡིན་མི་ཤེས་ནས་གསུམ་པོ་དེ་གང་ཡིན་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཟ་བར་བྱེད་པ་དང་ བྱེད་པར་འཛིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ་།།དེ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་གཉེན་པོར་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་དེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཤེས་ན་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཟ་བར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད་དེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་ ན་ཟ་བར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།བྱེད་པར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་དེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཤེས་ན་བྱེད་པར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་བྱེ་བྲག་པ་དང་གྲངས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་མང་པོ་འདུས་པ་མི་རྟག་པའི་ཕུང་པོ་ འདི་ལ་བདག་གཅིག་པུར་འཛིན་ཏོ།

关于'三蕴和色蕴的一部分以及无为法即是法处和法界'这句话，在蕴的部分已经分别讲述了受蕴、想蕴、行蕴这三蕴，加上色蕴中的一部分无表色，这四者之上再加上虚空等四无为法共八法，在处的部分称为法处，在界的部分则称这八法为法界。
关于眼和色等被称为界的含义是什么，为什么称为界？对此回答：因为它们无所作为且持自相故称为界。一切法都无所作为，故称无作，为什么呢？因为诸法都是刹那性的，生即灭故不能有所作为。虽然无所作为，但因为持有自相故称为界，如地界因持坚硬自相而得名，同样其他法也因各自持有自相而称为界。
如此，凡是在蕴中所说的法，在处和界的部分也说明这些法。因为在讲蕴的时候已经说明了处的法，所以不需要再过度解释处；在讲处的时候也已经说明了一切界法，所以不需要另外解释界。那么为什么要反复解释这些法呢？
如果问：为什么要解释蕴等？佛世尊所说的一切法都是为了利益众生，都是烦恼的对治，都是有目的的。那么为什么要把在蕴中所说的这些法反复用处和界等不同名称来说明呢？
为了说明有其必要性，所以说：是为了对治三种执我，依次而说。外道有三种执我，为了对治这三种执我而依次说明蕴、处、界，这就是其目的。
为了说明不知道这三种执我是什么，所以说：三种执我是执一、执受者和执作者。
为对治执一而说五蕴，因为了知五蕴的自性就不会执著为一。为对治执受者而说十二处，因为了知十二处的自性就不会执著为受者。为对治执作者而说十八界，因为了知十八界的自性就不会执著为作者。其中，胜论派和数论派等主张有我的宗派，执著这众多无常之蕴聚合体为单一的我。

།ཡང་ན་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་དེ་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་གཅིག་པུ་ཞིག་ལོགས་ཤིག་ན་གཟུགས་ཀྱང་བདག་དེས་མཐོང་བར་བྱེད་ལ། སྒྲ་ཡང་བདག་དེས་ཐོས་པར་བྱེད། དྲི་ཡང་བདག་དེས་སྣོམ། རོ་ཡང་བདག་དེས་མྱོང་བ་ ནས།ཚོར་བ་ཡང་བདག་དེས་ཚོར་ཞིང་མྱོང་བར་བྱེད། ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་ཡང་བདག་དེས་འཛིན་ཅིང་ཤེས་པར་བྱེད། དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱང་བདག་དེས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་བདག་དེས་ཤེས་པར་ བྱེད་དེ།བདག་དེ་ནི་གཅིག་པུ་རྟག་པའོ་ཞེས་གཅིག་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །དེའི་ལན་དུ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཕུང་བོ་ལྔ་ལས་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མཐོང་བར་བྱ་བའི་བདག་གཅིག་པུ་བའི་རང་བཞིན་ནི་གང་ཡང་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ནི་མིག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་མིག་ལས་མ་གཏོགས་པར་མཐོང་བར་བྱེད་པའི་བདག་གཞན་ནི་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱོར་རོ། །གཞན་གྱིས་བརྒལ་བ། མིག་ལས་མ་གཏོགས་པའི་བདག མཐོང་བར་བྱེད་པ་མེད་ཀྱི་མིག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ན་མིག་ནི་རྡུལ་ཕྲན་ལས་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ།བླུན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་དེས་ཇི་ལྟར་གཟུགས་མཐོང་བར་བྱེད། ལན་དུ། གཟུགས་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བ་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་ མཐོང་བའི་རྒྱུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་མིག་གི་དབང་པོས་བྱེད་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ཡང་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་ཞེས་བཏགས་སོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཉིད་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ཚོར་ཞིང་མྱོང་བར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ བདག་གཞན་མེད་དོ།།འདུ་ཤེས་ཀྱང་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ཡུལ་གྱི་མཚན་མ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་གྱི་བདག་གཅིག་པུ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱོར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདུ་བྱེད་ཀྱང་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་མངོན་པར་ འདུ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་བདག་གཅིག་པུ་དེས་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཟུགས་དང་། སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཟུགས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་ པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཤེས་པར་བྱེད་ཀྱི་བདག་གཅིག་པུ་དེས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱའོ།།དེ་ལྟ་བས་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ དང་།རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ་དངོས་པོ་དུ་མའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་བདག་གཅིག་པུ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དེ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་བདག་གཅིག་པུར་འཛིན་པ་ལས་རྣམ་པར་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །གཅིག་པུར་འཛིན་པ་ ལས་ལོག་པར་གྱུར་ན་གཅིག་པུར་འཛིན་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་གཅིག་པུར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་དོ། །ཟ་བར་འཛིན་པ་ཡང་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་གང་ལས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་། ལས་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུར་ སྡུག་བསྔལ་ཡང་བདག་དེས་མྱོང་ཞིང་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་བདག་ཟ་བར་བྱེད་པ་དང་།གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡང་བདག་དེས་མྱོང་ཞིང་ཡུལ་ལ་བདག་ཅེས་ཟ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཛིན་ཏོ།

或者说，那些主张有我的人认为，除了五蕴之外另有一个独立的我，由这个我来看色、由这个我来听声、由这个我来嗅香、由这个我来尝味，乃至由这个我来感受诸受，由这个我来执取境相并了知，由这个我来造作善等诸业，由这个我来了知色等自性，他们执著这个我是独一常住的。
对此回答说，众生身体的实体除了五蕴之外，并没有任何能见色等的独一我的自性。为什么呢？色是由眼根自身来见的，除了眼根之外并没有其他能见的我。同样，声等也是由耳等自身来听等，应当如是配释。
他人质疑：如果说除了眼根之外没有能见的我，而是由眼根自身来见的话，眼根是由微尘所成，是愚钝的自性，它如何能见色？
回答说：色是由眼识来见的，因为眼根作为眼识见色的不共因，所以虽然是眼识在见，但假名说是眼根在见。同样，受蕴自身就是能感受的自性，所以就是由受蕴自身来感受，除此之外并没有其他能感受的我。
想蕴也是执取境相的自性，所以也是由想蕴自身来执取境相的特征，并没有独一的我。同样也可配释识等。同样，行蕴也是造作善不善业的，所以善不善业也是由行蕴来造作的，并不是由那个独一的我来造作善不善业。
识蕴也是了知色声等境的自性，所以色是由眼识来了知，乃至法是由意识来了知，并不是由那个独一的我来了知，应当如是配释。
因此，众生身体的实体是五蕴的自性，是色、受、想、行、识等多法的自性。见等也都是由五蕴自身来作用，除了诸蕴之外并没有所谓独一的我。如果能如是了知，就能从执著独一我中解脱。
如果从执著独一中解脱，也就能从执著独一的因所生的我执中解脱。因此，为对治执著独一而宣说五蕴。
关于执著能受用，诸主张有我者认为，善业的安乐果报和不善业的痛苦果报都是由那个我来感受，那个我能受用业果，色声等境界也是由那个我来感受，那个我能受用境界，他们如是执著。

།དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཟ་བ་པོར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་ དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུར་བདེ་བའམ་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ཟ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་ཡུལ་དུ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ཡང་ལས་གང་གིས་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ དང་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་ལ་སྤྱོད་ཅིང་དམིགས་པར་བྱེད་དེ།ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བྱས་པས་དེའི་འབྲས་བུ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དག་གིས་མྱོང་ཞིང་དམིགས་པར་བྱེད་ པར་ཟད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པའི་བདག་ནི་མེད་པ་དང་།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ཤིང་ཟ་བར་བྱེད་པ་ཡང་སྐྱེ་མཆེད་ཉིད་ཀྱིས་ཟ་བར་བྱེད་དེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་མྱོང་ཞིང་དམིགས་པར་བྱེད་པ་ནས། ཆོས་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ ཀྱིས་མྱོང་ཞིང་དམིགས་པར་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱིས་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་།ཡུལ་མྱོང་ཞིང་ཟ་བར་བྱེད་པའི་བདག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་མྱོང་ཞིང་ཟ་བར་བྱེད་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་གྱི་དེ་ལས་ གཞན་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་དང་།ཡུལ་ཟ་བར་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་ཟ་བར་འཛིན་པ་ལས་ལོག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཟ་བར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་པར་འཛིན་པ་ཡང་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ལས་དགེ་བ་དང་ མི་དགེ་བ་ཡང་བདག་དེས་བྱས་ལ་མཆོད་པ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱང་བདག་བྱེད་དོ་།།བདག་དེ་ནི་ཕུང་པོ་ལས་མ་གཏོགས་པར་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པར་འཛིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བདག་དེ་ལ་བྱེད་པ་པོར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་པོའི་བདག་མེད་ལ།ཁམས་ཉིད་ཀྱང་བྱེད་པ་པོའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་མེད་ཅིང་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བདག་བྱེད་པ་པོ་ཡང་མེད་ལ་ ཁམས་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ལ་གཅིག་སྐྱེ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡོད་པ་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་པོ་དང་།འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ཡང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་ལྟོས་པར་ཟད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ལས་མ་གཏོགས་པར་བདག་བྱེད་པ་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ ལྟར་ལས་ཀྱང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བྱེད་པར་ཟད་ཀྱི་དེ་ལས་གཞན་པའི་བདག་བྱེད་པ་པོ་མེད་དོ་ཞེས་ཁོང་དུ་ཆུད་ན་བྱེད་པ་པོར་འཛིན་པ་ལས་ལོག་པར་འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་བས་ན་བྱེད་པ་པོར་འཛིན་པའི་གཉེན་པོར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བཤད་ནས། ད་ནི་སློབ་མ་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བས་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིད་ནས་བརྩམས་ནས་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་གཟུགས་ཅན་དུ། གཟུགས་མེད་པ་དུ། བལྟར་ཡོད་པ་དུ། བལྟར་མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བརྩམས་ཤིང་བསམ་པར་བྱའོ།

如是为对治我执中的受用者执著而说诸处，善业与不善业的果报为乐或苦，以及色声等境为所受用，即是缘取业果与境。缘取业果也是由何业所作，即受用并缘取彼善业与不善业之果。善业与不善业也是由诸处门中识所作，故其果报苦乐也仅是由眼识乃至意识所领受并缘取而已，并无受用业果之我。
缘取并受用色等境也是由处本身所受用，如是色由眼处领受并缘取乃至法由意处领受并缘取而已，除此之外并无受用业果及境之我。如是受用业果及色等境是眼等处，除此之外并无所谓我这一受用果报及境者。若如是通达，则能远离受用执。因此为对治受用执而说十二处。
作者执也是我论者认为善不善业由彼我所作，供养及行走等业亦是我所作。彼我被执为离蕴别有。如是为对治执彼我为作者而说十八界，其中善不善业仅由眼等界所作，除此之外别无作业之我。界本身亦非作者性，故无作者而住自相，是故说为界。
如是我非作者，界本身亦非作者，然因果相互生起，是有因能生果之作者，果生也仅依于有因而已，除因果自性外，并无所谓我是作者的他法。如是业也仅由十八界所作，除此之外别无我作者，若如是通达则能远离作者执。是故为对治作者执而说十八界。
如是说明蕴界处之自性已，今为利益诸弟子以法相分别，从十八界开始，于蕴处界品中所说诸法，应当思维有几种有色、几种无色、几种可见、几种不可见等分别。

།དེ་ལྟར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསམ་པ་ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་གཟུགས་ཅན་དུ། གཟུགས་མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་དབྱེ་བ་བརྩམ་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས ཀྱི་ཆོས་ལས་བརྩམས་ཏེ་ནི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མི་བརྩམ་མོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་བཤད་པའི་སྐབས་སུ་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པར་སེམས་རྣམ་པ་བཞིར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་ཀྱང་གཟུགས་ལ་སྤྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་བས་གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དཀའ་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས སུ་ཡང་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་བཅུར་ཕྱེ་ཡང་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཅར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསྡུས་པས་གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་ པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྟོགས་པར་དཀའི།ཁམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ནི་གཟུགས་དང་། སེམས་གཉིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། གཟུགས་ལ་ཡང་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་བཅུར་ཕྱེ་ལ། སེམས་ལ་ཡང་མིག་ གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་དང་།ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དུ་ཕྱེ་བས་གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ནས་བརྩམས་པ་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོག་པར་འགྱུར་བས་ན་ཁམས་ཉིད་ལས་ བརྩམས་ཏེ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསམ་པར་བྱའི།ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལས་བརྩམས་ནས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསམ་པར་མི་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། གཞུང་ལས་ཀྱང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་གཟུགས་ཅན་དུ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་ བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ན་གཟུགས་དང་བཅས་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་གཞིག་ཏུ་རུང་བའམ། གནོད་པར་བྱར་རུང་བས་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། རང་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བར་ཆད་དང་བགེགས་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པས་གཟུགས་ ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་གནས་པ་དང་གནས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་གང་ལ་ཡོད་པས་བདག་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པ་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ནི་གནས་པའོ། །བརྒལ་བ། གནས་ དང་གནས་པའི་སྒོ་ནས་བདག་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པ་ལ་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་གནས་ན་བདག་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཟུགས་ཅན་དུ་འགྱུར བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ལན་དུ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་གཞོང་པའི་སྟེང་ན་ཤིང་ཐོག་གནས་ཏེ། རང་གི་གནས་སུ་གཞན་འོང་བའི་བགེགས་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ན་རང་གི་ གནས་སུ་སྐྱེ་བའི་བགེགས་མི་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།།ལན་དུ། གང་དག་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གང་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་བཤད་པ་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ། བཅུ་ནི་རང་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པས་ན་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱའོ།

如是分别思维，是从十八界的法性中开始分别'有几个是有色的，几个是无色的'，而不从五蕴和十二处的法开始分别。为什么呢？如是在解说五蕴时，何为五蕴？说是色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。虽然将受、想、行、识分为四种心而说，但对于色则总摄为色蕴而说，未对色作分别，因此难以了知'有几个是有色的'等分别。
在十二处中，从眼处乃至身处为五，从色处乃至触处为五，虽将色分为十种，但未分别心，将八识都摄入意界中，因此难以了知'有几个是有色的'等分别。
在界的场合，则将色和心二者分别，对于色也分为从眼界乃至身界为五，从色界乃至触界为十，对于心也分为从眼识界乃至意识界为六，加上意界而分为七种心界，因此容易了知从'有几个是有色的'等分别开始。所以应当从界开始思维分别，而不应从蕴和处开始思维分别。因此，论中也说'十八界中有几个是有色的'等。
'于十八界'是指在十八界中有几个是有色的意思。其中，因为可以破坏或可以损害故称为色，以自处障碍他生的特征而造成损害故称为色。或者，具有处所和安住特征的色，于自处障碍他生者称为有色，从眼界乃至身界是安住。
问难：若从处所和安住的角度，于自处障碍他生者称为有色，如是则眼识也安住于眼根，于自处障碍他生，则眼识也应成为有色的过失。
回答：眼识不会有成为有色的过失。如是，如同果实安住于盘上，于自处障碍他来一样，眼识虽安住于眼根，但不障碍于自处生起，因此诸识不会有成为有色的过失。
回答：所说'凡是色蕴的体性'，凡是说为色蕴的从眼界乃至身界为五，从色界乃至触界为五，此十种因为于自处障碍他生，故称为有色。

།བརྒལ་བ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཏོགས་པ་ལ་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་ན། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང པོར་གཏོགས་པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གནས་ལྟ་བུ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསྡུས་པས་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀུན་ཀྱང་གཟུགས་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནང་ན་གཟུགས་ཅན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཡོད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱོན་ དུ་མི་འགྱུར་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་ཅན་གྱི་གཟུགས་མ་ཡིན་པས་ན་གཟུགས་ཅན་ཞེས་མི་བྱ་ལ། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་གནས་སུ་གཞན་ སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་གཟུགས་ཅན་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ།དེ་བས་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ན་ཁམས་བཅུ་གཟུགས་ཅན་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་ མ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཁམས་བཅུ་བཤད་པའི་ལྷག་མ་ནི་ཁམས་བརྒྱད་དུ་ལུས་པ་སྟེ། ཁམས་བརྒྱད་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁམས་བརྒྱད་པོ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་ བར་དུ།དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ནས་བརྒྱད་དེ། དེ་དག་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་བའི་བགེགས་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པས་གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བལྟར་ཡོད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ན།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཁམས་དུ་ཞིག་ནི་བལྟར་ཡོད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་བལྟར་ཡོད་པ་དུ་ཞིག་བྱ་བ་ནི་གནས་འདི་ན་གཟུགས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་མིག་གིས་བལྟར་ཡོད་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ཡོད་དོ། །ལན་དུ། གཟུགས་ ཀྱི་ཁམས་གཅིག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་དང་བཅུ་ལས་ཁམས་གཅིག་སྟེ། མིག་གི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་གཅིག་པུ་ནི་བལྟར་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བལྟར་ཡོད་པའི་དོན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཡུལ་བལྟར་ ཡོད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཡུལ་ལ་མ་གནས་གང་ན་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་མིག་གིས་བལྟར་རུང་བ་ནི་བལྟར་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་གི་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་གཟུགས་འདི་གནས་འདི་ན་གནས་སོ། །མིག་གིས་བལྟར་རུང་བས་ན་བལྟར་ཡོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བལྟར་ མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་མིག་གིས་བལྟར་མི་རུང་བ་ནི་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ལྷག་མ་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་ཡུལ་གཟུགས་གཅིག་པོ་བལྟར་ཡོད་པར་བཤད་པ་དང་། ཕྱི་ན་ལྷག་མ་ཁམས་བཅུ་བདུན་ལུས་པ་ནི་བལྟར་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་སྟེ། བཅུ་བདུན་པོ་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དགུའི་སྟེང་དུ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བཅུ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་གྱིས་བསྣན་ཏེ་བཅུ་བདུན་ནོ། །དེ་དག་ནི་གནས་འདི་ན གཟུགས་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་གནས་ཞེས་མིག་གིས་བལྟར་མི་རུང་བས་བལྟར་མེད་པའོ་ཞེས་བྱའོ།།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །བདག་གང་ ན་གནས་པའི་གནས་སུ་གཞན་གནས་པའི་གོ་གཅོད་ཅིང་བགེགས་བྱེད་པ་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དམིགས་པ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་དམིགས་ཏེ་ཐོགས་པ་མེད་ཀྱང་སྒྲ་ལ་མི་དམིགས་ཏེ་ཐོགས་པ་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྒྲ་ལ་དམིགས་ཏེ་ཐོགས་པ་མེད་ཀྱང་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ་ཐོགས་པ་ལྟ་བུའོ།།བར་དུ་གཅོད་པའི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རང་གནས་པའི་གནས་སུ་གཞན་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བའི་བགེགས་བྱེད་ཅིང་གོ་གཅོད་པའོ།

问难：如果说属于色蕴的就称为有色，那么在十八界中属于色蕴的无表色等法界所摄的法，法界也都将成为有色的过失？
回答：虽然在法界中有无表色这种有色法，但法界不会成为有色的过失。为什么呢？因为无表色不是依托所依能依的方式在自处阻碍他生的色法，所以不称为有色；受等其他法也不是依托所依能依的方式在自处阻碍他生，所以不称为有色。因此法界不会成为有色的过失。
'无色有几'是说，如此十界是有色的话，那么无色界有几个的意思。'其余诸界'是说，除了说明的十界之外剩余的八界，这八界称为无色的意思。
这八界是哪些呢？从眼识界乃至意识界六界，加上意界为七界，再加上法界成为八界。这些都不是依托所依能依的方式在自处阻碍他生，所以称为无色。
'可见有几'，因为是在解释十八界的场合，所以是说在十八界中有几界是可见的意思。所谓可见就是以眼睛可以看见'这里有这样的色'的具有可见性。
答：'色界一'，在五根五境十界中的一界，即眼的对境色界唯一是可见的。
为了说明可见的含义，说'境可见'，即处所中存在某一事物为眼所能见的称为可见，眼界的对境色界是'此色住于此处'，因为眼可见故称为可见。
'不可见有几'是说在十八界中眼不能见的有几个的意思。'其余诸界'是说除了说明的一个眼境色界是可见外，其余十七界是不可见的。
这十七界是什么呢？眼、耳、鼻、舌、身、声、香、味、触九界之上，加上法界成为十界，再加上七心界成为十七界。这些因为不能以眼见到'此处有如是色'而称为不可见。
'有对有几'，因为是在解释十八界的场合，所以是说在十八界中有几个有对的意思。自身所住处能阻碍他法安住而成为障碍的称为有对。
所缘有对是指如眼识虽然无碍地缘取色法，但不能缘取声音而有障碍；耳识虽然无碍地缘取声音，但不能缘取色法而有障碍等。
障碍有对是指在自己所住的处所阻碍他法生起和出现而成为障碍。

།དེ་ལྟར་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་ འདིའི་སྐབས་སུ་ཡུལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་།དམིགས་པ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་མི་བྱའི། བར་དུ་གཅོད་པའི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་བྱ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་། གང་ལ་གང་ཐོགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། བར་དུ་གཅོད་པའི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་ གཞན་འབྱུང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པ་སྟེ།དངོས་པོ་གང་རང་གི་གནས་པ་ལས་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་དངོས་པོ་གཞན་འབྱུང་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་གཞན་དེར་འོངས་པ་ཡང་དེ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་གཉི་ག་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཅུ་པོ་ ཡང་དེ་དག་གཅིག་ལ་གཅིག་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་བྱུང་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་ཅིང་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཁམས་བཅུ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་སོ་ཞེས་བཤད་ན་གཞུང་ལས་མ་བྱུང་ཡང་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད་ ནི་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་པར་ཞར་གྱིས་གྲུབ་བོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་རང་གི་ཕྱོགས་སུ་གཞན་འོང་བའི་བགེགས་དང་བར་ཆད་དུ་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅོ་ལྔ་དང་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་བར་དུ་དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ནས་རེག་བྱའི་བར་དུ་ཡུལ་ལྔའི་ ཁམས་དང་།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཁམས་ཏེ། བཅོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ནམ་དུ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་མི་སྲིད་ཀྱི། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འབའ་ཞིག་གི་རང་བཞིན་ནོ། ། གཞན་ཡང་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། གསུམ་ཉི་ཚེའི་ཚིག་སྨོས་ཀྱི། ཐ་མའི་ཚིག་མ་སྨོས་ན་ནི་ཐོག་མ་གསུམ་ཡང་ཡོད་དེ། མིག་དང་གཟུགས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཐོག་མ་གསུམ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཚིག་སྨོས་སོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་མིག ལ་སོགས་པ་རྟེན་དྲུག་གི་ཐ་མ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་ལ།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པ་དྲུག་གི་ཐ་མ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན་པ་དང་། བརྟེན་པ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཐ་མ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གསུམ་ལ་ཐ་མ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཅོ་ལྔ་ཇི་ལྟར་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་ཅན་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི། ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནམ་ཡང་མི་སྲིད་པ་ལྟར་ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་ཟག་པ་ཅན་འབའ་ཞིག་ཏུ་གཞག་པར་མ་ཟད་ཀྱི། ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡང ཡོད་དེ།དེ་བས་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཤས་ཀྱི་ཐ་མ་གསུམ་ལ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་པའམ། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདུས་མ་བྱས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་ ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ།དེ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་འདུས་མ་བྱས་བཞི་བཀོལ་བའི་ཕྱིར་ན་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཆ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆོས་དེ་ དག་རྟག་ཏུ་ཟག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པས་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བས་ན་དེ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་བཅོ་ལྔ་དང་། ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལས་རྟག་ཏུ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ།

如是有碍分三种，此处不是对境有碍和所缘有碍，而是说明对障碍有碍，故说'于何有何碍'。障碍有碍是指在自方阻碍他物生起，即某物从自处阻碍他物生起，以及他物来时对其阻碍，此二者皆称为有碍。眼等十界也是彼此在自方生起时互相阻碍而障碍，故称为有碍。
说十界有碍时，虽经中未说，但心的七界和法界合计八界，则间接成立为无碍。为何？因为彼等不阻碍他物来至自方，不作障碍，故称无碍。
关于'有漏几何'，因为是在说十八界的场合，故是说在十八界中有漏界有几何之义。烦恼相应称为有漏。
'十五及后三分'中，从眼根至身根五根界，从色至触五境界，从眼识界至身识界五识界，此十五界一向是有漏，彼等任何时候都不可能是无漏性，一切时中唯是有漏性。
又后三分是有漏，说'三'是部分词，未说'后'字时，也有前三，即眼、色和眼识界前三也有，故说'后三'之词。十八界中眼等六依的最后是意界，色等六境的最后是法界，所依眼识等六识的最后是意识界，故意界、法界、意识界三者称为后三。
眼等十五界如何唯一向是有漏，永不可能是无漏性，后三分不仅安立为唯有漏，也有无漏性，故有漏分的后三称为有漏。其中缘圣道或属于圣道的意界、法界、意识界，以及法界中的四无为是无漏；除此之外凡夫的意界，法界除去四无为故受等凡夫法界，及凡夫意识界分皆称为有漏。
彼等恒时与漏共住故称有漏。故说'从彼等生烦恼故'，从眼等十五界和后三分恒时生起贪等烦恼，故彼等称为有漏。

།བརྒལ་བ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལྔ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ། བཅོ་ལྔ་ནི་བླུན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་གཟུགས་བཟང་ངན་ལ་རྟོག་པར་མི་ནུས་ན་དེ་དག་གིས་གཟུགས་ལ་དམིགས་ནས་ཇི་ལྟར་ ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེས་པའི་ལན་དུ།མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་མིག་གི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་ཞེས་མི་སྨྲའི། གཞན་དུ་ན། མངོན་སུམ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིག་གི་ཁམས་ ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་དམིགས་ཏེ།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཡུལ་མྱོང་བའི་རྗེས་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེས་ནས་གཟུགས་བཟང་ངན་དུ་བརྟགས་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ བཞིན་དུ་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཟག་པ་མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐ་མ་གསུམ་གྱི་ཆའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཐ་མ་གསུམ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གསུམ་སྟེ། གང་འཕགས་པ་སློབ་པ་དང་མི་ སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པ་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ནི་ དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་སྟེ། ཡུལ་ལ་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདོད་པ་དེ་ལ་གཙོ་བོར་འཛིན་ཅིང་སྤྱོད་པའི་ཁམས་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ། །ལན་དུ། ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་མིག་གི་ཁམས་ནས། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་ པོ་དྲུག་གི་ཁམས་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུལ་དྲུག་གི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀུན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཟུགས་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེས་ བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པའམ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།བཅུ་བཞི་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི། མིག་གི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྣའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ ཁམས་ཏེ།དབང་པོ་དྲུག་གི་ཁམས་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། རེག་དང་། ཆོས་ཏེ་ཡུལ་བཞིའི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཏེ་བཅུ་བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡང་ ལྡན་ཏེ།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཡང་དེ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དྲི་དང་རོ་དང་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་དྲིའི་ཁམས་དང་། རོའི་ཁམས་ཏེ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་གཉིས་དང་། སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཏེ་ཁམས་བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་།།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་དྲི་དང་། རོ་གཉིས་དང་། སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གཉིས་མེད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་དྲི་དང་རོ་གཉིས་ནི་ཟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། རོ་ཡང་ཟས་དུམ་བུ་དུམ་བུར་བཅད་དེ་ཁམ་གྱིས་ཟ་བ་དང་། དྲི་ཡང་ནང་ནས་ དབུགས་ཀྱིས་དྲངས་ནས་ཁོང་དུ་དུམ་བུ་དུམ་བུར་བཅུག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས།ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བས་གང་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གནས་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེས་ཡུལ་དེ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་ པ་དེ་དག་གནས་དེ་ན་མེད་དོ།

问：眼等五根、色等五境、从眼识到身识等五识，这十五法是愚者的自性，不能分别色法的好坏，那么它们如何缘色而生烦恼呢？
答：不是说仅仅由眼等识界连同眼根缘色就生烦恼。否则，因为是现量的对境，眼识依靠眼界而缘色，生起眼识。在眼识领受境后，意识生起分别色的好坏而生烦恼，因此称它们为有漏。同样也适用于耳等。
问：无漏有几种？是指在十八界中有几种无漏界。答：最后三界的部分。最后三界是指意界、法界和意识界。圣者有学和无学的意界、意识界中属于圣道的部分，以及四种无为法称为无漏。
问：与欲界相应的有几种？是指在十八界中属于欲界的有几种？对于色、声、香、味、触等境称为欲，主要执取和受用这些欲的界称为欲界。
答：全部。十八界中从眼界到意界的六根界，从色界到触界的六境界，从眼识到意识的六识界，欲界中具有全部十八界。
问：与色界相应的有几种？是指在十八界中属于色界或与色界相应的界有几种？
答：十四种，即在色界中有眼界、耳界、鼻界、舌界、身界、意界等六根界，色、声、触、法等四境界，眼识界、耳识界、身识界、意识界，这十四种与色界相应，色界中也有这些。
除去香、味、鼻识和舌识，是指色界中没有香界、味界这两种境界，以及鼻识和舌识这两种，共四种界。
为什么呢？色界中没有香、味二界和鼻识、舌识二界，这是因为香和味二者是食物的自性。味是将食物分成块状用口进食，香也是从内部用气息吸入分块进入体内的自性，都是段食的自性。离开段食贪欲的众生生在色界，所以离开何种贪欲而生于何处，则彼处就没有那种境界和识。

།དཔེར་ན་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་ན་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུལ་ལྔ་མེད་པས་མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡང་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ཟས་ཁམ་གྱིས་ཟ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་དྲི་དང་རོ་གཉིས་མེད་དེ།ཡུལ་གཉིས་མེད་པས་ན་དེ་ལ་དམིགས་པའི་སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ ཁམས་གཉིས་ཀྱང་མེད་དོ།།གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཐ་མ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གསུམ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ ཁམས་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་བས་ན་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་མིག་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ཅིང་དམིགས་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔའི་བར་དུ་སྟེ། བཅོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་མེད་དོ། །ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་གསུམ་ལ་ཟག པ་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད།ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡོད་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ཕུང་པོ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཡིད་དང་ལྡན་ན་ཟག་པ་མེད་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནམ་སྙམ་པ་ལ་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་སོ་སོ་ སྐྱེ་བོའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གསུམ་པོ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མི་ལྡན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་གསུམ་དུ་མ་གཏོགས་པའམ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སྲེད་ པས་མ་ཟིན་སྲེད་པས་མ་དམིགས་པ་ནི་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཁམས་གསུམ་གང་དང་ཡང་མི་ལྡན་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཉིད་ཟག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་ པོ་དག་ཉིད་གང་འཕགས་པའི་ལམ་དུ་གཏོགས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལས་འདུས་མ་བྱས་བཞི་ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དེ་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུང་པོར་ བསྡུས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཕུང་པོ་ལྔར་ཁམས་དུ་བསྡུས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།འདུས་མ་བྱས་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་མ་བྱས་བཞི་ཕུང་པོའི་ནང་དུ་མ་བཤད་པས་འདུས་མ་བྱས་བཞི་བཀོལ་ཏེ། མིག་གི་ ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་དང་།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་དྲུག་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ལྔ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་འདུས་མ་བྱས་བཞི་གཞག་སྟེ། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་བཞི་སྟེ།དེ་རྣམས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔར་འདུས་སོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པའི་ཁམས་སུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་དག་ཟག་ པ་དང་བཅས་པའི་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་སོ།

例如，那些已经远离色贪的人若生于无色界，则从眼界乃至身界的五根，以及从色界乃至触界的五境都不存在，因此从眼识乃至身识的五识界也不存在。同样，在色界中已经远离段食贪欲的人，没有香和味两种境，由于这两种境不存在，所以缘于这两种境的鼻识界和舌识界也不存在。
'无色界具有几界'是指无色界中具有几种界的意思。'最后三界'是指意界、法界和意识界这三界是无色界所具有的，这是其含义。
为什么呢？因为那些已经远离色界贪欲的人会生于无色界，所以在无色界中，从眼界到身界的五界，从色界到触界的五界，这十种色法性质的界，以及依靠并缘于这些的从眼识界到身识界的五识界，这十五界在无色界中是不存在的。
意界、法界和意识界这三界中，既有有漏的自性，也有无漏的自性。其中，在无色界中，如果具有有漏的蕴，是否也具有无漏的呢？对此疑问，经中说'有漏者'，意思是在无色界中具有凡夫的有漏意界、法界和意识界这三界。
'不相应几界'是指，不属于三界或者不为欲界、色界、无色界的贪爱所执取、所缘的称为不相应。在十八界中，有几界是与三界都不相应的，这是其含义。
'即是无漏'是指，最后三界即意界、法界和意识界中，属于圣道的无漏意界、法界和意识界，以及法界中的四种无为法都是无漏自性，这三界是不与三界相应的。
'蕴所摄几界'是指在讲解十八界的场合中，十八界中有几界被摄于五蕴之中，这是其含义。
'除无为'是指四种无为法不在蕴中说明，所以除去四无为法，从眼界到意界的六界，从眼识界到意识界的六界，从色界到触界的五界，以及法界中的受、想、行、无表色这四法，这些都摄于五蕴之中。
'取蕴所摄几界'是指在讲解十八界的场合中，十八界中有几界被摄于有漏蕴中，这是其含义。
'凡是有漏者'是指，在十八界中，凡是有漏的界都摄于取蕴中。

།གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཡུལ་ལྔ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་ལ་ གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་རང་བཞིན་གསུམ་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོར་བསྡུས་སོ་། །དགེ་བ་དུ་མི་དགེ་བ་དུ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་ སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་དུ་ཞིག་ནི་དགེ་བ་ཡིན།ཁམས་དུ་ཞིག་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན། ཁམས་དུ་ཞིག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ངན་པ་སྤངས་པ་ནི་དགེ་བའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་ངན་པ་མ་སྤངས་ པ་ནི་མི་དགེ་བའོ།།དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བ་དང་། ལྡན་པའི་དགེ་བ་དང་། བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་དང་། དོན་དམ་པའི་དགེ་བའོ། །འདི་ལྟར་འདོད་མ་ཆགས་པ་ དང་།ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང་། ལྔ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བའོ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བ་དེ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ལྡན་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་ བྱུང་བས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་དང་།ངག་གི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་དང་། ཁ་ཏོན་ཀློག་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པར་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་མི་ དགེ་བ་དང་།ལྡན་པས་མི་དགེ་བ་དང་། བསྐྱེད་པས་མི་དགེ་བ་དང་། དོན་དམ་པར་མི་དགེ་བའོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་ལྔའོ། །ཆོས་དེ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ལྡན་པའི་མི་དགེ་བའོ།།མི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བརྡེག་པ་དང་། ངག་གི་སྒོ་ནས་ཚིག་རྩུབ་མོ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ལྡན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། བསྐྱེད་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་མིག་ནས་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་སྟེ། ཆོས་བརྒྱད་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །སྤྱོད་ལམ་དང་བཟོའི་གནས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ལྡན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཚེམ་དྲུབ་བྱེད་པ་དང་།ངག་གི་སྒོ་ནས་ཚེམ་དྲུབ་ཀྱི་གཏམ་སྨྲ་བ་ནི་བསྐྱེད་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་ནམ་མཁའ་ནི་དོན་དམ་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཁམས་བཅུ་ལ་ནི་གསུམ་ཆར་གྱི་རང་བཞིན་ཡོད་དེ།བཅུ་པོ་དེ་དག་ལ་དགེ་བ་ཡང་ཡོད། མི་དགེ་བ་ཡང་ཡོད། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

什么是呢？五根、五境、五识、以及意、法、意识这最后三界中，有漏性和无漏性的自性中，有漏性的自性有三种，这些都包含在取蕴中。
关于'善的有几种、不善的有几种、无记的有几种'这个问题，因为是在解释十八界的场合，所以是指几界是善的，几界是不善的，几界是无记的这样的意思。
其中，断除杀生等恶业是善的。未断除杀生等恶业是不善的。既非善性也非不善性的是无记的。
其中善有四种：本性善、相应善、等起善、胜义善。
如是无贪、无嗔、无痴三善根以及惭、愧这五种是本性善。
与这五种善相应的心和心所是相应善。
由与善相应的心和心所所生起的身体合掌、语言赞叹、诵经等是等起善。
择灭和真如是胜义善。
不善也有四种：本性不善、相应不善、等起不善、胜义不善。
其中本性不善是贪、嗔、痴三不善根以及无惭、无愧这五种。
与这五法相应的心和心所是相应不善。
由与不善相应的心和心所所生起的身体打击他人、语言说粗恶语等是等起不善。
轮回是胜义不善。
无记也有四种：本性无记、相应无记、等起无记、胜义无记。
其中从眼到身的五根，以及香、味、触这八法是本性无记。
与威仪、工巧等相应的心和心所是相应无记。
由与无记相应的心和心所所生起的身体缝纫、语言谈论缝纫等是等起无记。
非择灭和虚空是胜义无记。
关于'十界具三性'，是指在十八界中有十界具有三种自性，即这十界中既有善的，也有不善的，也有无记的，这是其意思。

།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་བཅུ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ལ་བྱ་མི་ཤེས་ནས། དེ་བས་ན་བཅུ་པོ་གང་ཡིན་པ་ བསྟན་པའི་ཕྱིར།སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བདུན་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ཏེ་བརྒྱད་སྒྲའི་ཁམས་ཏེ་དགུ་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་བཅུ་ལ་ནི་དགེ་བ་ཡང་ཡོད་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡོད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཇེ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་དགེ་བ་དང་མི་ དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་གཞག་གི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འདོད་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ལ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་མི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ ཁམས་བདུན་ནི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བཟོ་ལ་སོགས་པའི་ལས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་པ་ཡང་དགེ་བ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་ པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མི་དགེ་བ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་གཞན་ལ་བརྡེག་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྤྱོད་ལམ་དང་བཟོའི་གནས་བྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ ལས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྒྲ་ཡང་དགེ་བའི་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད་ནས་སངས་རྒྱས་ལ་བསྟོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་གཤེ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ལས་ལ་ནི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཐ་མལ་པའི་གཏམ་དང་བཟོའི་ གཏམ་སྨྲ་བ་ལ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གཞག་པ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་དགེ་བ་ བཅུ་གཅིག་གི་ནང་ནས་འདོད་མ་ཆགས་པ་དང་།ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། གཏི་མི་མུག་པ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དགེ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། བརྩོན་པ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་གཞན་ཡོད་པ་ནི་ལྡན་ པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པ་དགེ་བ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ནི་དོན་དམ་པའི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ ཕུང་པོ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་།ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ངོ་ཚ་མི་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་ལྔ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པ་རྣམས་ ནི་ལྡན་པའི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ནི་བསྐྱེད་པའི་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་བཞི་གཞན་དུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆར་བཤད་པ་ རྣམས་ནི་ལྡན་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་ནམ་མཁའ་ནི་དོན་དམ་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་བཅུ་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་བརྒྱད་ལུས་ཏེ།དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་བརྒྱད་དོ།

由于不知十八界中的十是指什么，为了说明这十个是什么，所以说'七心界、色、声、法界'。从眼识界乃至意识界六心界加上意界共七界，加上色界为八，声界为九，再加法界为十，其中有善、不善、无记三种，这是其含义。
其中，七心界如何具有三种情况的说明：七心界是依据与善和不善相应的方式而安立为善与不善，而非善与不善的自性。其中，与无贪等善法相应的七心界称为善；与贪等不善法相应的七心界称为不善；与工巧等业相应的七心界称为无记。
色界和声界安立为三种的情况是：由与五善相应的心所生起的礼敬佛等身业称为善；由与五不善相应的心所生起的打击他人、杀生等身业称为不善；威仪和工巧处的身业称为无记。
声音也是由善业所生而说赞叹佛等言语称为善；由不善心所生的诽谤等业称为不善；说平常话和工巧话称为无记。
法界安立为三种的情况是：法界中有受、想、行、无表色和四无为共八种。其中行蕴中的十一善法中的无贪、无嗔、无痴、惭、愧称为自性善。与善相应的受、想以及精进等其他善法称为相应善。由善心所生的生、老等不相应行称为等起善。择灭和真如称为胜义善。
行蕴中的贪、嗔、痴、无惭、无愧五种称为自性不善。与不善法相应的受、想以及害等随烦恼称为相应不善。由不善心所生的生、老等不相应行称为等起不善。
行蕴中其他四种说为无记部分的称为相应无记。非择灭和虚空称为胜义无记。其余八种是无记，这是说明十八界中的十种具有三种性质。
所说的其余八种是：香、味、触、眼、耳、鼻、舌、身界这八种。

།བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་དེ་དག་ལ། རང་བཞིན་དང་ལྡན་ པ་དང་།བསྐྱེད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་དགེ་བ་ཡང་མེད་ལ། རང་བཞིན་དང་ལྡན་པ་དང་། བསྐྱེད་པ་དང་། དོན་དམ་པར་མི་དགེ་བ་ཡང་མེད་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གཅིག་པུར་གཞག་གོ། །ནང་གི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་ བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ནང་གི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ནང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་གི་ལུས་སུ་གཏོགས་པ་ལ་བྱའོ། །བཅུ་གཉིས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཁམས་བཅུ་གཉིས་ནི་ནང་གིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ནང་གིར་གཏོགས་པའི་ ཁམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་ཡང་གང་ཡིན་མི་ཤེས་པས་དེའི་ཕྱིར།གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མ་གཏོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཏེ་ཕྱིའི་ཡུལ་གྱི་ཆོས་ བཀོལ་ནས།དེའི་ཕྱིར་ན། མིག་གི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་པོ་དྲུག་གི་ཁམས་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཁམས་བཅུ་གཉིས་ལ་ནང་གི་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱི་རོལ་ གྱི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།ལུས་ལས་མ་གཏོགས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གཏོགས་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་དག་མ་གཏོགས་པ་དྲུག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གང་དུ་ནང་གིར་མ་གཏོགས་ཏེ་བཀོལ་བའི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་ དང་།དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། ཆོས་ཏེ་ཕྱིའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་དེ་ལ་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཞེས་བྱའོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་བདུན་ནི་དམིགས་ པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁམས་བདུན་པོ་དེ་ཡང་གང་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ནས། དེ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྨྲས་པ། ཅི་སེམས་ཀྱི་ ཁམས་བདུན་ཉི་ཚེ་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བ་།དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་གཞན་མེད་དམ་སྙམ་པ་ལ། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། གཞན་ཡང་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ སྨོས་ཏེ་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་རྫས་བརྒྱད་ཡོད་པ་ལས་ཀུན་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དོན་དུ་ན་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི། དམིགས་པ་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་དང་བཅས་སྤྱོད་ཡུལ་དང་བཅས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་པོ་དེ་ཡང་གང་ཡིན་མི་ཤེས་པས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་སེམས་ལས་བྱུང་བའོ་ཞེས་བྱ་ བ་སྨོས་ཏེ།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཆ་གཉིས་སུ་གཞག་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་ལྡན་པ་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ནི་སེམས་ལས་ བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ རང་བཞིན་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱའོ།།དོན་དུ་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྣན་ཏེ་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་དོ།།དམིགས་པ་མེད་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཁམས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

这八种是无记性，对于它们，既没有本性、生起和胜义善，也没有本性、生起和胜义不善，唯一安立为无记。
'内的几何'这一说法是在解说十八界的场合，是指在十八界中属于内界的有几何的意思。'内'是指属于自身的。'十二'是指在十八界中十二界是内的意思。
因为不知道属于内的十二界是哪些，所以说'除去色、声、香、味、触、法界'，除去色、声、香、味、触、法等外境法，因此从眼界乃至意界六根界，从眼识界乃至意识界六识界这十二界称为内的。
关于'外的几何'，不属于身体的称为外，是指在十八界中属于外界的有几何的意思。关于'除去的六种'，指不属于内的色、声、香、味、触、法等六种外境称为外的。
关于'有所缘的几何'，在解说十八界的场合，十八界中七界是有所缘的。因为不知道这七界是哪些，为了说明是哪些，所以说'七心界'，意思是七心界是有所缘的。
有人问：是否仅七心界称为有所缘，没有其他有所缘？为了说明不仅七心界有所缘，其他也有，所以说'法界的一分'，在法界的八事中并非全部是有所缘，其中一分是有所缘的意思。实际上七心界和法界的一分是有所缘的意思。
其中'有所缘'是指有境、有行境的意思。因为不知道法界的那一分是什么，为了说明，所以说'即心所'，法界分为两类：心所自性和非心所自性。
其中受、想和行蕴中五十一个心相应行是心所自性。无表色、四无为和行蕴中诸心不相应行是非心所自性。其中法界一分心所自性诸法称为有所缘。
实际上从眼识乃至意识界六心界，加上意界共七心界，以及法界一分心所自性诸法说为有所缘。
关于'无所缘的几何'，是指在十八界中无所缘的界有几何的意思。

།ལྷག་མ་བཅུ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་པའི་ལྷག་མ་མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་ནས་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་ཡུལ་ལྔ་སྟེ་བཅུ་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ནི་གང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ པ་འདུ་བྱེད་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་བཞི་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དུ་ན་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་ནི་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཡོད་པར་བཤད་ཀྱི། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི།དམིགས་པའི་ཡུལ་མེད་པར་བཤད་དོ། །རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ དང་།ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ལ་ཆ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་ དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཁམས་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྟོག་པ་དང་། གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟོག་པའོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་རྟོག་པ་ནི་མིག་ གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་ལ་གཟུགས་ཙམ་དུ་ཤེས་པ་དང་།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྒྲ་ལ་སྒྲ་ཙམ་དུ་ཤེས་པའོ། །རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྟོག་པ་ནི་སྔོན་མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་མ་བརྗེད་ཅིང་། དྲན་པ་མ་ཉམས་པའོ། །གཏན་ལ་འབེབས་པའི་ རྟོག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་དང་དུས་གསུམ་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ་དང་།ཁ་ཅིག་མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ་ཡང་རྣ་བས་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཤེས་རབ་དང་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་འདི་ནི་ཡིན་འདི་ནི་མ་ཡིན་ཞེས་ རྟོག་པ་ནི་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་བས་ན་མངོན་པའི་ཆོས་བསྡུས་པའི་གཙུག་ལག་ལས་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། སྔོན་རྗེས་སུ་མྱོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟོག་པ་གང་ཞེ་ན། འདས་ པ་དང་།མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་མ་གྱུར་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཁྲི་རྐང་པ་གཅིག་ཡོད་ཀྱང་གསུམ་མེད་ན་ཁྲི་རྐང་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་འདྲ་བར་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡོད་ཀྱང་རྗེས་སུ་དྲན་ པའི་རྟོག་པ་དང་།གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་མེད་ན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་ རྟོག་པ་དང་།གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་དང་ལྡན་པས་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཞུང་ལས་མ་སྨོས་ཀྱང་ཁམས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་གྲུབ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དབང་ པོ་ལྔ་དང་།གཟུགས་དང་རེག་བྱའི་བར་དུ་ཡུལ་ལྔ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ལྔ་སྟེ། བཅོ་ལྔ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་གཞག་གོ།

关于'其余十种和法界的一部分'这句话，在十八界中，除了七种心界和法界中属于心所自性具有所缘的部分之外，其余从眼界到身界的五根，从色界到触界的五境共十种，以及法界中具有心所自性和非心所自性两种中的非心所自性部分，即一切不相应行法、无表色和四种无为法都是无所缘的。实际上，心和心所法被说为有所缘境，而非心和非心所法则被说为无所缘境。
关于'有几种具有寻思'的问题，因为是在解说十八界的语境中，是在问十八界中有几种具有寻思的界。答：意界、意识界和法界的一部分。关于这一点，在十八界中，意界、意识界，以及法界中分为心所自性和非心所自性两部分中的心所自性部分是具有寻思的。
为什么说意界、意识界和法界的一部分具有寻思呢？这是因为有三种寻思：自性寻思、随念寻思和决定寻思。其中，自性寻思是指眼识对色仅仅了知为色，耳识对声仅仅了知为声。随念寻思是指对先前所见、所闻等事物后来未忘失且记忆未衰退。决定寻思是指对三界三世的诸事物中，有些是亲眼所见，有些是虽未亲眼所见但通过耳闻等，以智慧和思维的差别来判断'这是''这不是'的寻思，这就叫做决定寻思。
因此，在《阿毗达磨集论》中也说：'什么是随念寻思？是对先前经历过的诸行的执持。什么是决定寻思？是对过去、未来、现在诸法在非现量状态下的分别思维。'
就像凳子虽有一条腿但没有其他三条腿就称为无腿凳子一样，虽有自性寻思但若无随念寻思和决定寻思两种，就称为无分别。因此，意界、意识界和法界中属于心所自性的部分，因为具有随念寻思和决定寻思两种，所以称为具有寻思。
虽然正文中未明说，但其余诸界可以确定为无分别。这些是哪些呢？从眼界到身界的五根，从色到触的五境，从眼识界到身识界的五种，共十五种，以及法界中属于非心所自性的部分，都应安立为无分别。

། ཟིན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཟིན་པའི་ཁམས་ནི་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ་པའམ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ཟིན་པའི་གཟུགས ལ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ནང་གི་ལྔ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནང་གི་དབང་པོ་ལྔ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། མིག་གི་ཁམས་དང་། རྣ་བའི་ཁམས་དང་། སྣའི་ཁམས་དང་། ལྕེའི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མིག་ལ་སོགས་པའི་ལྔ་ཉི་ཚེ་ལ་ཟིན་པ་ ཞེས་བྱ་བར་ཟད་ཀྱི་ཟིན་པ་གཞན་ཡང་མེད་སྙམ་པ་ལ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར།བཞིའི་ཕྱོགས་ཏེ། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ཀྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་སྟེ་བཞི་པོ་དེ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་གཉིས་ ཡོད་དེ་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའོ།།དེ་ལ་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ཟིན་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཐ་མི་དད་ཅིང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པའི་གཟུགས་ དང་།དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་དབང་པོ་སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཟིན་པ་བཞིན་དུ། དབང་པོ་ལ་ཡོད་པའི་བཞི་པོའི་ཕྱོགས་དེ་དག་ཀྱང་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་གཟུང་བས་ན་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡང་ སྐྲ་དང་།སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོའི་རྩ་བ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་སྐྲ་དང་། སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། བཤང་བ་དང་། གཅི་བ་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུར་སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བས་འདི་ནི་བདག་གི་ཡུལ་ས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚུལ་དུ་བཟུང་ལ།ལུས་དང་སེམས་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་པ་དང་། གནོད་པས་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བར་བྱེད་དེ། ལུས་ལ་ཕན་ན་ཡང་སེམས་ལ་ཕན་པ་དང་། སེམས་ལ་ཕན་ན་ཡང་ལུས་ ལ་ཕན་པ་དང་།ལུས་ལ་གནོད་ན་ཡང་སེམས་ལ་གནོད་པ་དང་། སེམས་ལ་གནོད་ན་ཡང་ལུས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་ཟིན་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་མ་ཟིན་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལྷག་མ་དགུ་དང་བཞི་ པོའི་ཕྱོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ།དབང་པོ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་པའི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ཟིན་པར་བཤད་པའི་ལྷག་མ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་ཏེ་དགུ་ཡང་མ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཞིའི་ཕྱོགས་ ཏེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཐ་མི་དད་པར་གནས་པ་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཕྱོགས་ཀྱང་མ་ཟིན་ཞེས་བྱ་ལ། རྩ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། སྤུ་དང་། སེན་མོ་དང་། སོ་དང་། བཤང་བ་དང་། གཅི་བ་དང་། མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་། ཁྲག་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆ་མཚུངས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དབང་པོ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲོགས་པ་ལས་དབང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད བཤད་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཆ་མཚུངས་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།ནང་གི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནང་གི་གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་ལྔ་ནི་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ཁམས་ནི་བཅུ་གཉིས་སུ་བཤད་དེ། མིག་ གི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་དང་།མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་དྲུག་སྟེ། ནང་གི་ལྔ་པོ་གང་ལ་བྱ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། འདི་ལྟར་ནང་གི་དབང་པོ་ནི་མིག་ དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་ལྔ་སྟེ། དེ་ལྔ་ནི་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ།

关于'所摄'一词，由于是在解说十八界的场合，所以是问十八界中有多少所摄界的意思。其中，与心和心所相关联或者被心和心所摄持的色法称为所摄。
关于'内五'，内五根称为所摄，它们是什么呢？即眼界、耳界、鼻界、舌界、身界。
为了说明为何不仅仅只有眼等五根称为所摄而还有其他所摄，所以说'四分'，即色、香、味、触等。这样，色、香、味、触这四者有两种：所摄和非所摄。
其中，属于所摄分的色、香、味、触称为所摄。这些是什么呢？与眼等根不相离而与眼等根同处的色、香、味、触，如同根为心和心所摄持一样，存在于根中的这四分也被心和心所执持，故称为所摄。
如是，存在于身体上的色等，除了发、毛、指甲、牙根之外，其他发、毛、指甲、大便、小便、唾液、鼻涕、血等称为非所摄。
所摄的含义是如何被心和心所以'这是我的境'的方式执持，身与心二者也互相利益和损害而相关联，即利益身体也利益心，利益心也利益身体，损害身体也损害心，损害心也损害身体，这称为所摄。
关于'非所摄几何'，是问十八界中有多少非所摄界的意思。
'余九及四分'中，已说明与五根相伴的色、香、味、触为所摄，其余七心界、法界、声界这九种称为非所摄。
'四分'即不与眼等五根不相离而住的色、香、味、触分也称为非所摄，除根部以外的发、毛、指甲、牙齿、大便、小便、唾液、鼻涕、血等称为非所摄。
关于'相应几何'，识与根同时相伴而根作为识生起的因，称为相应，由于是在解说十八界的场合，所以是问十八界中有多少相应界的意思。
关于'内五色'，内五色界称为相应。其中内界说为十二种，从眼界到意界六种，从眼识界到意识界六种，不知内五指何者，因此为了说明而说'色'，如是内根即眼、耳、鼻、舌、身界五种，这五者称为相应。

།ཆོས་གང་དང་ཆ་མཚུངས་པ་དང་། ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་མི་ཤེས་ནས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ཡུལ་དང་མཐུན་པའི་ ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མིག་གི་ཁམས་ཀྱི་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མིག་གི་དབང་པོའི་ཡུལ་གཟུགས་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡང་གཟུགས་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མིག་གི་དབང་པོ་དང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཟུགས་ལ་མཚུངས་ པར་འཇུག་པ་ནི།ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་གཟུགས་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་དབང་པོའི་ཡུལ་ཡང་གཟུགས་ཡིན་པར་ཆ་མཚུངས་ཏེ། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱིས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་མིག་གི་དབང་པོས་ཀྱང་མིག་གི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ།གཟུགས་དང་མིག་གི་དབང་པོ་གཉི་ག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་གནས་པ་ནི་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དོན་དུ་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་འགྲོགས་ཤིང་ལྡན་པའི་ཚེ་ན་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། དེ་དང་མཚུངས་པ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ལ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཁམས་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་ཉིད་ནམ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་སྟེ། དབང་པོ་དེ་དག་གིས་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མི་བྱེད་ཅིང་བརྒྱལ་བ་དང་ཉལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ན་དབང་པོ་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་ པས་སྟོང་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དང་མཚུངས་པ་བྱ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། རང་གི་རིགས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ་དེ་དག་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པ་གཞན་དག་དང་། རིགས་མཐུན་པས་དེ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དང་མིག་གི་དབང་པོར་གཉི་ག་རིགས་འདྲ་བས་ན་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ནམ་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་།ནམ་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི་དབང་པོས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་སྐྱེད་པའི་མིག་གཉི་ག་ཡང་མིག་གི་དབང་པོར་རིགས་འདྲ་བས་ན་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །མིག་གི་དབང་པོ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་སྟོང་སྟེ་དེ་དང་མཚུངས་པ་གཉི་ག་ཡང་། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ན། ཆ་མཚུངས་པ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའི་། གཟུགས་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ནི་མཚུངས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནམ་གཟུགས་དེས་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི་རྣམ་པར ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པས་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་ལ།དེ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ན་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པས་དེ་དང་ཆ་མཚུངས་པར་འགྱུར་བས་ན། དུས་གཅིག་ཏུ་ཆ་མཚུངས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེའམ་། དེ་དང་མཚུངས་པ་ཞེས་གཞག་ཏུ་མེད་ལ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་བཞིན་དུ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པས་ཐུན་མོང་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་ཆ་མཚུངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཕུང་པོ ལྔ་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་སའི་རྩ་ལག་གིས་མཛད་པ་རྫོགས་སྷོ་།། །།རྒྱ་གར་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་དང་། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བན་དེ་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ལ་སོགས་པས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།

为了说明与何法相似以及何为相似之义不知而要说明的缘故，说'因为自己的识与境相顺'。眼界的自识即是眼识，眼根的境是色，而识的境也是色，眼根和眼识同时趋入色境，这称为相似。或者，如同眼识的境是色一样，根的境也是色而相似，如同色能作为生起眼识的因，眼根也能作为生起眼识的因，色和眼根二者都随顺于眼识的生起而住，这称为相似。实际上，当眼等根与眼识相伴相应时称为相似。
关于'与彼相似几何'，对于不具识的诸根称为与彼相似。意思是在十八界中与彼相似的界有几个。为了说明何为与彼相似，说'彼即为空无识'。当眼等根本身空无眼等识，诸根不作为生起自识的因，在昏迷和睡眠等时唯有根的存在，这称为与彼相似。
对于空无自识的诸根为何称为与彼相似呢？为此说'因为与自类相顺'。空无自识的眼等根与其他空无自识的眼等根类相顺，故称为与彼相顺。或者，空无自识的眼等根与具有自识的眼等根都是眼根，二者类同，故称为与彼相似。如同天授的眼根能生起眼识时，和天授的眼根不生起眼识时的眼根二者都是眼根类同，故称为与彼相似。
眼根空无眼识而与彼相似二者都是作为生起眼识的不共因，故称为相似与与彼相似。而色声等境不称为相似和与彼相似。为什么呢？当某色作为生起天授眼识的因而称为相似时，同时也生起祭授的眼识而成为与彼相似，因此同时成为相似和与彼相似二者，故不能安立为相似或与彼相似。色等如同生起天授眼识一样也生起祭授眼识，因为成为共同，故称为与彼相似。
《五蕴论释》由阿阇黎萨伊拉嘎造毕。印度堪布吉那弥札、达那西拉和藏译师班智达耶谢德等译校润定。

།

。
